Waarom is denken aan zelfdoding nog zo'n taboe?

Tv-recensie Hanna Bervoets

Elke dag proberen zo'n tweehonderdvijftig mensen hun leven te beëindigen. Waarom praten we daar niet over?

Sebastiaan heeft uitgebreid boodschappen gedaan. Dat was vermoeiend, want hij is somber. Toch zal hij de hele middag in de keuken staan, er komen vrienden op bezoek. Zij zullen discussiëren over rode wijn of toch eerst witte, ze zullen praten over werk en kinderen, ze zullen Sebastiaan niet vragen hoe het gaat en hij zal het evenmin vertellen; eigenlijk praat hij daar alleen nog over met de eigenaar van het restaurant aan de overkant, een vrouw die steevast informeert hoe het is wanneer ze zijn drankje serveert. Uit beleefdheid, misschien. Maar het contrast met zijn vrienden is confronterend, zegt Sebastiaan. Vertelt hij hen dat hij soms aan zelfdoding denkt, proberen ze zo snel mogelijk 'dat doosje dicht te doen'.

Sebastiaan is een van de geïnterviewden uit de Human-documentaire Een onvergetelijk afscheid van Cláudio de Oliveira Marques, gisteren op NPO3.

De filmmaker verloor nog niet zo lang geleden zijn beste vriendin. Ze sprong van het dak tijdens Oud en Nieuw: zelfdoding. Cláudio dacht altijd dat hij alles van zijn vriendin wist, waarom zei ze nooit dat ze aan de dood dacht? Had hij het willen weten, had hij dan iets kunnen doen?

Die vragen vormen het uitgangspunt van Een onvergetelijk afscheid, al maakte De Oliveira Marques geen reconstructie van zijn persoonlijke verhaal. In plaats daarvan praat hij met mensen die met suïcide te maken hebben: Sebastiaan kampt soms met gedachten over zelfdoding, Sascha heeft een dochter die meerdere pogingen deed, Marlises vriend Wolf benam zich het leven.

De cameraman filmt hen in een breed kader, een esthetische keuze die maakt dat we iets van hun huiselijke omgeving ervaren. We zien vensterbankcactusjes, kaartjes met spreuken, kookeilanden, brocante - spulletjes de we allemaal hebben en die ietwat banale details maken de toch al bewonderenswaardig openhartige anekdotes nog krachtiger, geven ze iets universeels: we kijken weliswaar naar individuen, maar ze zijn onderdeel van een groter geheel, een maatschappij waarvan we allemaal deel uitmaken.

Het artikel gaat verder onder de afbeelding.

Praten over zelfdoding

Praten over zelfdoding kan bij de hulp- en preventielijn 0900-0113 (113online.nl).

Een onvergetelijk afscheid is de eindexamenfilm van Cláudio de Oliveira Marques van lichting 2017 op de Nederlandse Film Academie. Beeld Cláudio de Oliveira Marques

In Nederland maken gemiddeld zes mensen per dag een einde aan hun eigen leven, vermeldt de website bij de film. Elke dag doen zo'n tweehonderdvijftig mensen een poging. Al die mensen hebben familie, buren, vrienden, collega's. Zo krijgen miljoenen Nederlanders ooit met suïcide te maken - hoe komt het toch, dacht ik bij deze film, dat we daar niet vaker over praten?

Misschien hoopt men het ergste scenario te voorkomen door het te ontkennen: zwijgen als bezwering. Bij zelfdoding heeft het 'waarom' met talloze factoren te maken, soms wordt het waarom nooit ontrafeld. Ik kan me voorstellen dat gedachten aan zelfdoding zich lastig laten uitleggen aan een omgeving die uitgaat van oorzaak en gevolg, van motivatie en handeling - hoe verwoord je iets waarbij logica niet altijd opgaat?

Cláudio de Oliveira Marques noemt zijn film een pleidooi voor praten over zelfdodingsgedachten. Dat is niet altijd makkelijk, weet Sebastiaan: 'Ik wilde dat het er gewoon mocht zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.