Interview Steven Brunswijk

Waarom Steven Brunswijk afscheid nam van alter ego Braboneger en nu gewoon Steven Brunswijk heet

Steven Brunswijk Beeld Ivo van der Bent

Lang vond Steven Brunswijk dat er niks mis was met de naam van zijn alter ego, Braboneger. Nu maakt hij comedy over het Nederlandse slavernijverleden in Suriname, onder zijn eigen naam. Waarom is hij van gedachten veranderd?

In zijn nieuwe show imiteert comedian en televisiepersoonlijkheid Steven Brunswijk (35) een Brabander die hem voor het eerst op tv ziet en opgewonden zijn vrouw naar de kamer roept: ‘Kèkt-is Ans, unne zwarte die net als mèn proat!’ Van slaaf tot meester, zijn derde theatervoorstelling, gaat over de geschiedenis van de Nederlandse slavernij in zijn geboorteland Suriname. Hij vertelt ook waarom hij begin 2018 stopte met het omstreden typetje Braboneger.

‘Ik ben wel zwart, maar ik ben gewoon een boerenjongen uit Tilburg’, zegt hij twee weken voor de première in cultureel centrum Den Herd in het dorp Bladel, dicht bij de grens met België. Een zaal vol witte mensen, de meesten kennen waarschijnlijk het filmpje wel waarmee hij in 2011 bekend werd onder de naam Braboneger. ‘Gewoon betalen’ heet het. Op de bijrijdersstoel van een auto geeft Brunswijk zijn mening over ‘luie uitkeringstrekkers’, in een blouse met stropdas en met een vet aangezet Brabants accent.

Dat politiek incorrecte fulmineren vanuit de wagen was een idee van een collega van hem, een grapje om de tijd te doden. Doordeweeks verkocht Brunswijk alarmsystemen, in het weekend stond hij als nachtportier aan de deur van een café, maar hij wilde comedian worden. De collega zette het filmpje op YouTube, het werd een hit, er volgden meer video’s. Brunswijk werd gevraagd om commentator te worden bij PowNews van omroep PowNed. Later volgden eigen programma’s bij omroep Avrotros, eerst De Braboneger verkaast?!, daarna De Braboneger basht!

Veel mensen vonden die Braboneger ontwapenend, zegt hij nu. ‘Een zwarte jongen die met een zachte g dingen zegt die blanke mensen niet over zwarte mensen durven zeggen.’ Zo simpel was het volgens hem, maar zo simpel was het na enige tijd niet meer. Tegenwoordig staat hij op het podium in een zwart shirt met het woord ‘Brabo’ erop. Hij verkoopt ze ook, die shirtjes, in zwart en wit, voor 29,95 per stuk. ‘Ik heb die handel aan mijn broertje gegeven. Ze gaan als warme broodjes over de toonbank.’  

Steven Brunswijk bereidt zich in Den Herd in Bladel voor op zijn voorstelling. Beeld Ivo van der Bent

Hoewel het eigenlijk de eerste voorstelling is die geen try-out meer heet, loopt hij in Bladel nog een paar keer naar een hoek van het podium om de uitgeschreven theatertekst te bekijken. Het begint ergens op te lijken, vertelt hij twee dagen later in een hotellobby in zijn woonplaats Tilburg. De middag na Bladel speelde hij in een zaaltje dat hij zelf had afgehuurd, een extra optreden dat hij aankondigde op Facebook en Instagram. ‘Dat doe ik vaker.’

De eerste try-outs in september sloegen nergens op, zegt Brunswijk. ‘Ik was zo onzeker als de pest. Elke voorstelling was het zweten.’ Ondertussen was hij te zien in het populaire RTL5-programma Expeditie Robinson, met wekelijks meer dan een miljoen kijkers. Na 15 afleveringen viel hij af in de halve finale. In de zalen werd het drukker, merkte hij. ‘Dat verhoogde de druk nog eens.’

Pas toen hij ging samenwerken met een regisseur – voor het eerst, trouwens – kreeg hij een geruster gevoel. Maarten van Hinte werd hem aangeraden door hun gemeenschappelijke vriend Jörgen Raymann. ‘Je voorstelling gaat over de slavernij, zei Jörgen, dus je hebt een Surinaamse regisseur nodig die de geschiedenis kent en de taal, het Sranantongo. Dat is Maarten.’ 

Denk je dat het voor iedereen duidelijk was dat de Braboneger een typetje was?

‘Ik had daar laatst een gesprek over met Kenneth Asporaat, de broer van Jandino. Hij zei: ‘Jij hebt dat typetje héél goed weggezet. Iets te goed, eigenlijk.’ Veel mensen dachten dat ik écht zo was. Het was ook het enige dat ik van mezelf liet zien. Ik ben een Brabander, maar ik ben veel meer dan dat. Ik ben vader van drie kinderen – ze zijn 5, 3 en 5 maanden. Ik ben geboren in Suriname, spreek in mijn dagelijks leven veel Sranantongo, ga bijna alleen maar met Surinamers om. Dat deel van mij zag niemand.’

Welke reacties kreeg je vanuit de Surinaamse gemeenschap?

‘Er waren mensen die mij een naaier noemden, bounty, Uncle Tom. Ze verweten me dat ik blanke mensen toestemming gaf om het woord neger te zeggen. Zanger Kenny B, een neef van mij, zei het al heel lang: ik vind het leuk wat je doet, maar die naam moet je veranderen. In het begin zag ik niet waar de schoen wrong. En ik was alleen hè, ik had toen ik begon met die filmpjes nog geen vrouw, geen kinderen. Ik zie wel, dat was een beetje mijn houding.

‘De reacties waren ook niet alleen maar negatief. Van familie in het binnenland van Suriname hoorde ik: ‘Steven, no kenki ning!’ Steven, verander je naam niet. Maar ja, ik woon in Nederland, zij in de bossen van Suriname, daar wonen alleen maar zwarte mensen.

‘Sommige vrienden hier dachten dat ik onder mijn eigen naam nooit hetzelfde succes zou kunnen hebben. Als ik afstand zou doen van die Braboneger, zouden mensen misschien zeggen: ja, en nu laat je het ineens vallen onder druk van de gemeenschap.’

Wat gaf de doorslag?

‘Het werd voor mezelf steeds ongemakkelijker. Ik voelde dat andere mensen het niet prettig vonden om de naam uit te spreken. Soms werd er denigrerend ‘Brabonegertje’ van gemaakt. Alles waar ‘tje’ achter staat is niet leuk, je voelt je kleiner gemaakt. Dit is niet de bedoeling man, dacht ik.

‘Toen ik in februari vorig jaar te gast was bij een Friese talkshow hoorde ik weer hoe de verslaggever mij aankondigde bij een zaal vol blanken: ‘Braboneger zit hier.’ Het zat me niet lekker meer. Ik ben inmiddels vader van drie kinderen. Dat heeft mijn kijk op de wereld veranderd. Wat als zij ouder worden en vragen hoe het zit met die naam? Ik voelde me niet serieus genomen, het woord neger heeft een negatieve lading, er was alleen nog maar negativiteit. In die talkshow heb ik gezegd dat ik ermee stopte.’

In de voorstelling bespreek je ook de minder begripvolle reacties die je toen kreeg. Een jongen die zei: ‘Jammer, ik dacht dat je een van ons was.’

‘Er is een klein deel dat het niet begrijpt, maar de meeste mensen snappen het volgens mij wel. Mijn sociale kanalen bleven ook gewoon groeien. En het is toch ook logisch? Straks ben ik 50, 60, zit ik daar als Braboneger.

‘Filmpjes van een minuut maak ik nog steeds, maar een theatervoorstelling is iets anders. Ik heb een betere balans gevonden tussen het vette Brabantse en gewoon, Steven Brunswijk, die een Brabants accent heeft, maar ook een bietje normaal kan spreken. Vroeger zou die grap over Brabanders in de huiskamer - Ans, kom-is kèèku! - een andere lading hebben, omdat ik de hele tijd dat typetje was.’

Steven Brunswijk Beeld Ivo van der Bent

In Van slaaf tot meester vertelt hij over zijn afkomst. De familie Brunswijk stamt af van de Afrikaanse plantageslaven die in de 18de eeuw wegliepen van hun slavenmeesters en in de bossen van Suriname een vrij bestaan opbouwden, ze zijn marrons. Tijdens de Binnenlandse Oorlog, die tussen 1986 en 1992 werd uitgevochten tussen het Nationale Leger van Desi Bouterse en het Junglecommando van Ronnie Brunswijk – een neef van Steven Brunswijk, vluchtte het gezin naar Nederland. Steven Brunswijk was 5 jaar oud toen hij in Tilburg-Noord terechtkwam.

In 2011, het jaar van ‘Gewoon betalen’, kreeg hij een journalist van NRC Handelsblad op bezoek. ‘Ze hadden mij ergere dingen kunnen noemen dan neger’, zei Brunswijk. Uit het stuk dat de journalist over hem schreef: ‘In de slavernij verdiept hij zich liever niet, want hij kan niets beginnen met het beeld van zwakke, zielige zwarten die per boot verscheept werden. [...] ‘Weet je, als ik me echt in de slavernij ga verdiepen, dan ben ik bang dat ik een afkeer van blanken ga krijgen.’ 

Hoe kijkt hij nu op die woorden terug? ‘Mensen hebben altijd de neiging je vast te pinnen op wat je eerder hebt gezegd, maar ik ben ouder geworden en denk er nu anders over. Door de jaren heen ben ik dingen gaan zien die gewoon gek zijn. Dat de aap in de Nederlandse versie van The Lion King het enige personage is dat met een Surinaams accent spreekt, bijvoorbeeld. Er zijn mensen die zeggen dat ze dat accent bij die aap vinden passen. Onzin natuurlijk, een aap heeft geen accent. Ik ben vaak aap genoemd, dat hoeven mijn kinderen hopelijk niet mee te maken.’

Niet alles wat hij ooit als Braboneger verkondigde heeft hij afgezworen. ‘Ik ben van mening dat ik als zwarte Nederlander harder moet werken dan een blanke, maar dat is niet zo erg. En het ligt ook niet aan de blanke Nederlander. Als ik in Japan of Mexico zou gaan wonen, dan zou ik ook twee keer zo hard moeten werken als een local. Ik werk hard om mijn doelen te bereiken, klaar. Maar inmiddels vind ik wél dat we de slavernij moeten induiken, moeten weten wat er is gebeurd. Op basisscholen en middelbare scholen wordt er veel te weinig aandacht aan besteed, terwijl het een belangrijk onderdeel is van de Surinaamse en de Nederlandse geschiedenis.’

Comedian Steven Brunswijk in theater De Held in Bladel tijdens de try-out van zijn show Van Slaaf tot Meester. Beeld Ivo van der Bent

De NRC-journalist eindigde zijn stuk destijds met een vraag: ‘Als we naar hem kijken en als we om hem lachen, waar kijken we dan precies naar en waar lachen we precies om?’


‘Toen dacht ik: waar heb je het over gozer? Je moet het niet ingewikkelder maken dan dat het is. Iedereen maakt fouten, ik ook, daarom hou ik er niet van om met het vingertje te wijzen. Ik wil de zaal laten lachen, en doen beseffen wat er vroeger op de plantages gebeurde. Zonder pijn kom je niet door dit onderwerp heen, zeg ik, zonder humor ook niet.’

Tegen het einde van de voorstelling vraagt hij een vrouw uit het publiek om zijn ontblote bovenlichaam in te smeren met babyolie en iemand anders om hem als slaaf aan de man te brengen. ‘Fantastische neger in de aanbieding’, riep een man in Bladel.

Vond je het niet ongemakkelijk dat die man jou met die woorden aanprees?

‘Ik vond het fantastisch dat hij dat deed. Hij ging er vol voor en hij zag toen de humor ervan in. Ik zie op zo’n moment de mensen in de zaal kijken. Wat gebeurt hier, kan hij dat wel zeggen? Er wordt ook flink gelachen tijdens dit stuk. Maar als ik daarna vertel waarom ik dit zo speel, hoor ik het stil worden. Dat is het besef waar ik naartoe wil. 

‘Later keer ik het om: stel je nou eens voor dat Afrikanen naar Europa kwamen om Europese slaven op te halen en dat de zwarte mens zichzelf als superieur zou zien? Ik ga na afloop altijd de foyer in en aan de reacties die ik krijg merk ik dat het binnenkomt. Nu lachen mensen om de juiste reden.’

Première Van slaaf tot meester 29/1, Parktheater Eindhoven. Tournee t/m 29/5.

CV Steven Brunswijk

1983 geboren in Paramaribo
2003 Economie, ROC Tilburg
2004-2015 Nachtportier bij verschillende cafés
2011 Dumpert- en YouTube-hit met video ‘Gewoon betalen!’, commentator bij PowNews (PowNed) onder de naam Braboneger
2012 Eerste theatervoorstelling Vooroordelen
2016 Voorstelling Als ik mezelf kon zijn
2016 Tv-programma De Braboneger verkaast?! (Avrotros)
2016 The Roast of Gordon (Comedy Central)
2017 De Braboneger basht! (Avrotros)
2018 Stopt met het typetje Braboneger, haalt de halve finale van Expeditie Robinson (RTL5)
2019 Voorstelling Van slaaf tot meester
Steven Brunswijk woont in Tilburg met zijn vrouw Ayla en hun drie kinderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden