Waarom worden de mannelijke Hollywoodsterren steeds gespierder?

Mannen als Jack Nicholson, Dustin Hoffman en Al Pacino hoefden 'slechts' goed te acteren om Hollywoodsterren te worden. De jongste generatie moet naast acteertalent ook nog een goddelijk en afgetraind lijf hebben. Waarom? Volkskrantkatern V zocht het uit.

Daniel Craig als James BondBeeld James Bond

Enkele maanden geleden stond er in het Amerikaanse Men's Fitness een interview met Vin Diesel. Doorgaans staat dat tijdschrift vol met tips over hoe je zo veel mogelijk kan bankdrukken of binnen een week een platte buik krijgt. En doorgaans heeft Vin Diesel niet veel meer te zeggen dan 'als je mijn hart breek, breek ik je nek'. Maar in dit vraaggesprek gebeurde iets anders.

Diesel, zelf een kruising tussen Jaap Stam en de Mont Blanc, beklaagt zich erover dat hij door zijn uit de kluiten gewassen fysiek niet in aanmerking komt voor sommige karakterrollen. Te gespierd. In het geval van Diesel is het de vraag of dat ligt aan zijn fysiek of aan zijn acteertalent, maar met een andere opmerking scheert de acteur uit The Fast & Furious-reeks langs een interessant fenomeen: 'Hollywood vindt het belangrijker dat mannelijke acteurs er goed uitzien, dan vrouwelijke.'

James Bond
Er zit een scène in From Russia With Love, waarin James Bond - gespeeld door Sean Connery - slechts gehuld in een korte, lichtblauwe zwembroek in een bootje ligt, natuurlijk vergezeld door een dame. Zij, Silvia, wijst op een litteken op Bonds rug en vraagt: 'Souvenir van een jaloerse vrouw?'. Bond antwoordt bevestigend: 'Ja, maar sindsdien heb ik er geen een meer mijn rug toegekeerd'.

Het lichaam van de door Sean Connery vertolkte Bond is slank en ruig tegelijk; borsthaar genoeg voor twee. Het is een lichaam dat de indruk wekt dat er een nonchalante hoeveelheid moeite tegenaan is gegooid: een baantje zwemmen hier, wat kniebuigingen daar, een dieet bestaande uit sigaretten en wodka-martini's. Een platte buik zonder vet, maar ook zonder sixpack; armen en schouders verraden wel een paar dagelijkse push-ups, maar zijn van een bescheiden omvang die nog geen enkele associatie met eindeloos gewichtheffen in de sportschool oproept.

Ruim veertig jaar later verrijst diezelfde James Bond na een verfrissende duik uit het azuurblauwe zeewater dat het decor vormt voor Casino Royale. De jaren hebben de geheim agent, ditmaal vertegenwoordigd door Daniel Craig, blijkbaar goed gedaan: als gevlochten staalkabels lopen zijn spieren vanuit de brede schouders naar de onderarmen. Het lichaamshaar beperkt zich tot wat dons in de vallei tussen de - tot een indrukwekkende B-cup ontwikkelde - borstpieren en wat krulletjes onder de navel op buikspieren van graniet. Net als Connery draagt Craig een lichtblauwe zwembroek. Maar in tegenstelling tot het wijde model van zijn voorganger zit het broekje van Craig als een hotpants om de boomstammen van dijbenen. 007 is geen schim meer van zijn charmante zelf uit de jaren zestig; hij is verworden tot een atletische vechtmachine, een superheld.

Acteur Vin Diesel bij een promotie van de film Fast & Furious 6. Hij zou vanwege zijn gespierde lichaam rollen zijn misgelopen, zei hij in het blad Men's Fitness.Beeld ANP
Ryan Gosling in Crazy, Stupid, LoveBeeld Crazy, Stupid, Love
Jake GyllenhaalBeeld reuters
Bradley CooperBeeld ap
Christian BaleBeeld ap

Niet alleen de moderne James Bond heeft een lichaam als ware het gebeeldhouwd door Michelangelo; als er tegenwoordig in een Hollywood-film een shirt uitgaat - en dat gebeurt nog weleens - is de kans groot dat daaronder een bijna haarloos, perfect afgetrainde torso verschijnt, compleet met sixpack en gezond kleurtje. Acteurs als Jake Gyllenhaal, Bradley Cooper, Christian Bale, Ryan Reynolds, Zac Efron en Ryan Gosling hebben het vetpercentage van een Olympisch sprinter en buikspieren waarop je de was kunt doen. En dat je voor een afgetraind lichaam geen twintiger hoeft te zijn bewijzen Brad Pitt, Robert Downey jr en Tom Cruise maar al te graag en vaak.

