Waarom Rusland het Songfestival wil boycotten

Voor Rusland ging het zaterdag in Stockholm niet om de finale van het Songfestival, maar om de beslissende slag in een informatieoorlog tegen de rest van de wereld.

Jamala, winnares van het Songfestival 2016.Beeld getty

De Oekraïense overwinning op het Songfestival heeft een storm van verontwaardiging losgemaakt onder Russische politici. Parlementariërs, senatoren en de vice-premier zijn in de aanval gegaan tegen de festivalorganisatie. Die had het politiek beladen liedje uit Oekraïne moeten diskwalificeren.

De winst van Jamala's liedje 1944 is het resultaat van 'een informatieoorlog tegen Rusland', foeterde de Russische parlementariër Jelena Drapeko. 'Rusland wordt gedemoniseerd. Dat we allemaal slecht zijn, dat onze atleten aan de doping zitten, dat onze vliegtuigen het luchtruim van andere landen binnendringen.'

Senator Konstantin Kosatsjev sprak van een 'nederlaag voor de muziek'. Kosatsjev: 'De overwinning ging duidelijk niet naar het beste liedje. Politieke opvattingen overstegen eerlijke competitie.'

Al ver voor de finale waren Russische politici verbolgen over het liedje 1944 van Susana Jamaladinova. De politieke lading van het nummer zou in strijd zijn met de reglementen van het festival. Die verbieden politieke uitingen.

Jamala zong over de deportatie van 240.000 Tataren op de Krim. Josef Stalin zette de Tataren op de trein naar Centraal-Azië omdat hij ze verdacht van collaboratie met Hitler. Duizenden Tataren kwamen om. Jamala zou politiek bedrijven door aandacht te willen vragen voor de huidige situatie op de Krim. Sinds de Russische annexatie van het schiereiland klagen de Tataren weer over onderdrukking: Tataarse activisten zijn verbannen, gevangen gezet en soms spoorloos verdwenen.

Jamala maakt er geen geheim van politieke bedoelingen te hebben. 'Natuurlijk gaat het ook over 2014', zei ze tegen de Guardian, verwijzend naar de annexatie van twee jaar geleden. In interviews zei ze te vrezen dat de geschiedenis zich herhaalt op de Krim.

De European Broadcasting Union trof geen politiek aan in het nummer: Jamala mocht meedoen. In tegenstelling tot bijvoorbeeld Georgië dat in 2009 niet mocht deelnemen met We don't want to put in: een te duidelijke woordspeling op de naam van de Russische president die vlak voor het festival in oorlog geraakt was met Georgië.

De winst van Jamala betekent dat het festival volgend jaar in Kiev plaatsvindt. Dat brengt een kostenpost van ongeveer 30 miljoen euro met zich mee. Een zware last voor Oekraïne dat vorig jaar niet deelnam aan het Songfestival vanwege de penibele financiële situatie in het land. Ook zal het conservatieve Oekraïne ervoor moeten zorgen dat lgbt's veilig het 'Europese homofeest' kunnen bezoeken.

Jamala tijdens haar optredenBeeld getty

In Rusland gaan stemmen op om het festival te boycotten. Of om propaganda in te sturen. Maria Zakharova, de woordvoerder van het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken, stelde voor om een nummer over de Syrische president Assad af te vaardigen. Ze gaf een voorzetje voor de songtekst: 'Assad bloody, Assad worst. Give me prize, that we can host.'

Vice-premier Rogozin wil rockzanger Sergej Shnoerov naar Kiev sturen. Shnoerov staat in Rusland bekend om zijn obscene taalgebruik. 'Denk niet dat hij zal winnen, maar hij zal voor iedereen passende woorden klaar hebben', aldus de vice-premier van Rusland.

Ook de staatstv sprak schande van de uitslag in Stockholm. Volgens zender Rossija 24 konden 'de organisatoren de uitslag naar hun wens aanpassen' dankzij het nieuwe puntensysteem.

In Oekraïne gaat het onder politici evenmin over de muziek zelf. Ex-premier Arseni Jatsenjoek zag Jamala's succes als een overwinning op Rusland. Op Facebook schreef hij: 'Oekraïne zal blijven winnen. De Krim is van Oekraïne.'

Gewone Oekraïeners en Russen waren zaterdag niet bezig met politieke oorlogsvoering. Russische kijkers gaven Jamala 10 van de 12 punten. Oekraïeners gaven het Russische liedje zelfs de volle 12 punten.

Nog steeds 'douze points', maar spannender geturfd

De puntentelling van het Eurovisiesongfestival ging dit jaar op de schop. Nog steeds hebben de vijfkoppige vakjury's van elk land evenveel in de pap te brokkelen als de televotende kijkers per land: ieder vijftig procent. Wél anders is het optellen van hun punten.

Voorheen werden de rangschikkingen van de jury's en de publieksstemmen naast elkaar gelegd en opgeteld. De gezamenlijke lievelingsartiest kreeg de uiteindelijke twaalf punten van een land, de tweede tien, de derde acht, enzovoorts, tot en met één punt.

Nu deelt elk land twee keer punten uit: een keer namens de vakjury, een keer namens de kijkers die de moeite hebben genomen om te stemmen. Voortaan kan het dus niet meer gebeuren dat de publieksfavoriet nul punten int, omdat de jury het land in kwestie laag heeft beoordeeld, of andersom.

Het nieuwe systeem zou het 'douze points'-moment van de waarheid spannender maken, beloofde De Zweedse omroep SVT vooraf. Dat bleek zaterdagavond in Stockholm het geval. Met een traditiegetrouwe reeks satellietverbindingen maakten de deelnemende landen eerst hun jurypunten bekend. Daarna begonnen presentatoren Måns Zelmerlöw en Petra Mede bij het land dat de minste publiekspunten had gekregen. Zo werkten ze toe naar een verrassende ontknoping.

De vakjurypunten brachten Australië op een flinke voorsprong, maar dankzij het kijkersoordeel bleek het toch tussen het Rusland en Oekraïne te gaan. De Oekraïense winnares Jamala scoorde in totaal 43 punten meer dan de Russische Sergej Lazarev. Hij eindigde als derde, na Australië. Rusland kreeg meer stemmen via televoting, maar niet genoeg om Oekraïne te passeren. Dat land had veel meer punten van de vakjury's gekregen.

Het nieuwe systeem maakte meteen inzichtelijk hoezeer de waardering van de vakjury's en het publiek uiteen kan lopen. Bij de jury's was Polen niet populair, maar het bleek uiteindelijk een van de vier landen met de meeste publieksstemmen. De jury's van Oekraïne en Rusland gunden elkaar geen punten. Volgens de website Eurovisionworld had het oude systeem Australië als winnaar opgeleverd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden