Waarom tv-critici de Zilveren Nipkowschijf nooit aan Boer zoekt vrouw geven

Er is een recept voor het winnen van de Zilveren Nipkowschijf, zo leert de geschiedenis. Daarom zullen tv-critici hem nooit aan Boer zoekt vrouw geven.

Yvonne Jaspers en de boeren van Boer Zoekt Vrouw. Beeld KRO-NCRV

Wéér geen Zilveren Nipkowschijf voor Boer zoekt vrouw (Bzv). Geen medelijden met Yvon Jaspers en co: de boerenqueeste in de liefde wordt al jarenlang beloond met vorstelijke kijkcijfers. Opvallend is echter dat de dertienkoppige jury van tv-critici en mediajournalisten afgelopen woensdag het langst over Bzv vergaderden, zo vertelde Volkskrant-recensent Gidi Heesakkers 's avonds in De Wereld Draait Door, waar de nominaties bekend werden gemaakt.

Dat is nieuw. In eerdere jaren van de verkiezing van 'het beste tv-programma van het jaar volgens tv-recensenten' was Boer zoekt vrouw nauwelijks onderwerp van gesprek. Sinds de jury - terecht - werd uitgebreid (meer media en meer vrouwen; het gevolg van meer media die tv-kritiek gingen bedrijven) keert de vraag terug: wat is er eigenlijk tegen veelbekeken en goedgemaakt amusement?


Helemaal niets. Alleen is het in de ogen van de meeste recensenten niet prijzenswaardig genoeg, vergeleken met het overige aanbod op televisie. Een kwestie van smaak, maar dat is elk prijzencircus. Hier openbaart zich een kloof tussen het grote publiek en de professionele kijker. Die kloof gaat ver terug.


De geschiedenis van de Nipkowschijf leert: het is ondenkbaar dat een spelletje (Eén tegen honderd) of een quiz (2 voor 12) de prijs wint. Linda de Mol: een tv-beeld uit eigen vakkring kan ze krijgen, een Televizier-Ring van de kijkers ook, maar van tv-critici is de officiële lof nooit gekomen, en dat zal ook niet snel gebeuren. Heel Holland bakt: no way. De lopende band van talentenjachten en hulp-tv: zo goed als kansloos zolang zij zich niet onderscheidt tussen de overige bulkartikelen van het productschap voor televisie. Zo kunnen we nog even doorgaan: Baantjer noch Flikken Maastricht komt snel in aanmerking. Niet vanwege kwaliteit, maar eerder om het karakter: niet 'echt' genoeg, waarover straks meer.

Het regent (zelfbevestigende) prijzen in de wereld van media en - zeker - televisie, van de Mediaman/-vrouw van het jaar (van clubblad Broadcast Magazine) tot die voor het beste tv-interview (de Sonja Barend Award, uitgereikt door de VaraGids). Naast de publieksprijs (Televizier-Ring) en een prijs uit eigen kring (de TV-Beelden) is het mooi dat een jury van professionele kijkers met journalistieke distantie kijkt, met oog voor andere aspecten dan kijkcijfers of al bewezen succes.

De Zilveren Nipkowschijf is een journalistenprijs. Dat zie je - niet onlogisch - terug in de uitslag. Door de jaren heen gaan de prijzen vaker naar journalistieke uitingen dan naar verbeelding (dramaseries) of plat amusement.

Sinds het ontstaan, in 1961, ging de Schijf de eerste zestien jaar naar personen. Onder anderen Mies Bouwman, Van Kooten en De Bie, Koos Postema en Dimitri Frenkel Frank ontvingen hem. Pas in 1978 werd een instituut bekroond: de Ikon, voor een reeks 'opvallende programma's' waarmee de omroep 'een uitstekende synthese' had gevonden 'van kwaliteit en zinvolle inhoud, met als ideologische draad de poging om algemene maatschappelijke problemen duidelijk te maken', aldus het juryrapport.

Sindsdien schuilt in vrijwel alle bekroningen een maatschappelijk of cultureel engagement. Documentaires (1975: Netty Rosenfeld met Culemborg bijvoorbeeld, Ons Indië van Jan Bosdriesz) en praatprogramma's als De achterkant van het gelijk van Marcel van Dam voerden de boventoon. Satire scoort ook vaak goed. Naast Koot & Bie vielen ook Kopspijkers, Arjan Ederveens 30 Minuten en Koefnoen in de prijzen): goede satire is commentaar op de werkelijkheid. Al met al een hoog VPRO-gehalte, zelfs als het niet de VPRO betrof.

Ook al kun je op soaps als GTST of een willekeurige realityserie cultuurhistorische of mediasociologische analyses loslaten, professioneel televisie kijken hou je alleen vol als het ergens over gáát. Nu hebben tv-critici vooral oog voor 'authenticiteit'; tv-kijken vereist begrip van de verschillende gradaties van echtheid, een complex stelsel. Zie wat Gidi Heesakkers afgelopen week in de Volkskrant schreef na enkele loftuitingen: 'Zo zie je maar dat tussen alle quasi-authenticiteit die televisie uitserveert, de programma's die écht-echt zijn bovendrijven.'

Journalisten, van oorsprong waakhonden, zijn afgericht op werkelijkheid; over het begrip 'waarheid' kunnen we nog lang filosoferen. En dus hebben ze een fascinatie - een obsessie, zo u wilt - voor het ware, het oprechte, het authentieke. Niet echt, of wat lijkt op echt, maar écht-echt.

Op 16 juni beslist de Nipkowjury wie de winnaar van dit jaar wordt. Genomineerd zijn The Amsterdam Project (RTL 4, Beau van Erven Dorens volgt en helpt daklozen), Schuldig (Human, een documentaireserie over schuldenaars en -eisers in Amsterdam-Noord ) en de dramaserie De zaak Menten (Omroep Max, drama over de oorlogsmisdadiger Pieter Menten). Een ereschijf is er voor filmer Frans Bromet (voor diens gehele oeuvre), een eervolle vermelding gaat naar Eva Jinek.

Stuk voor stuk uitingen of verbeelders van de werkelijkheid, zelfs waar het drama betreft (de eerder bekroonde serie Ramses was behalve heel mooi gemaakt ook biografisch). Min of meer journalistieke producten dus, bekroond door journalisten. Ziehier het postmoderne dilemma van de tv-criticus anno 2017: Boer zoekt vrouw is misschien wel echt, maar niet écht-echt genoeg om echt te lijken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden