Weblog

Waarom wij vandaag geen cartoon op de voorpagina plaatsten

Moest de Volkskrant een statement maken of in de eerste plaats laten zien wat er speelt in de wereld? Hoofdredacteur Philippe Remarque legt uit hoe de Volkskrant van vandaag tot stand kwam.

Een bloemenzee bij het kantoor van tijdschrift Charlie Hebdo in Parijs. Beeld getty

Het was een kalm dagje. Ik zat in het commentaarberaad en onze chef politiek was via de speakerbox uiteen aan het zetten wat hij zou gaan schrijven over het MH17-onderzoek. Op het scherm van mijn telefoon floepte eerst een tweet, toen een persalarm over Charlie Hebdo. Mijn hart sloeg over maar ik liet hem netjes uitspreken. Dat commentaar heeft de krant niet gehaald.

Op zaal vormde zich een spontane staande vergadering bij de buitenlandredactie. Parijs hing aan de lijn. Uit alle hoeken boden zich verslaggevers aan om bij te dragen. We zetten in sneltreinvaart de krant in de steigers.

Internet startte een liveblog en vond snel ons interview met de vermoorde hoofdredacteur Charbonnier. Een redacteur zocht de gewraakte cartoons bij elkaar en informeerde voor de zekerheid bij mij of we die online zouden zetten. Daar hoefde ik niet over na te denken. Natuurlijk moeten wij de cartoons brengen, op de site en in de krant. In eerste plaats omdat ze een centrale rol spelen in dit drama, maar ook omdat we niet moeten toegeven aan gelovigen in een of ander opperwezen die anderen het zwijgen willen opleggen. In 2006 plaatste de Volkskrant dan ook met overtuiging en prominent de Deense cartoons van de profeet die tot zoveel geweld en bedreigingen leidden.

Stephane Charbonnier (Charb), de vermoorde hoofdredacteur van Charlie Hebdo. Beeld ap

Voorpagina

Al snel kwam de oproep van Derk Sauer aan de Europese kranten om een cartoon op de voorpagina te zetten. Voor Derk Sauer schreef ik ooit mijn eerste stukje en ik draag hem een warm hart toe, maar van de dwang om collectief iets te doen krijgt een krantenredactie doorgaans jeuk. De Europese kranten hebben het uiteindelijk dan ook allemaal op hun eigen manier gedaan. Morgen zetten we heel veel voorpagina's naast elkaar in de krant, en dan zie je dat iedereen een eigen keus heeft gemaakt. Op een dag dat de vrije meningsuiting wordt aangevallen is dat ook niet onprettig.

Radio en tv belde en sms-te me om de haverklap. Ze stelden vragen waar we zelf nog helemaal geen antwoord op wisten. Ter redactie kwam de discussie net op gang. Moeten we een statement maken? Ja, omdat het vrije woord in het geding is en onze vakgenoten zijn vermoord. Nee, omdat we verslaggevers zijn en we altijd in eerste plaats moeten laten zien wat er gebeurt in de wereld.

Dat laatste gevoel werd breed gedeeld: als we een statement maken, plaatsen we onze eigen solidariteit en ontzetting te veel op de voorgrond, redeneerden de meeste redacteuren die meepraatten, en daarmee onszelf. Dat kan potsierlijk worden. Het was ook mijn gevoel. Dit is een grote aanslag in het hart van Europa, daar moet het over gaan. Wat wij ervan vinden, schrijf ik in een hoofdredactioneel commentaar. Maar op de voorpagina laten we het prachtige en veelzeggende symbool zien dat demonstranten in Parijs spontaan uitvonden om te laten zien dat zij zich de vrijheid niet laten afpakken: de hooggehouden pennen en potloden. Een iconisch beeld, vind ik. Het vult de hele voorpagina van vanochtend. Binnenin staan de gewraakte cartoons, breed uitgemeten, we brengen in het katern V vier pagina's hommage aan Charlie Hebdo met cartoons van alle vermoorde tekenaars.

Lafheid

Zodra ik de voorpagina gisteravond laat op Twitter zette, werden we door sommigen van lafheid beticht. Dat is het niet, we hadden de cartoon natuurlijk best durven plaatsen. Zoiets is ook niet erg dapper nu iedereen die cartoons afdrukt. Wij hadden dus onze eigen overwegingen. Die kun je ook anders maken. Ik heb heel mooie voorpagina's voorbij zien komen waar wel cartoons op stonden. Dat heeft een redactie altijd de volgende ochtend: hoe valt het, wat hebben de anderen gedaan?

Sommigen op de redactie vonden het een gemiste kans, er waren lezers die een cartoon hadden gewild. Maar we kregen ook complimenten van mensen die het wel sterk vonden dat we voor een verslaggeverslijn hebben gekozen. Velen die reageerden, prezen gelukkig ons verslag, analyse en commentaar. Dat is belangrijk voor een redactie die heeft gemeend vooral onverstoorbaar haar werk te moeten doen op een dag dat de persvrijheid onder vuur ligt.

De voorpagina's van de kranten van vandaag. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden