Waarom het demasqué van Louis C.K. een klap in het gezicht van zijn fans is

Hoe verder na het laatste #MeToo-schandaal?

Het sorry kwam te laat en is voor de fans pijnlijk. Komiek Louis C.K., dat was toch de verkondiger van het eerlijk-evangelie? Fan Rutger Lemm beschrijft zijn grote ongemak.

Louis C.K. Beeld Art Streiber / August / HH

In 'Come on, God', een van de beste afleveringen van Louis C.K.'s serie Louie, zien we de gefictionaliseerde versie van de komiek in een tv-debat over masturbatie, met een aantrekkelijke conservatief-christelijke vrouw genaamd Ellen Farber (Liz Holtan). Voor haar is seks iets heiligs, wat je pas na het huwelijk moet meemaken, terwijl Louie genot als iets alledaags ziet: 'Ik ben een goede vader, ik recycle en ik masturbeer', zegt de man die als 'comedian-masturbator' geïntroduceerd wordt.

De twee blijken het na afloop goed te kunnen vinden en gaan iets drinken op haar hotelkamer, waar Ellen uiteindelijk een gepassioneerde speech houdt: 'Wat als wij verliefd zouden worden, Louie? En dan zouden trouwen, waarna we eindelijk onze liefde zouden consumeren? Dat zou toch verrukkelijk zijn?' Even lijkt hij overtuigd. Dan gaat hij naar de badkamer, om zich daar af te trekken op deze puriteinse fantasie.

Afgelopen donderdag publiceerde The New York Times een artikel waarin vijf vrouwelijke collega's Louis C.K. ervan beschuldigden dat hij zichzelf in hun bijzijn bevredigd had. Dit kwam voor veel fans niet als een grote verrassing. Door verwijzingen zoals die in 'Come on, God' vermoedden zij al dat de vele geruchten over zijn masturbatie-intimidatie - in 2012 publiceerde de feministische website Jezebel al een geanonimiseerd artikel over een incident - heel goed waar zouden kunnen zijn.

Louis C.K. heeft nooit een geheim van zijn masturbatieverslaving gemaakt. 'Er is een formule waarmee je kunt bepalen of je een goed mens bent: hoe lang duurde het voordat je masturbeerde na de aanslagen op 11 september?', zei hij in zijn conference Chewed Up (2008). 'In mijn geval was het tussen het ineenstorten van de eerste en de tweede toren.' In zijn show Live At The Beacon (2011) bekende hij dat hij, zoals elke man, constant perverse gedachten heeft. 'Het is zo'n dom deel van mijn leven. Ik wil gewoon naar een boekwinkel kunnen gaan als een normaal persoon en aan de vrouw achter de toonbank vragen: 'Heeft u een goede biografie van Abraham Lincoln?' In plaats daarvan denk ik meteen: argh, ik wil je haar om mijn pik binden!' En in zijn sitcom voor de Amerikaanse betaalzender HBO Lucky Louie, een parodie op zijn gestrande huwelijk, verstopte hij zich in een kast om te masturberen, omdat hij nergens anders in huis privacy had.

Die nietsontziende eerlijkheid en zelfkritiek waarmee hij gevoelige onderwerpen herkenbaar maakt, resulteerden erin dat Louis C.K. tot de beste komieken gerekend wordt; door zijn fans wordt hij als een profeet geadoreerd. Ook in interviews was hij altijd openhartig en kwetsbaar. Te gast in de podcast WTF van zijn vriend en collega-komiek Marc Maron in 2010 (door website Slate later uitgeroepen tot 'beste podcast-aflevering aller tijden') huilde hij toen hij over de geboorte van zijn dochter sprak en vertelde hij vrolijk over zijn bezoek aan peepshows in de jaren negentig.

Keuze van de hoofdredactie

Hoe reageer je als een van je helden ineens wordt beschuldigd van seksuele intimidatie? Rutger Lemm schreef dit mooie stuk over komiek Louis C.K. 'Je kon meekijken met zijn duisterste gedachten, neigingen en fantasieën, zijn onzekerheden en zijn fouten, waardoor jij zelf je minder schaamde en bij jezelf te rade durfde te gaan.' Na de onthullingen over Louis’ masturbatiegedrag laveert Lemm zorgvuldig tussen steun voor #MeToo en empathie voor Louis CK. ‘Nee is nee, maar niet elke klootzak is dezelfde klootzak.’ (Pieter Klok)

Beeld de Volkskrant

Doofpot

Zelf heb ik meer van hem geleerd dan van mijn ouders. Of beter gezegd: de rauwheid van Louis C.K. vormde de ideale aanvulling op mijn opvoeding, omdat hij dingen vertelde waarover mijn ouders niet eerlijk konden zijn. Hij leert je lachen om sterfelijkheid, onzekerheid, sociaal ongemak, ouderschap en seks. Zijn hilarische betoog over depressie en smartphones in het programma van de Amerikaanse talkshowhost Conan O'Brien hielp mij door een zware periode heen. Doordat Louis C.K. taboes luchtig ter sprake bracht en zo herkenbaar maakte, voelden zijn fans zich minder bang en alleen. Doordat hij in zijn grappen en in Louie vaak het perspectief van de ander koos, vergrootte hij ons empathisch vermogen. 'Het leven is te kort om een eikel te zijn', is een van zijn tegelwijsheden die mijn leven sturing geven.

