ANALYSE

Waarom wilde Wim Pijbes alweer weg?

Het vertrek van Wim Pijbes als algemeen directeur van het nieuwe Museum Voorlinden kwam plots en onverwacht. Een analyse.

Beeld ANP

'Ik vind het een genot om daar te werken.' Lyrisch is Wim Pijbes als hij op 14 september in het radioprogramma Kunststof wordt ondervraagd over zijn directeurschap van Museum Voorlinden. Een week later komt hij samen met Joop van Caldenborgh, oprichter en eigenaar van dat museum, tot de conclusie dat hij stopt met die baan. Daaraan was hij pas op 1 juli begonnen.

De bekendmaking dinsdag van zijn opstappen wekte evenveel verwondering als zijn aankondiging op 1 maart dat hij van het Rijksmuseum in Amsterdam naar het privémuseum in de Wassenaarse duinen zou overstappen. Was dat wel slim, luidde de vraag een paar maanden later tijdens het enige afscheidsinterview dat hij zou geven. Waarom zou hij het nationale museum, waarvan hij het onbetwiste boegbeeld was, inruilen voor een start-up waar hij de tweede viool zou moeten spelen? Hij kende Van Caldenborgh toch? De man die het door hem opgerichte chemiebedrijf Caldic had uitgebouwd tot een concern houdt graag de zaken in eigen hand.

'Het is zeker geen noodsprong', antwoordde Pijbes. Er waren 'duidelijke afspraken' gemaakt over de invulling van zijn functie, stelde hij. 'Ik wil altijd weten wat mijn mandaat is.'

Vastgesteld kan worden dat daarover toch geen klare wijn is geschonken. De twee twisten nu in het openbaar over wat de een van de ander verwachtte. Pijbes had 'meer ruimte' gewenst, zei hij dinsdag tegen deze krant; die opmerking 'verbaasde' Van Caldenborgh, hoewel hij toegaf dat de nieuwe algemeen directeur 'zich niet op zijn gemak voelde' in het 'hechte clubje mensen' dat al jaren bij de collectie betrokken is.

Wim Pijbes.Beeld anp

Tate

De ondernemer vatte de bijdrage van Pijbes aan zijn museum in een pijnlijke zin samen: 'Hij is op 1 juli begonnen, daarna lang op vakantie gegaan en op 11 september zijn we opengegaan.' Bepaald geen positieve referentie voor de nu baanloze Pijbes.

Het museum maakte zijn vertrek met opmerkelijke snelheid bekend, nog geen 2,5 week na de opening. Het valt niet uit te sluiten dat de draufgänger Pijbes de museumwereld wil laten weten dat hij beschikbaar is voor een nieuwe post. Bij Tate bijvoorbeeld. Op 8 september had Pijbes het nieuws getwitterd dat Nicholas Serota na drie decennia aftreedt als directeur van het museum in Londen. Het is de vraag of Pijbes zwaar genoeg is voor die baan, maar zijn kansen daarop lijken in ieder geval niet te zijn vergroot door de rommelige afwikkeling van zijn inschattingsfout.

Ook Van Caldenborgh heeft schade opgelopen, al heeft hij flink van de komst van Pijbes geprofiteerd. Toen die zijn transfer naar Museum Voorlinden bekendmaakte, genereerde die een nieuwsstroom die de kunstinstelling in Wassenaar in een keer op de kaart zette. Bovendien heeft de oud-directeur van het Rijks een uitstekend medianetwerk. Zelfs The New York Times besteedde aandacht aan het nieuwe museum van Van Caldenborgh, die met Pijbes, zo schreef de krant, een 'star director' had binnengehaald.

Het mislukken van hun samenwerking is een smet op het blazoen van de ondernemer. Hij heeft in vijf jaar tijd een in vele opzichten perfect museum weten neer te zetten, maar kon zijn nieuwe algemeen directeur slechts enkele maanden tevreden houden.

Het bestuursdrama is een domper op de vliegende start van Museum Voorlinden. Maar het museum is niet in gevaar. Het krijgt van Van Caldenborgh binnenkort een bruidsschat mee als hij gebouw, collectie en landgoed overdraagt aan de stichting waarvan hij zelf voorzitter wordt. Hij heeft al 50 miljoen euro in de aankoop van het landgoed en de bouw van het museum gestopt, waar de kunstverzameling wordt getoond die hij in zestig jaar heeft bijeengebracht. Die zal, zo valt met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid te voorspellen, nog lang na Pijbes' het vertrek te zien zijn.

Wim Pijbes.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden