Beschouwing North Sea Jazz

Waarom iedereen - en dus ook de jazz - van Disney houdt

Walt Disney hield van jazz, maar jazz houdt ook van Disney, bewijst The Amazing Key­stone Big Band zaterdag op North Sea Jazz. Kom maar op met die honkende saxen. 

Playtime, The Aristocats

Wij denken misschien dat ons tijdperk der cultuuroorlogen best bijzonder is. Allemaal met de koppen tegen elkaar – het heeft bijna iets apocalyptisch. Maar wees gerust: iedere generatie heeft zo zijn eigen cultuuroorlog. En iedere generatie denkt dat het einde der tijden nabij is.

In de Verenigde Staten zagen godvrezende Amerikanen een kleine honderd jaar geleden de eindtijd schemeren in de opkomende muzikale mode van die tijd: de jazz. Dat gejakker op die drums en gebulder op trompetten en saxofoons – het kon haast niet anders of die herrie had een duivelse oorsprong. De jazz dreef een wig tussen hoge en lage cultuur, tussen jong en oud en wit en zwart. En toen greep Walt Disney in.

In de animatiefilm Music Land uit 1935 breekt een oorlog uit tussen ­Symfonieland, waar de bevolking in slaap wordt gesust door tingelende harpen en zoete violen, en het Eiland van de Jazz, waar het de hele dag feest is en voor het ontbijt al drie drum­solo’s worden afgewerkt. Music Land wordt een briljant muzikaal pandemonium als de gewapende strijd losbarst en het spervuur vanuit het Eiland van de Jazz – tetterende bigbandjazz van trompetten en trombones – door Symfonieland krijgshaftig wordt beantwoord met Wagners Walküre op Teutoons pompende orgels.

Het loopt goed af. Als de vrede is getekend, dansen de bewoners uit beide koninkrijken op de Brug van de Harmonie. De boodschap van Walt Disney: de jazz maakt het leven én de muziek alleen maar mooier, dus kom maar op met die honkende saxen. Op festival North Sea Jazz, komend weekend in Rotterdam, kunnen ze natuurlijk wel wat met dat motto, dus wordt de jazz van Disney er zaterdag door een feestelijke bigband van het podium geblazen, in het Franse eer­betoon Jazz Loves Disney.

Voor Walt Disney stond de jazz voor levensvreugde en die wilde hij ook uitdragen in zijn eerste tekenfilms. In Steamboat Willie uit 1928 vaart een stoomboot op een huppelend ragtime-jazzdeuntje en speelt de debuterende Mickey Mouse een drumsolo op de potten en pannen in de kombuis. En in Broken Toys uit 1935 zingt het afgedankte speelgoed op de vuilstortplaats een opgewekte vocale jazztune, om de moed er maar een beetje in te houden: ‘We’re gonna get out of this dump.’

Disneys liefde voor de jazz was onvoorwaardelijk, en zou ook na het overlijden van Walt Disney in 1966 voelbaar blijven in het Disney-oeuvre. In The Aristocats uit 1970 wordt de jazz weer tegenover de klassieke muziek gezet, dit keer met veel gevoel voor romantiek. De bevoorrechte en aristocratische kat Duchess, die de kittens Berlioz, Marie en Toulouse met toonladders en arpeggio’s opvoedt aan de piano, leert het ware leven kennen dankzij de straatkat Thomas O’Malley. Bij een eerste toevallige ontmoeting stelt deze vrijbuiter zich aan Duchess voor, in een door jazz-zanger Phil Harris gezongen liedje met een prachtige tekst: ‘I only got myself, and this big old world. But I sip that cup of life, with my fingers curled.’ Het jazz-bestaan volgens Walt Disney.

En in een latere scène, als de aristocratische kattenfamilie door de jazz wordt overdonderd in een dampende straatkattenkelder, lijkt Duchess overtuigd van de heilzame krachten van de koperblazers: ‘If you want to turn me on, play your horn, don’t spare the tone and blow a little soul into that tune.’

Disney hield van jazz, dat was inmiddels duidelijk. Maar de gevoelens waren wederzijds. De jazz ontfermde zich net zo hartelijk over de liedjes van Disney, die niet eens als pure jazz van de schrijftafel waren gekomen. Kijk bijvoorbeeld naar de klassieker When You Wish Upon a Star, het mierzoete liedje dat werd gezongen bij de openingstitels van de tekenfilm Pinocchio uit 1940. Het nummer, geschreven door de soundtrackcomponist Leigh Harline en gezongen door Cliff Edwards in de rol van Japie Krekel, werd pas echt een hit dankzij uitvoeringen van Louis Armstrong, het Dave Brubeck Quartet en het orkest van Glenn Miller. En zelfs de moderne jazz ging aan de haal met het lied, van Sun Ra tot Keith Jarrett en Wynton Marsalis. Het nummer werd een van de geliefdste jazz-standards uit de Disney-catalogus.

Twee jaar geleden besloot de Franse bigband The Amazing Keystone Big Band een uitgebreide hommage te brengen aan het Disneywerk, in het feestelijke project Jazz Loves Disney. In 2016 verscheen een eerste album onder die titel, met natuurlijk Everybody Wants To Be a Cat uit The Aristocats, gezongen door Jamie Cullum. En een tranentrekkende uitvoering van When You Wish Upon a Star door Gregory Porter, een van de grootste jazz-zangers van onze tijd.

The Aristocats Foto Walt Disney Pictures/courtesy Everett Collection

De plaat maakte warme sentimenten los, en de opvolger Jazz Loves Disney 2 verscheen al een jaar later. Op de nieuwe tributeplaat worden een paar verse Disneyliedjes door de jazzmolen gedraaid, met verrassende resultaten. Het nummer Try Everything uit de film Zootopia bijvoorbeeld, van nog geen twee jaar oud, wordt een wervelend jazzlied met Afrikaanse ondertonen, gezongen door Angélique Kidjo uit Benin.

Maar nog mooier is de vertolking van Stay Awake uit Mary Poppins (1964), door de Britse soulzangeres Laura Mvula. Het effectieve slaapliedje uit de film krijgt een haast spirituele zeggingskracht door de donkere en indringende stem van Mvula, alsof met het lied die ene heel lange slaap aan het einde van ons leven moet worden getrotseerd. Het geeft maar aan hoe rijk het Disney-oeuvre is, en hoeveel jazz én betekenis er nog in de ontdekken valt.

Waarom de Disneyliedjes het zo goed doen, en zaterdag op North Sea Jazz het kippenvel ook wel weer op de armen zullen blazen, valt te verklaren. Iedereen heeft mooie herinneringen aan de filmscènes waarbij die liedjes voor het eerst werden gehoord. Of ziet die sniffende kleuter weer naast zich op de bank zitten bij het ontroerende You’ll Be in my Heart uit Tarzan (1999). De Disneyliedjes grijpen nu eenmaal zonder omwegen in het gevoelsleven. En daarom houdt iedereen van Disney.

Jazz Loves Disney, North Sea Jazz, zaterdag 14/7, Ahoy Rotterdam. 

De Franse bigband The Amazing Keystone Big Band speelt met zangers China Moses, Hugh Coltman, Myles Sanko en Sarah McKenzie, en strijkers van het Koninklijk Conservatorium Den Haag. De platen Jazz Loves Disney en Jazz Loves Disney 2 zijn verschenen bij Decca Records.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.