Waarom is er toch zo vaak gedoe bij Buma/Stemra?

De auteursrechtenorganisatie kampt al jaren met een slechte reputatie

Op papier heeft Buma/Stemra een vrij eenvoudige taak: geld incasseren en dat uitkeren aan rechthebbenden. Tegengestelde belangen, verkeerde verwachtingen van auteurs en een verouderde organisatiestructuur maken het in de praktijk een stuk lastiger.

Caféhouders moeten jaarlijks geld betalen voor de muziek die zij draaien. Foto anp

Als auteursrechtenorganisatie Buma/Stemra weer eens slecht in het nieuws komt, moet Jan Boerstoel altijd aan de mensen van de buitendienst denken. De medewerkers van Buma/Stemra die de cafés langs moeten om geld te innen als vergoeding voor de muziek die is gedraaid. 'Die krijgen dan weer van de cafébazen te horen dat ze zakkenvullers zijn. Dat Buma niet deugt. Terwijl ze gewoon hun werk doen. Buitengewoon vervelend', zegt hij.

Boerstoel was van 1996 tot 2006 bestuursvoorzitter van de organisatie. In die tien jaar was er eigenlijk nooit ophef, zegt hij. Maar hij kan niet ontkennen dat het nu geregeld onrustig is rond de organisatie. 'Dat komt doordat ze zoveel verschillende belangen moet behartigen. Dat is vreselijk ingewikkeld.'

Vorige week raakte Buma/Stemra opnieuw in opspraak. Uit onderzoek van de Volkskrant bleek dat de nieuwe directeur, Wim van Limpt, in de afgelopen anderhalf jaar nogal enthousiast de creditcard van de zaak had gebruikt voor dure hotels en businessclass-tickets. Ook zijn tonnen uitgegeven aan externe ondersteuning omdat hij nog niet zelfstandig kon functioneren. Daarnaast schreef Het Financieele Dagblad over financiële problemen bij Buma/Stemra en interne affaires. De organisatie teert al jaren in op het eigen vermogen en is in essentie verliesgevend, schrijft de krant.

Waarom is er zo vaak gedoe bij de auteursrechtenorganisatie? Op papier heeft ze toch een vrij eenvoudige taak: geld incasseren bij radio- en televisiestations, horecabedrijven en andere muziekgebruikers om dat te verdelen onder de aangesloten componisten, schrijvers en uitgevers. En hoe zit het met het toezicht?

Jan Boerstoel Foto anp

Tegengestelde belangen

In de praktijk is dat heel lastig, zegt voormalig voorzitter Boerstoel. Want er is sprake van veel tegengestelde belangen, bijvoorbeeld van de auteurs en de uitgevers van muziek, die samen in het bestuur zitten. Dat draait uiteindelijk om geld. Want als er meer geld naar de auteurs gaat, is er minder voor de uitgevers.

Daarnaast hebben de makers vaak verkeerde verwachtingen, zegt Boerstoel. 'Die zeggen dan: mijn liedje wordt overal gedraaid, maar ik krijg er bijna niets voor. Maar als je bijvoorbeeld in Zuid-Amerika veel op de radio bent, levert dat in de praktijk weinig op.' Die teleurgestelde 'klanten' gaan vervolgens klagen en Buma/Stemra is weer slecht in het nieuws. Over de uitgaven van directeur Van Limpt wil Boerstoel het niet hebben, al zegt hij wel dat in zijn tijd binnen Europa 'altijd economy' werd gevlogen. Van Limpt zei vorige week dat ook zijn voorgangers altijd businessclass vlogen.

Een van leden die een conflict hadden met Buma/Stemra over de uitkering, was de muzikant Jaap van Beusekom. Hij is de oprichter van de Stichting Popmuziek Nederland, die later opging in het Nationaal Popinstituut. Altijd gelazer met die club, zegt hij. 'Ze denken dat componisten en auteurs bestaan bij de gratie van Buma, maar het is andersom.' Het grootste probleem is volgens hem dat Buma/Stemra het monopolie van de overheid heeft gekregen voor het innen van de auteursrechten. Van een monopolie krijg je luie organisaties, zegt Van Beusekom, 'waar jaarlijks wel heel veel geld binnenkomt.'

Bovendien is de organisatiestructuur van Buma/Stemra volstrekt achterhaald, vindt Van Beusekom. 'Sinds 1927 is er nooit echt iets veranderd.' Buma/Stemra heeft geen professionele raad van commissarissen, maar een bestuur waarin auteurs, uitgevers en componisten zitten. Zij moeten toezicht houden op de directie. 'De auteurs en componisten zijn niet opgewassen tegen de uitgevers, die een hele batterij aan entertainmentjuristen gebruiken.'

Jaap van Beusekom Foto anp

Algemene ledenvergadering

Dan is er nog het College van Toezicht Auteursrechten, een door de overheid ingestelde instantie die toezicht houdt op alle auteursrechtenorganisaties. Bestuur en staf van dat college bestaan uit vijf medewerkers, die toezicht moeten houden op achttien verschillende organisaties, waaronder Buma/Stemra. De vraag is of zo'n klein apparaat is toegerust voor zo'n forse taak. Daar gaat de politiek over, zegt Van Beusekom, die het in Den Haag geregeld heeft aangekaart. 'Maar daar heerst een totaal gebrek aan kennis over auteursrechten.'

Op 30 oktober houdt Buma/Stemra een algemene ledenvergadering. Mogelijk zal daar de structuur van de organisatie worden besproken. In elk geval zullen er vragen worden gesteld over het uitgavenpatroon van directeur Van Limpt, de man die bij zijn aantreden vorig jaar beloofde ervoor te zorgen dat er zo veel mogelijk euro's naar de leden zouden gaan.

Voorzitter Felix Rottenberg van het Nieuw Genootschap Nederlandse Componisten (Nieuw Geneco) wil alvast snel alle feiten weten over mogelijke excessieve uitgaven. 'Dit moet tot op de bodem uitgezocht worden. Het veroorzaakt ongelooflijke onrust.' Daarnaast zou volgens hem een antropoloog eens moeten kijken wat er bij Buma/Stemra aan de hand is. Rottenberg is ook voorzitter van de stichting Lira, de auteursrechtenorganisatie voor schrijvers en vertalers, die samenwerkt met uitvoeringsorganisatie Cedar. 'Daar gebeurt nooit wat.'