Na de onthullingen van afgelopen donderdagnacht kwam nóg een pijnlijke kwestie aan het licht. Louis C.K., de bekenteniskomiek die doorbrak met een show die de veelzeggende titel Shameless (2007) droeg, lijkt zijn uiterste best te hebben gedaan deze incidenten in de doofpot te stoppen.

Keerpunt

Tijdens een eerbetoon aan de overleden komiek George Carlin vertelde Louis C.K. in 2010 het verhaal van zijn artistieke doorbraak. Hij was lange tijd een doorsneecomedian, met grappen over vliegtuigen en honden. Tot hij op een avond op het podium durfde te zeggen: 'Ik kan geen seks met mijn vrouw hebben dankzij onze baby. Onze baby is een klootzak.' Een keerpunt: 'Vanaf toen gooide ik telkens al mijn grappen weg, om mezelf te dwingen steeds dieper in mezelf te graven. Tot ik uiteindelijk grappen over mijn angsten en nachtmerries maakte.'

In 2015 publiceerde Jezebel een vervolgartikel, omdat een vriend van enkele slachtoffers een beschuldigende e-mail aan Louis C.K. had gestuurd, waarop de comedian hem had opgebeld en uitgehoord over wat hij wist, zonder het probleem zelf te erkennen. De geruchten zwollen dit jaar weer aan toen C.K.'s collega Tig Notaro aangaf niet meer met hem te willen werken tot hij zou reageren. Afgelopen september stelde The New York Times vragen over de geruchten, na de première van zijn film I Love You, Daddy op het filmfestival van Toronto. 'Het zijn slechts geruchten', zei hij toen, duidelijk op zijn hoede voor de media: 'Zodra ik er op inga, maak ik het groter en is het geen gerucht meer.'

Het viel te verwachten dat de krant ernaar zou vragen, want ook deze film lijkt een aanwijzing, of eigenlijk meer een vooraankondiging. I Love You, Daddy gaat over een scenarist (Louis C.K.) die groot fan is van een bekende filmregisseur (John Malkovich), van wie algemeen bekend is dat hij op te jonge meisjes valt. Dan gaat de 17-jarige dochter (Chloë Grace Moretz) van de scenarist in op de avances van de regisseur.

De film is een duidelijke knipoog naar Woody Allen, en de spagaat waar Allen-bewonderaars in zitten sinds de aanhoudende verhalen en getuigenissen over diens misbruik van zijn adoptiedochter Dylan. Ook Woody Allen leek in zijn werk naar zijn voorkeur te verwijzen: in zijn meesterwerk Manhattan (1979) bijvoorbeeld heeft zijn 44-jarige personage een date met een 17-jarig meisje.

Louis C.K. bij de première van zijn film I Love You, Daddy op het filmfestival van Toronto. Beeld afp

Louis C.K., die een rol speelde in Allens film Blue Jasmine (2011), zag zijn film als een nuancering, zei hij in The New York Times: 'We praten allemaal over beroemde mensen, we willen weten of ze helemaal goed of helemaal slecht zijn. Maar de ongemakkelijke waarheid is dat je zo iemand nooit echt kunt kennen.'

Dat laatste is een begrijpelijke uitspraak - Micha Wertheim zette afgelopen maandag in NRC Handelsblad nog overtuigend uiteen dat het werk van de maker en zijn persoonlijke leven niet met elkaar verward moeten worden.

Maar in Louis C.K.'s geval is dat problematisch. Veel mensen putten troost uit zijn optredens, omdat hij met zijn openhartigheid niets lelijks leek te verbergen. In zijn serie Louie fictionaliseerde hij zijn leven als gescheiden vader om juist nóg dieper te gaan. Bij Louis C.K. leken zijn werk en zijn persoon dus bijna samen te vallen. Je kon meekijken met zijn duisterste gedachten, neigingen en fantasieën, zijn onzekerheden en zijn fouten, waardoor jij zelf je minder schaamde en bij jezelf te rade durfde te gaan.

Daarom is deze onthulling (en de daaropvolgende bekentenis) ook een klap in het gezicht van zijn fans: zijn eerlijkheid blijkt wel degelijk grenzen te kennen. Masturberen terwijl je een collega aankijkt - seksuele intimidatie - was zelfs door hem niet grappig of herkenbaar te maken. Dat is alleen maar heel erg naar en triest.

In de masturbatie-aflevering van Louie zegt zijn alter ego: 'Ik doe het thuis en ik doe er niemand kwaad mee.' Louis C.K. claimde dat hij alles durfde te zeggen, alles durfde te verkennen. Maar hier draaide hij toch om de hete brij heen.

Tekst gaat verder onder de foto.

Louis C.K. op de omslag van V. Beeld getty

Louis C.K.'s woorden over onze behoefte aan zwart-witoordelen hadden wel weer iets profetisch. Hij deed deze uitspraken namelijk vóór de Weinsteinonthullingen, voor #MeToo en voordat Kevin Spacey en vele anderen door het stof moesten.

We moeten oppassen met woorden als 'heksenjacht', omdat het een conservatieve reflex is: laten we niet overdrijven, alles gaat toch best oké? Het is niet voor niets dat nota bene Woody Allen deze term na de Weinsteinaffaire als een van de eersten in de mond nam. Nee, de stelselmatige seksuele intimatie, aanranding en verkrachting van vrouwen overal ter wereld vormt de ware onderdrukking, en die moet worden aangepakt. Louis C.K.'s fetisj komt voort uit een sociaal-culturele traditie van mannen die hun genot opeisen, en heeft veel schade veroorzaakt.

Openbare terechtstelling

Maar er is wel degelijk sprake van enige openbare terechtstelling. Nu betekent elke krantenkop waarin jouw naam gecombineerd wordt met 'grensoverschrijdend gedrag' automatisch einde carrière.

Daarin schuilt een zekere hypocrisie. Door kopstukken als Kevin Spacey en Louis C.K. af te stoten, lijken we onze handen te wassen in onschuld: zo, de rotte appels zijn weg, alles is weer oké. Terwijl #MeToo-juist aantoonde hoe wijdverspreid en alledaags seksuele intimidatie is. Het moest er juist voor zorgen dat álle mannen naar zichzelf zouden kijken, en dat het patriarchaat in het algemeen op de schop zou gaan.

Het is hoog tijd dat we hier eerlijker over zijn; die eerlijkheid verdient veel respect en de daders verdienen straf. Maar niet elke vorm van seksueel geweld is hetzelfde en verdient dezelfde reactie. Nee is nee, maar niet elke klootzak is dezelfde klootzak.

Dit is geen verdediging van Louis C.K.'s gedrag van destijds, maar eerder een verdediging van wat hij me geleerd heeft: door zo eerlijk mogelijk te zijn, maak je perversies en de traumatische ervaringen die ze veroorzaken herkenbaar en toon je alle nuances van het leven. En door te luisteren, creëer je empathie. En alleen dan kan er een mentaliteitsomslag ontstaan.

En precies dat is mijn grote teleurstelling: Louis C.K. zal de afgelopen maanden vermoed hebben dat hij binnenkort aan de beurt zou zijn, en hij kreeg van The New York Times voor publicatie de kans zijn kant van het verhaal te vertellen. Hij had een jaar geleden al een keiharde aflevering van Louie over een misbruikende masturbator en de gevolgen voor zijn slachtoffers kunnen maken, misschien in samenwerking met de vrouwen zelf, weet ik veel. In plaats daarvan koos hij er steeds weer voor om niet te reageren, om te hopen dat het zou overwaaien.

Na het onthullende artikel kwam dan eindelijk de bekentenis, waarin hij zich ouderwets eerlijk, nederig en empathisch toonde: 'Ik kan mezelf niet vergeven. Maar dat is niets vergeleken met waarmee ik hun heb opgezadeld. (...) Ik heb tijdens mijn lange en gelukkige carrière altijd gezegd wat ik wilde. Nu zal ik een pas op de plaats maken om te luisteren.'

Maar het was veel en veel te laat.

Voorlopig zullen we het zonder de wijze raad van Louis C.K. moeten doen. Het geeft ons tijd na te denken over grenzen van artistieke schaamteloosheid en onze vele blinde vlekken.


#MeToo: dit schreven we er eerder over

Let's talk about sex
#MeToo roept veel weerstand en wantrouwen op. Jammer, vindt Esma Linnemann, want dit is een uitgelezen kans om op een constructieve manier met elkaar in gesprek te gaan.

Alles moest kunnen
Is #MeToo de kater na de grenzeloze jaren zeventig? Alles moest kunnen. Wie zich bij de nieuwe seksuele vrijheid niet prettig voelde, was geremd en tegen vooruitgang. Volgens Sander van Walsum rekent #MeToo af met de hardnekkige restanten van deze moraal.

Hoe verder?
#MeToo trok een beerput aan ervaringen met seksueel geweld en intimidatie open. Hoe nu verder? Wetenschappers en andere deskundigen over de vraag hoe we de werkplek, de straat en de privésfeer veiliger kunnen maken voor vrouwen (+).

#MeToo wereldwijd
In macholand Italië bleef het relatief klein, in Rusland 'moeten vrouwen maar accepteren dat mannen nou eenmaal seksbeesten zijn'. Hoe beleeft de rest van de wereld de #MeToo-discussie? Onze correspondenten vertellen hoe het in hun land verloopt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.