Vroeger was dat anders. En met 'vroeger' bedoelen we eigenlijk al de jaren tachtig en negentig: gespierd zijn was eerder functioneel in het genre dan norm; voorbehouden aan filmsterren die de bovenmenselijke rol van actieheld vertolkten: Sylvester Stallone, Jean-Claude van Damme, Arnold Schwarzenegger, Dolph Lundgren (kortom, de hele cast die later in The Expandables zou verschijnen) waren haast in hun eentje verantwoordelijk voor de overbevissing van tonijn, schrokken niet terug voor de nodige hormooninjecties en waren dag en nacht te vinden in de sportschool. Bekijken we een lijstje van de meest sexy filmsterren uit die periode, dan ontbreken alle bovenstaande namen, maar zien we wel Richard Gere, Harrison Ford, Charlie Sheen en natuurlijk de woestbehaarde en besnorde Tom Selleck. Niets geen grooming, niets geen six-pack-abs.

Weismuller
Nog verder terug was de gespierde Olympiër Johnny Weismuller als Tarzan een vreemde eend in de bijt tussen kettingrokende, übermasculiene acteurs als Cary Grant en Humphrey Bogart die het lichaam hadden van een boekhouder met een voorliefde voor marathons lopen. Van proteïneshakes hadden Steve McQueen, Kirk Douglas en Robert Redford in de jaren zestig nog niet gehoord en een gouden generatie acteurs als Al Pacino, Christopher Walken, Dustin Hoffman en Jack Nicholson kwam tot bloei zonder ogenschijnlijk ook maar ooit aan een halter te hebben gedacht. Van hen kwam Robert De Niro nog het meest in de buurt van het hedendaagse superlichaam, maar ook dat was een beroepsmatige verplichting voor zijn rol als bokser in Raging Bull. De filmsterren uit het verleden verschilden niet zoveel van hun toeschouwers in het pluche. Ze waren tastbaar, met hun borsthaar, spillepoten en wijkende haarlijn.

Tegenwoordig echter lijkt het wel alsof je in Hollywood niet meetelt zonder wasbord en een borstomvang waar Pamela Anderson jaloers op zou zijn. In veel interviews die acteur Hugh Jackman gaf voor zijn nieuwe film The Wolverine was er bijna meer aandacht voor zijn trainingsregime en dieet (kip,kip, kip, tonijn, tonijn, tonijn, geen bier) dan voor de film zelf. Het tijdschrift Mens Health heeft zelfs een aparte afdeling met Celebrity Fitness, waar de sportgeheimen van de sterren uit de doeken worden gedaan; talloze websites zijn gewijd aan de diëten van de heren.

Reflectie
Heel soms is er een beetje reflectie: als Ryan Gosling in de comedy Crazy, Stupid, Love zijn shirt uittrekt, is het enige dat tegenspeelster Emma Stone kan uitbrengen: 'Fuck! Seriously?! It's like you're photoshopped!' Perfect gespierde lichamen zijn niet meer voorbehouden aan actiefilms en superhelden, maar nu ook aan de orde van de dag in alle genres: van comedy tot drama, van thriller tot fantasy (in de Twilight-trilogie zit bijna niemand die z'n shirt aan houdt). En dan hebben we het nog niet eens gehad over acteur Matthew McConaughey die zo vaak z'n shirt uittrekt dat het hem tot drie maal toe een persiflage van collega Matt Damon bij de talkshow van David Letterman opleverde.

Sean Connery als James Bond in Goldfinger (1964).Beeld reuters
Daniel Craig als James Bond in de laatste Bondfilm Skyfall.Beeld ap

Uit de kluiten gewassen
Maar hoe zijn we van de slanke, harige Sean Connery tot de uit de kluiten gewassen, gladde Ryan Gosling gekomen? De historicus Tim Stanley schreef in het Britse The Sunday Telegraph dat de cinema uit Hollywood heel lang gericht is geweest op mannen. Films werden gemaakt door mannen, voor mannen. Dus moesten de mannelijke hoofdrolspelers er - in tegenstelling tot hun vrouwelijke tegenspelers - vooral realistisch uitzien. Stanley haalt een anekdote aan over de casting van Michael Gambon voor een James Bond-film. Gambon moest zelf de producenten overtuigen dat hij niet geschikt was voor de rol omdat hij te kaal was, te veel kinnen had en 'tieten als een vrouw'.

De reden dat het nu allemaal anders is, is volgens Stanley de marketing. Filmstudio's moeten volgens hem knokken tegen dvd's, tv en het internet. Cinema in de 21ste eeuw is meer dan ooit een evenement, voornamelijk gericht op adolescenten. De doelgroep, zegt hij, is de afgelopen jaren veel jonger geworden. En heeft een gender-switch ondergaan: werden films ooit gemaakt door mannen, voor mannen, nu richten filmmakers zich vooral op het vrouwelijke publiek en dan vooral tienermeisjes. En waar kicken die jonge meisjes op? Juist.

Marketingtheorie
Valt wat voor te zeggen, deze marketingtheorie. In andere marktsegmenten werden jonge meisjes al eerder als belangrijke doelgroep gezien. Bijvoorbeeld in de popmuziek, waar boybands toch vooral ook zonder bovenkleding op albumhoezen staan en Peter André al begin jaren negentig puberende meisjes het hoofd op hol bracht en puberende jongens een bescheiden minderwaardigheidscomplex bezorgde.

Ook in de onderbroekenmode maken jongens met perfecte lichamen al sinds jaar en dag reclame voor het nieuwste model van CK, Armani of desnoods Zeeman. Het idee daarachter is dat het de meisjes en jonge vrouwen zijn die het ondergoed voor hun mannen kopen, en er dus voor hen reclame moet worden gemaakt. Wat dat betreft heeft Mark Wahlberg een voorbeeldcarrière: van model voor Calvin Klein tot rapper in Marky Mark and The Funky Bunch tot succesvol acteur in films als The Departed en The Fighter.

To the table
Daarnaast signaleert de Amerikaanse professor psychologie Michael Addis in het artikel Defining the New Male Ideal op de website van CNN een andere trend: 'Omdat vrouwen steeds meer financiële macht verkrijgen in de maatschappij, wordt er van mannen verwacht dat ze meer to the table brengen.' Behalve financieel succesvol, moeten mannen volgens Addis nu ook goed verzorgd zijn, fit, en ook emotioneel ontwikkeld zijn. 'Het goed er uitzien, is slechts onderdeel van een groter geheel: de lat ligt hoger.

Hoe dan ook, het betekent dat mannen nu te maken krijgen met wat vrouwen al decennia hebben moeten verduren: een perfect, onrealistisch, nauwelijks haalbaar ideaalbeeld. 'Wij mannen moeten ons nu vergelijken met onmogelijke lichamen', schreef Rob LaZebnik, co-executive producer van The Simpsons, in The Wall Street Journal. 'Dat is oneerlijk. We zitten vast achter ons bureau terwijl we YouTube-video's bekijken en spelletjes doen. Ondertussen vullen Hollywood-acteurs hun dagen met calorieverbrandende activiteiten als met Klingons vechten, losbandige seks in bordelen in King's Landing en tegenover Nicolas Cage spelen.'

De tegenwoordige obsessie met een gespierd lichaam, niet alleen bij Hollywood-sterren, heeft volgens sommigen ook te maken met de economische crisis: nu veel mannen de controle over hun financiële situatie kwijt zijn, richten ze zich op wat ze wel kunnen controleren: hun lichaam. Ook een interessante theorie, maar tegenwoordig wordt bijna elk popcultureel fenomeen toegeschreven aan de crisis.

En al ruim voordat de crisis in 2008 goed en wel uitbrak, waarschuwde het Amerikaanse vakblad Clinical Psychiatry News in 2003 al voor een 'relatief nieuw fenomeen': muscle-obsessed male patients. Het keiharde, gespierde, gelijk van Vin Diesel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden