BeschouwingTwerkfeminisme

Waarom het nummer WAP (Wet Ass Pussy) van Cardi B en Megan Thee Stallion zo veel losmaakt

 Vooral in de toch al oververhitte VS zijn de reacties op het (zéér) seksueel geladen nummer heftig, emotioneel zelfs. En de vraag die steeds terugkeert: is dit nou feminisme?

Cardi B (links) en Megan Thee Stallion. Beeld Getty

Wie zelden naar hedendaagse hiphop luistert, kan het zijn ontgaan: het nummer WAP. Het is de jongste hit van het Amerikaanse hiphopfenomeen Cardi B, met een glorieuze gastrol voor de al bijna net zo succesvolle vrouwelijke rapper Megan Thee Stallion. Het betreft een scabreus gedicht verpakt in een snoepgoedkleurige spektakelclip. Dat bleek behalve het recept voor een smakelijke hit ook materiaal voor controverse en moddergooien.

Voluit staan de letters WAP voor Wet Ass Pussy, oftewel ‘ontzettend vochtige vagina’, oftewel algehele vrouwelijke geilheid, wat – zo moge duidelijk zijn – tevens het bezongen en verbeelde onderwerp is.

In de VS haakten een hoop mensen alvast af. Zo pleitte de bekende conservatieve politiek commentator en mediapersoonlijkheid Ben Shapiro ervoor het ‘onwenselijk vulgaire en vrouwonvriendelijke’ nummer per direct te verbieden. Republikeins politicus James Bradley moest na het ‘per ongeluk’ horen van de clip ‘snel wat heilig water in de oren sprenkelen’. En conservatief commentator en voormalig Republikeins tegenstrever van congreslid Nancy Pelosi, DeAnna Lorraine, bedankte Cardi en Megan voor ‘het terug in de tijd werpen van het vrouwelijk geslacht’ met hun ‘walgelijke rotzooi’.

WAP verscheen begin augustus en was meteen een monsterhit: vanuit het niets op nummer 1 in de Billboard Hot 100 – waarvoor Cardi gevat alle per abuis bij de video belandde mannen bedankte – en binnen 24 uur de best bekeken muziekvideo van vrouwelijke artiesten ooit.

Twee maanden later vult jong en oud in alle maten en kleuren TikTok nog altijd met een atletische (benen) en vibrerende (billen) choreografie op een flard uit het nummer en zit de halve wereld onverminderd op de clip te klikken.

De reacties liepen uiteen van afkeer uit puriteinse, conservatieve hoek tot enthousiasme van mensen van divers pluimage die de clip ‘bevrijdend’ noemden, ‘empowerend’ of ‘een feministisch manifest’. Gynaecoloog en columnist van The New York Times Jen Gunner jubelde dat zij haar patiënten voortaan eindelijk van een uitstekende pop-culturele referentie kon voorzien wanneer die zich weer eens ten onrechte schaamden voor hun ‘vaginale ecosysteem’.

Opvallend veel reacties waren politiek gekleurd, en emotioneel geladen. Hoe kan het dat voor- en tegenstanders van WAP elkaar naar het leven staan over een raphit, die – laten we wel wezen – in het genre toch ook weer niet zó opzienbarend is?

Derderangs burger

Cardi B is het podiumpseudoniem van de 27-jarige Belcalis Almánzar (Dominicaanse moeder, vader uit Trinidad, wat haar in haar eigen worden een ‘afrolatina’ maakt). Sinds een jaar of drie is zij dé ster aan het hiphopfirmament. Muzieksite Pitchfork noemde haar debuut Bodak Yellow uit 2018 ‘grappig, vreemd en overweldigend’.

Met haar ietwat nasale, herkenbare stem domineert ze de hitlijsten, wat allesbehalve vanzelfsprekend is voor een vrouwelijke rapper in een nog altijd door mannen gedomineerd muziekgenre.

Cardi B groeide op in een New Yorkse volkswijk, waar derderangsburgerschap aan de orde van de dag is. Ze had een jeugd als een hedendaags Dickens-boek. En dat – haar kansarme start en haar werk als stripper – is precies wat de zakelijke en imago-technisch vernuftige Almanzar tot een emancipatoire springplank heeft geframed. Ja, zij gebruikte haar lichaam, maar vooral ook haar geslepenheid – zo stelt Cardi B – om die onnozelaars van mannen de zakken leeg te kloppen.

Onderwijl, het is wel de 21ste eeuw, vergaarde ze scharen trouwe fans (in alle kleuren, maten en nationaliteiten) via Instagram (75,5 miljoen volgers) en videodienst Vine. Ze ontpopte zich tot publiekslieveling via een rol als zichzelf in een populair realityprogramma over hiphop. Om in 2018 met haar debuutplaat ‘vanuit het niets’ de best scorende vrouwelijke rapper sinds Lauryn Hill te worden en in de lijst met invloedrijkste personen van Time Magazine te belanden.

Nog voor haar 25ste was ze, kortom, dé vertolking van de klassieke Amerikaanse droom. Zo eentje die een selfie neemt naast een reusachtig billboard van zichzelf. Het hood-meisje (ze deed geen afstand van haar oorspronkelijke look: ruimhartig kunstmatig aangevuld decolleté, lange nagels) dat onlangs tot het nieuwe gezicht van modemerk Balenciaga werd verkozen en nu Parijse etalages siert.

Voor veel jonge meisjes is Cardi B een rolmodel: een jonge vrouw van kleur die megasuccessen boekt in een door mannen bewoonde muziekwereld. Steengoed in wat ze doet, rappen, maar vooral ook geloofwaardig, altijd haar ongepolijste zelf, aanstekelijk, vurig, flamboyant en aaibaar tegelijk. Net zo makkelijk pratend over geweld, misbruik door mannen en racisme als over haar stoelgang en orgasmes. Zo betrad ze het podium van de Democratische presidentskandidaat Joe Biden en roept ze haar volgers consequent op om op 3 november een stem tegen Trump uit te brengen. Haar raps worden keer op keer omarmd als feministische statements, die perfect passen bij het post #MeToo-tijdperk en de Black Lives Matter-demonstraties.

Uit de clip van WAP.Beeld Alicia Fernández Solla.

‘Rappend machinegeweer’

Datzelfde geldt voor haar rappende gelegenheidspartner Megan Thee Stallion, die heden het oktobernummer van Time siert als een van de honderd invloedrijkste mensen van 2020. Ook Megan vergaarde haar eerste fans en successen via sociale media. Filmpjes waarin ze mannelijke rappers freestylend van het podium battlede, gingen viraal. Door recensenten omschreven als ‘rappend machinegeweer’, ritmisch en agressief. Intussen studeerde ze gezondheidsmanagement aan de Universiteit van Houston.

De 25-jarige Texaanse Megan Pete koos haar artiestennaam naar eigen zeggen omdat ze in haar jeugd vanwege haar lengte en postuur (‘groot en breed als een man’) ‘de hengst’ (stallion) werd genoemd. In academische en emancipatoire kringen wordt dit ‘terugvorderen’ genoemd: van datgene waarmee je gepest of waarvoor je uitgescholden wordt, juist je kroon maken. Een verzetsstrategie die opgaat voor meer zaken in het product dat de dames leveren – waarover zo meer.

Megan, dochter van eveneens rappende (inmiddels overleden) moeder, rapte als tiener al over sterke vrouwen en de eigen seksualiteit. Wie het Instagramaccount van Megan bezoekt, wordt getrakteerd op een ruim palet aan twerkende billen. In interviews zegt ze daarover dat ze inderdaad graag met haar billen schudt, maar dat mensen die haar wegzetten als die twerkende griet weigeren verder te kijken dan hun neus lang is.

‘Alsof dat het enige is wat ik doe en kan. Ik ben ook slim, ik kook, zorg voor mijn hondjes en ben een goede vriendin.’ De boodschap: als je ervoor kiest om mij alleen zo te zien, is dat jouw probleem. Talloze meisjes en vrouwen bejubelen haar erom: ze noemen Megan ‘empowerend’. Zeker nadat ze gelijktijdig met het verschijnen van WAP tegen wil en dank het middelpunt werd van een debat in de VS over geweld tegen zwarte vrouwen.

Deze zomer werd Megan Thee Stallion in haar voet geschoten door een mannelijke rapper. Ze postte erover op haar Instagramaccount. Het kwam haar op een lawine aan racistische en seksistische grappen en haatberichten te staan. De rapper liet weten geschokt te zijn. Ze plaatste een bericht waarin ze een complex maatschappelijk probleem aankaartte: geweld tegen zwarte vrouwen door zwarte mannen en de reacties daarop. Ze plaatste vraagtekens bij neiging om dergelijk geweld in de eigen gemeenschap klein te maken of te verzwijgen om de ‘eigen’ mannen te beschermen. ‘Want wie beschermt de vrouwen dan?’ Ook hield de ze de rest van de maatschappij een spiegel voor: voor jullie is dit misschien entertainment, voor mij en voor vrouwen zoals ik is het de dagelijkse realiteit. En zo keerde ze eigenhandig het tij, en slingerde een ingewikkeld maar noodzakelijk debat aan.

Cardi B (links) en Megan Thee Stallion in de clip van WAP. Beeld Alicia Fernández Solla.

De tekst en de clip

Dan het nummer. In expliciete bewoordingen rapt het tweetal over hun seksuele verlangens en opwinding. De beeldende uitvergrotingen (This pussy is wet, come take a dive / Bring a bucket and a mop for this wet ass pussy) en gevatte metaforen zijn niet van de lucht (Swipe your nose like a credit card / Let him taste it, now he’s diabetic / Ride on that thing like the cops is behind me). Voor de duidelijkheid: de vrouw is nergens degene die genomen wordt. Zij neemt.

Een en ander wordt omlijst door een verbluffend theatrale clip met een glansrol voor indrukwekkend roterende bilpartijen en knap danswerk. In een tijdsbestek van 3 minuten en 8 seconden glijdt de camera langs een fontein met sproeiende vrouwenborsten een rijk gedecoreerde Alice in Wonderland-achtige villa binnen. Cardi en Megan voeren de kijker lonkend als mimespelers mee door een doolhof met gouden billen uit muren die in het voorbijgaan in twerkstand gaan, geheime kamers met tijgers en slangen en vrouwen (een aantal bekende artiesten maakt hun opwachting) in erotiserende en kleurrijke ensembles, getooid met complexe bouwwerken van haar. De seksualiteit van Cardi en Megan is niet kwetsbaar of fijnzinnig, ze is flamboyant, dominant en overweldigend. Niet subtiel, maar in een muziekgenre dat opscheppen tot kunst heeft verheven, is het allesbehalve een stijlbreuk met de (veelal) mannelijke voorgangers. Dus vloeit het vocht rijkelijk in de clip: water tot aan de enkels, zo nat zijn de dames. Het is erotiek met een vette knipoog, seks om bij te schaterlachen.

Het werd politiek

Zo vlak voor de verkiezingen in een land waar de president een eenmanstrollenleger vormt, zijn populaire muziek en politiek een dankbare melange. Maar, hoewel voorspelbaar, de conservatieve afkeuring van WAP ging verder dan het gebruikelijke ‘het is porno’ en ‘niet voor kinderogen’.

In de tweets van politici en opiniemakers die schamperden over goddeloosheid zaten weinig subtiele zinspelingen op de achtergrond en huidskleur van de artiesten. Het cliché van de afwezige zwarte vader (‘dit is wat je dan krijgt’, aldus eerder genoemde James Bradley) kwam voorbij. De ‘ongeletterde rappers’ zouden met het beeld dat ze neerzetten van zwarte vrouwen hun kansarme achterban geen dienst bewijzen, aldus de populaire conservatieve zwarte schrijver en Republikeins activist Candace Owens.

De behoefte aan duiding was groot, ook ter linkerflank. Het nummer inspireerde de Britse komiek en zelfbenoemd antikapitalistisch denker Russell Brand tot een 17 minuten durend college cultuurkritiek getiteld: WAP: feminist masterpiece or porn? Brand concludeerde dat het een nogal op een mannenfantasie berustend beeld van vrouwelijke seksualiteit was (‘waar ik absoluut van heb genoten, begrijp me niet verkeerd’), dat het als tegenbeweging daarom niet per se geslaagd was en dat we niet aan een raphit moeten refereren als vehikel van emancipatie, omdat het boven alles een slim verkocht commercieel product betreft. Waarop vrouwen honend twitterden: bedankt Russell, dat je feminisme aan ons hebt ‘gemansplaind’.

Lena Dunham (schrijver en hoofdrolspeler van de tv-serie Girls) danste gehuld in wit badpak (opschrift: ‘SEX’) de WAP-TikTok-challenge, met het bijschrift: ‘Je kunt niet naar #WAP luisteren zonder zelf je billen te schudden en de normalisering van de vrouwelijke lust te vieren!’

Onlinemagazine The Cut kwam, ter ondersteuning van Cardi en Megan, met ‘een korte muzikale geschiedenis van vrouwelijke geilheid’. Met daarin Rihanna (Sex with Me, 2016), Khia (My Neck, My Back, Lick It, 2002), Lil’ Kim (How Many Licks, 1996) en uiteraard de illustere voorgangers Millie Jackson, Ma Rainey en Bessie Smith – vrouwelijke bluesiconen die bijna honderd jaar geleden al ‘ondeugende teksten’ in hun liedjes opnamen. Zoals: I need a little sugar in my bowl/ I need a little hot dog between my rolls.

Dat deze vrouwen op veel minder morele verontwaardiging stuitten, kan komen doordat geen van de nummers een wereldwijde nummer-1-notering bereikte, maar het zegt vooral veel over het huidige tijdsgewricht, waarin de polarisering op ultrascherp staat, de halve wereld aftelt tot de Amerikaanse presidentsverkiezingen en een rapnummer zomaar tot identiteitspolitiek instrument kan verworden.

Kylie Jenner in de clip van WAP.Beeld Alicia Fernández Solla

Seks en seksisme

Seks en seksisme zijn niet hetzelfde, luidt een oude feministische waarheid. Vrouwen roepen tenslotte niet op tot geweld door zichtbaar te zijn, korte rokjes en gewaagde topjes hebben er niet ‘om gevraagd’.

En ook: kun je een vrouw pas serieus nemen in een coltrui, of kan het ook als ze nepwimpers heeft, twerkt en haar opgevulde borsten schamel bedekt?

Feminisme en commerciële hiphop staan over het algemeen met elkaar op gespannen voet, gezien het gemak waarmee mannelijke rappers vrouwen opvoeren als erotische wegwerpitems. Het Amerikaanse wetenschappelijke tijdschrift The Journal of Hip Hop Studies wijdde deze zomer een hele editie aan de complexe relatie tussen hiphop en de emancipatie van de (zwarte en gekleurde) vrouw.

De onderzoekers (overwegend vrouwelijk, vaak zwart of bruin) zijn het gemoedelijk academisch met elkaar oneens. Waar de een in het nummer Suck My Dick van Lil’ Kim (2000) – waarin ze een typisch zinnetje van mannelijke rappers parodieert – een volledige feministische golf ontwaart en het oeuvre van Cardi B vol ‘hyperbolische ironie’ grensverleggend en emanciperend noemt, ziet de ander een herhaling van zetten in het spel met stereotypen van vrouwen die hun seksualiteit op een ‘typisch mannelijke manier’ vieren (de male gaze) en een bestendiging van het historische, pijnlijke archetype van de zwarte vrouw met haar dierlijke lichaamsvormen en bijbehorende lusten.

Makke decorstukken

En nee, deze vrouwen zijn niet zoals in clips van mannelijke rappers makke decorstukken, ze zetten de genderrollen op hun kop als koninginnen in een zelf ontworpen erotische wereld. Dus vooral niets ten nadele van artiesten als Cardi B of Nicki Minaj, haast hoogleraar sociologie Tricia Rose (Brown University) zich te schrijven, die ‘de karikatuur aankaarten’, ‘het beeld terugvorderen’ en daarmee zeker ook ‘empoweren’, maar wat ze onbedoeld ook doen ‘is het racistische en seksistische beeld opnieuw bestendigen’.

Buiten de academische wereld klinkt vooral het geluid van emancipatie. Zoals bij journalist Brianna Holt, zelf jong en zwart, die zich graag laaft aan de drie minuten durende clip, schrijft ze in een essay op The ComplexVan jongs af aan krijgen zwarte meisjes van hun ouders te horen: praat niet plat, wees niet luid, doe niet ordinair. Als je succes wilt hebben, moet je je aanpassen, zo schrijft Holt, met andere woorden: gedraag je niet zo ‘zwart’. Dat artiesten nu juist mét al deze eigenschappen het tot wereldster schoppen, en met een clip als WAP een discussie aanzwengelen over de maatschappelijke positie van en blik op zwarte vrouwen, is niets minder dan een revolutie.

De bekende Amerikaanse muziekjournalist Ann Powers (schrijver van het boek Good Booty uit 2018 over vrouwelijke seksualiteit in de popmuziek) noemt Cardi B zelfs hét boegbeeld van de nieuwe vrouwelijke seksuele stroming in de muziekindustrie: vrouwen die niet langer sexy zijn als verkoopmodel of omdat het bedacht is door de labels (hier noemt zij namen als Britney Spears en Christina Aguilera), maar krachtige, zelfverzekerde vrouwen die sexy zijn omdat ze zelf zin hebben in seks.

‘Authenticiteit’ is het wat uitgeholde begrip dat Powers hiervoor gebruikt. ‘Ik geloof haar als ze rapt over haar pussy’, zei ze tegen The Guardian. Volgens de muziekjournalist is het in een tijd van Black Live Matters en in een land met ‘een evident racistische president’ nogal wat om je als vrouw van kleur niet kleiner te maken en te incasseren, maar een plek op het podium op te eisen waar je je door een deel van de samenleving beschimpte lichaam als bron van vreugde gaat bezingen.

Feminisme anno 2020

Het feminisme van Cardi en Megan sluit naadloos aan bij feminisme anno 2020, dat T-shirts en tassen siert, op sociale media floreert en boeken verkoopt. Al is het te makkelijk om succesvolle artiesten met een feministische podiumidentiteit – behalve Cardi B en Megan Thee Stallion ook vrouwen als Nicki Minaj, Lizzo, Janelle Monáe, Beyoncé, Rihanna, Dua Lipa of Kesha – te beschuldigen van dubieuze motieven, van meeliften op een tijdgeest.

Want is het niet precies die tijdgeest die laat zien dat er achter elke activistische gevel een veelheid van stemmen schuilgaat? Een elasticiteit die voor sommige feministen misschien de vrees voor een hol containerbegrip in zich draagt, maar die een hoop andere (jonge) vrouwen het gevoel geeft dat ze hun stem mogen gebruiken? Of dat nu is om te strijden tegen grensoverschrijdend gedrag, machtsmisbruik en fatshaming, of voor seksuele vrijheid, taboeloos menstrueren, het recht op een hoofddoek, een safe space en een rolmodel.

Net zoals veel jonge feministen die titel anno 2020 met trots dragen – met een bijna schouderophalende vanzelfsprekendheid – reageert Cardi B wanneer ze weer eens kritische vragen over haar feministische identiteit krijgt toegespeeld. ‘Ik ben een vrouw en ik doe wat ik wil. Ik laat zien dat een vrouw precies hetzelfde kan doen en bereiken als een man.’ Als dat geen radicale gelijkwaardigheid is?

Vrouwelijke hiphoppers

In 2010 maakte de toen nog onbekende regisseur Ava DuVernay (van de tv-serie When They See Us, over vijf zwarte jongens die in 1989 ten onrechte werden veroordeeld voor een verkrachting in New York) My Mic Sounds Nice, een documentaire over vrouwelijke mc’s in de hiphopwereld van toen, met onder anderen Missy Elliot, MC Lyte, Eve en Salt-n-Pepa. Een van de kritiekpunten van de vrouwen: waarom tonen mannelijke rappers altijd schaars geklede vrouwen in hun clips?

Lauryn Hill

De laatste keer dat een vrouwelijke hiphopartiest zo veel hits scoorde als Cardi B was ruim twee decennia terug.  Lauryn Hill werd met haar plaat The Miseducation Of Lauryn Hill (1998) in één klap een superster en de nieuwe koningin van de zwarte popmuziek. Hills enige plaat ooit duikt vaak op in lijstjes van ‘belangrijke’ albums, ze won er destijds vijf Grammy’s mee en sierde in haar eentje de cover van een speciale editie van Time over hiphop.  

Lees meer over feminisme en zwarte popcultuur

Kunstredacteur Wieteke van Zeil observeerde hoe het ideaal van ronde (oftewel: niet-witte) billen in 2014 infiltreerde in de hogere regionen van de westerse mode. Lees hier haar billen-essay.

In 2018 werd Beyoncé  een feministisch boegbeeld. In haar clip Apeshit, opgenomen in het Louvre, dansen zwarte vrouwen voor keizer Napoleon, alsof hij voor hén moet buigen.

Doorbreek de stereotypen voor jonge zwarte meisjes, schrijft columnist Harriët Duurvoort. Zij zou graag willen dat de zwarte popcultuur de creatieve expressie voorbij het twerken verkent.

Lees hier het profiel dat onlangs in de Volkskrant verscheen van Megan Thee Stallion.

2018 was het jaar van Cardi B. De lijzige, haast laconieke manier waarop zij haar verbluffende levensverhaal ontvouwt maakt het bijna onmogelijk je aan haar raps te ontworstelen, schreef muziekjournalist Robert van Gijssel destijds.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden