Waarom we boerin Bertie niet trekken

Waarom associëren we liefde met zwoele blikken boven kaarslicht in plaats van met ongemakkelijke stiltes en bakjes patat? Dat heeft alles te maken met commercie.

Boerin Bertie trakteerde haar aanbidsters op een patatje uit de snackbar.

Wat wonden we ons op met z'n 4,2 miljoenen. Bij boer Geert, met zijn al dan niet gewenste intimiteiten, was er tenminste 'geen zenuwachtig gedoe'. Daar maakten ze er, in Yvons voice over, 'gewoon iets gezelligs van'. Maar van het gestuntel van boer Bertie spraken we als Boer Zoekt Vrouw-kijkers schande.

Op zich best logisch dat je dichtklapt als je een paar dagen met drie vreemde vrouwen en een cameraploeg in de stortregen vastzit in je eigen huis. Waarom stelt de botte boerin ons zo teleur?

De Grieken onderscheidden zes vormen van liefde, schreven we vorige week in deze serie. In onze westerse samenleving staren wij ons vaak blind op wat zij eros noemden. Die focus op Grote Gevoelens kwam tot stand onder invloed van de Romantiek en de vrije partnerkeuze, maar zeker ook van de vrije markt.

De commerciële uitbuiting van romantiek begon tijdens de roaring twenties, toen in de VS de nieuwe praktijk van 'dating' ontstond. Voor die tijd bezochten mannen de door hen aanbeden vrouwen nog in haar ouderlijk huis. Nu maakte een nieuwe jeugd- en studentencultuur afspraakjes buitenshuis mogelijk. De opkomst van de auto hielp daarbij.

In 'Seks en de seksen - een geschiedenis van moderne omgangsvormen' schrijft Cas Wouters dat geld een belangrijke rol speelde bij het daten. Veelzeggend is dat men tot eind 19e eeuw met 'date' een afspraak met een prostituee bedoelde. Een leuk uitje verzinnen én betalen was de man aan zijn stand verplicht, zo luidde een advies uit een etiquetteboek uit 1938:

Beeld KRO

Natuurlijk mocht hij wel een return on investment verwachten in de vorm van kussen of strelingen, zo'n beetje allesbehalve 'de daad'. Dat de machtsbalans hierdoor wel erg sterk uitsloeg naar (rijke) mannen, namen Amerikaanse vrouwen voor lief. Alles, concludeert Wouters, om weg te zijn uit het ouderlijk huis.

Gelijktijdig met het daten deed in Amerika de experience market zijn intrede. Bedrijven wilden nu niet alleen een staafmixer of een pot brylcreem aan de man brengen, maar een beleving. Jonge geliefden op een afspraakje, maar ook langgetrouwde paren werden geacht het avontuur op te zoeken.

Dat veranderde het beeld van het stel. Werden man en vrouw in advertenties vóór de jaren '20 vaak afgebeeld in een huiselijke setting - hij zat in een stoel de krant te lezen, zij kwam de kamer binnen met een zelfgebakken taart -, nu staarden koppels in reclames elkaar steeds vaker diep in de ogen. Bij voorkeur tegen de achtergrond van de Eiffeltoren, een lieflijk parkje of een drive-in bioscoop.

Deze plaatjes, gretig verspreid door de entertainment- en toeristenindustrie, bepalen volgens de Israëlische sociologe Eva Illouz ook nu nog hoe wij in het westen romantische liefde zien: als een aaneenschakeling van bijzondere momenten buitenshuis. Alles draait om exclusiviteit en intimiteit: geldzorgen, buitenechtelijke verliefdheden en huilende kinderen blijven buiten beeld, net als het onhandige gehakkel tussen twee singles die elkaar voor het eerst ontmoeten.

Meer lezen over commercie en romantiek?

Eva Illouz – Consuming the Romantic Utopia – Love and the Cultural Contradictions of Capitalism

Eva Illouz – Waarom liefde pijn doet – een sociologische verklaring

Cas Wouters – Seks en de seksen – een geschiedenis van moderne omgangsvormen

Roman Krznaric - De Wonderbox – Verrassende geschiedenissen in levenskunst

In ons streng verzuilde land duurde het nog tot de jaren zestig tot de seksuele moraal het losse 'daten' toestond. En meer dan in de VS valt in Nederland te onderhandelen over de vraag wie de rekening betaalt: tenslotte bedachten wij het concept going dutch.

Maar dat romantische plaatjes ook hier ons beeld van de liefde bepalen, blijkt wel uit het massale gemopper op de lesbische boerin. De modderpoel rond haar Zeeuwse hoeve bood al een weinig lieflijke setting. Erger: de beloofde 'beleving' bleef uit, het uitwisselen van intieme blikken. En multimiljonair Bertie had haar aanbidsters wel eens op meer mogen trakteren dan een patatje uit de snackbar.

Sinds de reclames uit de jaren '20 en het etiquetteboek uit 1938 zijn we weinig opgeschoten. Liefde moet picture perfect zijn. En ook een jonge boerin 'die een meisje voor haar eigen uitje laat betalen, verdient het haar respect te verliezen.'

Single Issue Partij

Nederland telt steeds meer alleenwonenden. Als lijsttrekker van de Single Issue Partij blogt journalist, radiomaker en ervaringsdeskundige Maartje Duin over hun leven. Volg de partij op Facebook of Twitter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.