Beschouwing Homoseksualiteit in films

Waarom was het zo lang wachten op een tienerfilm met een homoseksueel liefdesverhaal?

Love, Simon is de eerste tienerfilm met een homoseksuele hoofdpersoon. En ja, dat is anno 2018 nog een cruciale mijlpaal.  

Nick Robinson (midden) als Simon in Love, Simon.

‘Ik ben net als jij.’ Het zijn de eerste woorden die Simon zegt in Love, Simon.

Op dat moment krijgt hij net een auto voor zijn verjaardag, dus hij verschilt wel enigszins van een Nederlandse polderpuber. Maar hij is wél een doorsnee Amerikaanse tiener zoals je die kent uit talloze highschoolfilms en -series. Hij heeft een frisgewassen gezicht en een garderobe vol spijkerbroeken en capuchontruien. Hij rijdt met zijn vrienden naar school en hangt rond bij kluisjes en in de kantine. Hij gaat naar een American footballwedstrijd, naar een halloweenfeest, naar een eindbal. En hij is verliefd.

Er is één verschil: Simon valt op jongens. En dat weet niemand. Of, nou ja, bijna niemand: hij heeft het bekend aan ‘Blue’, een homoseksuele schoolgenoot wiens identiteit hij niet kent, en met wie hij steeds enthousiaster anonieme mailtjes uitwisselt.

De romantische film Love, Simon is revolutionair. Het is de eerste keer dat een grote filmstudio zich waagt aan een tienerfilm met een homoseksuele hoofdpersoon. Regisseur Greg Berlanti eiste bovendien dat de film ook als zodanig in de markt werd gezet, en dat Love, Simon net zo veel aandacht zou krijgen als een ‘gewone’ tienerfilm.

In 2015 beschouwden veel Hollywoodfilms ‘homo’ nog gewoon als geaccepteerd scheldwoord, zo blijkt uit een pijnlijk filmpje van belangenorganisatie GLAAD.

Dat dit in 2018 nog een mijlpaal is, klinkt bijna ongelofelijk. Er zijn al complete televisieseries rond homoseksuele personages – van The L-Word tot Please Like Me. Nu loopt Hollywood altijd een beetje achter, maar het is ook alweer dertien jaar geleden dat Brokeback Mountain (2005), een film over de verboden liefde tussen twee cowboys, drie Oscars won en als eerste speelfilm over een homoseksuele romance (drie weken lang) de best bezochte film was.

Na het dramatische Philidelphia (1993) en vrolijke publiekskomedies zoals The Birdcage (1996) en In and Out (1997) had dat een definitief keerpunt moeten zijn. Het bewijs was geleverd dat een film over een homoseksuele romance een groot publiek kan trekken.

Maar nee. Wie nu kijkt naar grote publieksfilms ziet sowieso weinig homoseksuelen, lesbiennes, biseksuelen en transgenders. De belangenorganisatie GLAAD liet afgelopen maand nog weten dat van de 109 grote studiofilms uit 2017, er in maar veertien een LGBTQ-personage te zien was. In zeven van die films was het personage minder dan vijf minuten in beeld – alleen als clou van een grap bijvoorbeeld. 

Wie interessante homoseksuele hoofdpersonages wil zien in Amerikaanse films, moet naar de kleinere bioscopen. Alleen daar waren biopics te zien over flamboyante, gepassioneerde mannen (Capote, Milk) en serieuze drama’s waarin personages worden afgewezen door de maatschappij (Carol, A Single Man). Prachtige films, Oscarmateriaal vaak, met rollen voor topacteurs, maar niet gemaakt voor een jong popcornpubliek. Bovendien wordt homoseksualiteit in deze films doorgaans afgeschilderd als een (onoplosbaar) probleem. De 29-jarige regisseur Xavier Dolan (Mommy) werd er niet bepaald vrolijk van. ‘Ik heb zoveel LGBTQ films gezien als kind, wanhopig op zoek naar antwoorden (…)’ schrijft hij in een Instagram-bericht. ‘Voor de jonge kunstenaar die ik wilde zijn waren de meesten briljant en inspirerend, maar voor de jonge man die ik was waren ze weinig hoopvol. Zelfmoorden, gebroken harten, pesterijen, gay-bashing …’ Juist het gebrek aan dat soort drama maakt het ‘normale’ Love, Simon bijzonder, zegt Dolan. 

Waar blijft de seks?

Een homoseksueel liefdesverhaal voor tieners kan dus, maar seks blijft een moeilijk onderwerp. In het boek waar Love, Simon op is gebaseerd Simon vs. de verwachtingen van de rest van de wereld, (originele titel Simon vs. The Homo Sapiens Agenda, door Becky Albertalli) schrijven de twee jongens elkaar ook over seks, maar in de film zie je dat niet. In de Netflix-film Alex Strangelove zijn Alex’ seksuele ervaringen met meisjes wel te zien en die met de jongen niet. Rondom de Oscars kreeg regisseur Luca Guadagnino kritiek omdat hij in Call Me By Your Name steeds de camera wegdraaide zodra het op seks aankwam. Zijn reactie was dat hij de film meer ‘universeel’ wilde maken.

En inderdaad, Simon worstelt niet met zijn gevoelens voor jongens. Ondanks de domme, onhandige grappen van zijn vader gaat hij er bovendien vanuit dat zowel zijn familie als zijn vrienden geen problemen zullen hebben met zijn homoseksualiteit. Hij heeft het alleen nog niemand verteld, omdat hij bang is dat zijn wereld daardoor toch zal veranderen. Maar zolang hij niets zegt, kan hij ook niets met zijn verliefdheid op ‘Blue’.

Waarom was het zo lang wachten op een homoseksueel liefdesverhaal voor tieners? Dat heeft waarschijnlijk te maken met het verdienmodel van het afgelopen decennium. Grote studio’s hebben vooral minder films gemaakt voor veel meer geld: spektakelcinema bedoeld voor een wereldwijde doelgroep, inclusief landen als China en Rusland, waar homoseksualiteit taboe is.

Maar de afgelopen jaren werd in Amerika de roep om diversiteit steeds groter, en bewezen Oscarwinnaar Moonlight en het Oscargenomineerde Call Me By Your Name nogmaals dat kleine, onafhankelijk geproduceerde films over het onderwerp succesvol kunnen zijn.

Dat besef dringt breder door bij makers met een jonge doelgroep. Een van de drie tieners in de komedie Blockers van dit jaar was al lesbisch. En sinds deze week staat de film Alex Strangelove op Netflix, volgens de pers ‘de pikante Love, Simon’, waarin de hoofdpersoon twijfelt tussen bi en homo zoals je kunt twijfelen tussen pindakaas en chocopasta. Het zijn verliefde tieners die geaccepteerd worden door hun omgeving. Je hoeft geen medelijden met ze te hebben, ze zijn geen wandelende grap: je kunt met ze meevoelen.

Voor homoseksuele tieners is dat soort vertegenwoordiging extra belangrijk. Online circuleren allerlei verhalen over pubers die na Love, Simon ook eindelijk durfden te vertellen dat ze gay zijn. Beroemdheden als Kristen Bell en Neil Patrick Harris vonden de film zo belangrijk dat ze complete filmvoorstellingen opkochten, zodat ook mensen zonder geld voor een kaartje Love, Simon konden zien.

Toch klonk er vanuit de homoseksuele gemeenschap ook kritiek op Love, Simon. Simon is wel heel doorsnee. Helemaal naast de flamboyante Ethan, een donkere schoolgenoot die wél voor zijn geaardheid durft uit te komen. Hij is overduidelijk gay, met zijn boblijntje, zijn snedige opmerkingen en zijn trui om de schouders. Heel anders dan Simon, die een dagdroom over een showballet in regenboogkleuren, onderbreekt omdat hij toch ‘niet zó gay’ is.

Met Ethan wilde Berlanti laten zien dat er niet zoiets is als dé homoseksueel, dat de groep divers is. Maar volgens critici impliceert hij zo ook dat je als homoseksueel in de pas moet lopen, je moet aanpassen aan een hetero-normatieve maatschappij, als je geaccepteerd wilt worden – ook door Hollywood. Wie dat niet doet, blijft veroordeeld tot de bijrol.

Aan de andere kant: Love, Simon is een tienerfilm. En tieners willen het liefst precies het zelfde zijn als anderen. Voor wie net als Simon op jongens valt, kan het zien van zo’n doorsnee, bijna saaie homoseksuele jongen juist bevrijdend zijn.

Stereotypen, ook in goede films

1.DE PARADIJSVOGEL – Zo waren homoseksuelen te zien in de cinema in de jaren twintig, dertig: mannen met handgebaartjes, hoge stemmetjes, wiegende heupen. Recentere voorbeelden: Revenge of the Nerds, Sex and the City en Mean Girls.

2.DE ‘WAT?!-IS-HIJ-HOMO?!’  In Clueless (1995) valt Cher voor de knappe Christian die haar maar niet wil kussen. Die blijkt dus homo: 'Hij houdt inderdaad van winkelen’, peinst haar beste vriendin bedachtzaam, ‘en hij weet zich nog te kleden ook.’ In The Object of my Affection en The Next Best Thing proberen de vrouwelijke hoofdrolspelers desondanks een relatie met die arme mannen te beginnen.

3.DE ARME GAY – Tom Hanks speelt in Philadelphia (1993) een advocaat en aidspatiënt die zijn ontslag aanvecht. In serieuze drama’s loopt het doorgaans slecht af met LBGTQ-personages: ze worden gepest, kapotgemaakt, buitengesloten, in elkaar geslagen, vermoord. Wie eenzaam eindigt, komt er nog goed vanaf.

4.DE GAY BEST FRIEND – Onzelfzuchtige vriend van, therapeut en/of personal shopper in een. Altijd goed voor een snedige opmerking. Geen eigen relatie of zelfs maar een verhaallijn – als de plot hem niet meer nodig heeft, verdwijnt hij simpelweg (Easy A, 2010). Bekendste voorbeeld: Julia Roberts hulpje in My Best Friend’s Wedding.

5.DE KWAADAARDIGE GAY – Soms is de enige homoseksueel in de film ook meteen de slechterik. Kijk naar The Talented Mr. Ripley (1999) en Silva in James Bond. Wie zich stiekem in vrouwen(kleren) hult is volgens Hollywood helemaal gevaarlijk: zie Silence of the Lambs en Psycho.

6.DE STIEKEME HOMO – Personages die homoseksueel zouden kunnen zijn omdat ze geen relatie hebben, hier en daar wat dubbelzinnige opmerkingen plaatsen of indringend kijken naar iemand van hetzelfde geslacht. Soms (achteraf) ge-out door de schrijvers/acteurs/regisseurs. Van Ben Hur tot de Babadook. Van Harry Potters Perkamentus tot Star Wars’ Lando.

Love, Simon is bovenal een hartverwarmend coming-of-age-verhaal

De middelbare scholier Simon is verliefd. De vraag is alleen op wie. Onder een pseudoniem (‘Jacques’) mailt hij met ene Blue, een anonieme schoolgenoot. Lees hier de recensie (vier sterren) van de tienerfilm.

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.