Analyse Van Arena naar Schouwburg

Waarom pophelden die makkelijk hele arena’s kunnen vullen steeds vaker kiezen voor de schouwburg

Poplegenden als Bruce Springsteen en Nick Cave staan in het theater, met intieme, verhalende optredens. Kaartjes zijn duur, maar de fans zijn niet te houden. Wat bezielt de artiesten én de bezoekers? V ging naar Morrissey in New York. 

Bruce Springsteen in het Walter Kerr Theatre in New York. Beeld Getty Images

Iedere avond wordt anders. Nick Cave heeft het beloofd. Toen de Australische zanger en liedschrijver in februari dit jaar zijn Europese theatertournee aankondigde, vertelde hij er vast bij dat hij met zijn publiek in gesprek wilde gaan. Hij keek tenslotte al een jaar of veertig tegen zwijgende hoofden in de zaal aan: tijd dat die koppies iets terug gingen zeggen.

Over drie weken verschijnt Cave in het Amsterdamse Concertgebouw en in de Grote Zaal van TivoliVredenburg in Utrecht. Intieme zalen, voor zijn doen. Hij wil zijn publiek betrekken bij zijn levensverhaal, dat hij zittend aan de piano en ijsberend over het podium wil vertellen. Ja, met liedjes, zoals hij altijd heeft gedaan: Nick Cave is een van de grootste verhalenvertellers in het songwritersvak. Maar ook sprekend, min of meer improviserend, tussen zijn liedjes door. Als de man aan de piano in zo’n schimmige nachtclub die het zingen ineens zat is en nu weleens wil vertellen wat hem werkelijk bezighoudt – fles wijn bij de hand.

Cave is niet de enige popartiest die met een verhalende show het theater opzoekt. Sterker nog: Nick Cave is op dit gebied een trendvolger, na jarenlang een trendsetter van de avant-gardistische punk en later de literaire liedschrijfkunst te zijn geweest. De afgelopen maanden bestormden de écht grote popsterren de theaters, van Broadway tot West End en de deftige concertgebouwen tot in Nederland. Het ‘poptheater’ is een wereldwijde podiumtrend.

Nick Cave tijdens een optreden in Barcelona. Beeld WireImage

Onweerstaanbaar vooruitzicht

De opwinding was vooral groot toen Bruce Springsteen in oktober 2017 het Walter Kerr Theatre op Broadway opzocht. The Boss, in zo’n huiselijke setting van rode stoeltjes en een gloeiende verwarming: dat was voor veel fans een onweerstaanbaar vooruitzicht. Vanuit de hele wereld vlogen de Springsteen-adepten naar New York. Zij kregen de kans Springsteen te zien optreden als comedian, als verteller van anekdotes en vooral als kenner van zijn eigen leven en oeuvre.

Springsteen stak lange en onderhoudende introducties op zijn songs af. Het lied The Wish bijvoorbeeld, dat van zich al een langgerekte jeugdherinnering op gitaartokkels is, werd ingeleid met nóg meer verhalen over vroeger. Over het gezin Springsteen, over een liefhebbende moeder en wat die pleegde te doen als de kleine niet lekker was. En over Springsteens liefde voor sugar pops. De fans waren laaiend enthousiast. ‘Een hoogmis voor iedere Springsteenadept’, schreef de Volkskrant-journalist én Springsteenadept Lennart Bloemhof, die erbij was in New York. ‘Alsof we met z’n allen een concert in Springsteens huiskamer kregen.’

Ruim een jaar hield Springsteen huis in New York. En toen hij de deur van het Walter Kerr Theatre dicht had getrokken, kreeg zijn voorbeeld gelijk navolging. De metalhead en Iron Maiden-zanger Bruce Dickinson ging het theater in, met zijn eigen jeugdherinneringen. En daarna kondigde Nick Cave zijn Conversations-tour aan. De Beastie Boys doken ineens op in de schouwburg, met een vrolijke terugblik op de eigen hiphopjaren in New York. En nu steekt ook het Britse popmuseumstuk Morrissey zijn hoofd om de hoek van Broadway Avenue en Times Square.

Iron Maiden-zanger Bruce Dickinson. Beeld UIG via Getty Images

Waar heeft het schouwburgcircuit die plotselinge interesse van de arena- en festivalsterren aan te danken?

Aan inhaligheid, werd bij die eerste Broadway-reeks van Springsteen al gesteld door critici. De tickets  kostten, via de officiële verkoopkanalen, honderden euro’s per stuk. Kleine moeite, groot financieel plezier voor Springsteen, zou je dan cynisch kunnen zeggen. Als een artiest maandenlang, zonder band of apparatuur ‘residentie’ houdt in een afgehuurd theater, zijn de onkosten gering en de inkomsten hoog. Daarbij hebben de theaterpopartiesten ook allemaal wat te verkopen. Bruce Springsteen, de Beastie Boys en Bruce Dickinson vouwden hun shows rond een niet toevallig net verschenen autobiografisch boek. De vertelconcerten waren gelikte promotie: een interview met jezelf over die mooie biografie die nét in de winkel ligt.

Dan speelt natuurlijk het verouderingsproces. Bruce Dickinson – we mogen het eigenlijk niet hardop zeggen – kan niet zo goed meer zingen, ook omdat hij ernstig ziek is geweest. Dickinson moet zich langzaamaan voorbereiden op een concertloos leven en dat valt hem niet mee. Hoe fijn is het dan voor hem om in ontwenningstherapie te gaan in het theater. Nog steeds die adoratie van de fans te voelen, zonder steeds die fysieke slijtageslag te hoeven leveren. Langzaam afkicken van de podiumdrug.

De Beastie Boys moeten ook zoiets hebben gevoeld: zij kunnen met goed fatsoen niet meer op concerttournee omdat de belangrijke bandleden John Berry en Adam Yauch zijn overleden. Een spreekshow is voor de nabestaanden Mike-D en Ad Rock een perfecte manier om toch nog een keer met het publiek in contact te treden en samen herinneringen op te halen.

Waargebeurde verhalen

Maar er moet meer aan de hand zijn. De enorme animo van de fans om de theatershows bij te wonen (de shows van Nick Cave waren razendsnel uitverkocht en leidden tot een overspannen zwarthandel) duidt natuurlijk ook ergens op. De laatste jaren, misschien wel als tegengif tegen nepnieuws en valse Instagram-romantiek, is er een schreeuwende behoefte aan waargebeurde verhalen: kijk maar naar de populariteit van documentaireseries op Netflix. En op die streamingdienst verschijnen ook steeds meer muziekdocumentaires: verhalen over vooral klassieke pop, over helden van Bob Marley tot Jam Master Jay en George Harrison. Over de dood van blueslegende Robert Johnson en de vermeende moord op Sam Cooke.

De popmuziek is na zeventig jaar bloeitijd ook geschiedenis geworden, met een grote verhalende kracht. Als de Beastie Boys vertellen over de opkomst van de hiphop in New York en de vermenging van dat genre met de punk, dan leren we ook iets over de geschiedenis van de stad en de afslag die de mens daar nam. De anekdotes van Springsteen gaan niet alleen over zijn muziek, maar ook over de Amerikaanse arbeidersklasse, over armoede en het ontsnappen daaraan. Het is herkenbaar. 

De verhalen van al die popsterren zijn bovendien zo sterk omdat de fans de geschiedenis hebben meebeleefd. In de liedjes die ze destijds aan het hart drukten, maar ook in de wereld om hen heen. Als Bruce Dickinson het heeft over de opkomst van de heavy metal in de jaren tachtig en de aanvaringen met de autoriteiten die daar daarbij hoorden, dan komen bij de fans de herinneringen aan Thatcher, Lubbers, Reagan en de Koude Oorlog in al hun hevigheid weer boven.

De popmuziek is steeds meer een verhaal geworden, waar iedereen zijn eigen leven in kan spiegelen. En daarom willen we de helden en tijdgenoten van vroeger nu graag beluisteren vanuit een rode stoel, voor één keer zonder oordoppen.

Nick Cave komt met zijn Conversations-tour naar het Amsterdamse Concertgebouw (26/5) en naar TivoliVredenburg in Utrecht (27/5). De dubbel-cd Springsteen on Broadway is verschenen bij Sony Music. De autobiografie What does this button do? Van Bruce Dickinson is verschenen bij uitgeverij Harper Collins. 

Morrissey blijft gewoon Morrissey, ook tijdens een intiem optreden in een theatertje in New York

Hij is er, dat is de eerste opluchting bij het theateroptreden van Morrissey. De tweede: dat hij vooral muziek maakt en niet te veel praat. Verklaren, daar doet Morrissey niet aan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden