Waarom Franse liefde pas écht romantisch is

Terwijl Trois souvenirs haar Nederlandse première beleeft, wordt ook klassieker Hiroshima mon amour opnieuw vertoond. In de week van de onvervalste liefdesfilms zoekt V voor u uit waarom de Franse liefde als de ultieme romantiek geldt.

La vie d'Adèle van de Tunesische regisseur Abdellatif Kechiche, die een lesbische liefde heel dicht op de huid zit. Beeld Cineart

Je kunt je liefde natuurlijk bezegelen door een slotje vast te maken aan de Hoge Brug in Breda, aan de Ponte Milvio in Rome of de Chinese Muur. Maar nergens is een liefdesslot zo op zijn plaats als aan het hekwerk van de Pont des Arts in Parijs - tenminste, zo was het totdat de brug vorig jaar dreigde te bezwijken onder de last van honderdduizenden bezworen liefdes.

Tot de vaardigheden waarin Fransen uitblinken, behoort de kunst van het versieren. Alles wordt mooier gemaakt dan het van zichzelf is. Ook de maître-pâtissier in de diepste verlatenheid van het Franse platteland zorgt dat zijn taartjesetalage er verleidelijk uitziet. Ik herinner me uit Parijs een bloemist die met vier of vijf bloemen een prachtig boeket kon maken. De 20 euro die dat dan kostte, had je er graag voor over. Alles kan mooier: de landschappen, de koeien, de kerkjes, de jurkjes, de gevels, de plateaux à fromage, de puntschoenen, de baardjes van tien dagen.

Van die behoefte om te versieren is ook het dagelijks leven doortrokken. De hele dag door worden handen geschud, bises gegeven, klopjes uitgedeeld. Dat heeft niet per se veel te betekenen, wel maakt het de omgang soepeler. Belangrijker nog dan fysieke aanrakingen is het verbale. Frankrijk is gebouwd op taal. Michel Houellebecq, de grootste levende Franse schrijver, zei afgelopen weekeinde in Le Figaro, toen hem gevraagd werd wat hem bevalt aan Frankrijk: 'Allereerst is dat de taal, het grootste succes van dit land.' Versieren is een kwestie van omwegen maken: een scherpe smaak wordt verpakt in een wolk van zachtheid, een avance gaat schuil achter een compliment over de mooie tas of de lieve baby. Die taal, met zijn rijkdom aan nuances, maakt dat grote versieren mogelijk.

Vier sterren

Herinneringen aan een heftige jarentachtigromance, die vol aangename onrust worden opgehaald in Trois souvenirs de ma jeunesse. Regisseur Desplechin vangt zijn ontroerende personages in bijna strelende close-ups, schrijft Kevin Toma in zijn recensie.

Jardin secret

Door dergelijke eigenschappen wordt Frankrijk als het land van de liefde gezien en komen koppels naar Parijs om hun liefde te bezegelen. Waarbij liefde niet moet worden verward met seks - voor de gerichtheid op puur lichamelijk resultaat moet je eerder in de VS zijn. Sinds Markies de Sade en romans als Histoire d'O weten we dat ook wellust op z'n Frans een kwestie van woorden is. Liefde moet vooral ook niet als een synoniem voor trouw tot in de dood worden gezien - dat past beter bij de Noord-Europese landen. Fransen cultiveren graag hun jardin secret, dat kleine hoekje ergens tussen weggaan en thuiskomen waar ruimte is voor al die ontmoetingen die de inspiratie vormen voor zo veel Franse films, romans en liedjes.

Denk maar eens aan Merci pour ce moment, het boek dat Valérie Trierweiler schreef nadat uitkwam dat haar geliefde - president François Hollande - een maîtresse had die hij geregeld per scooter bezocht. Of lees er Uit de taal van een verliefde van Roland Barthes op na, waarin de grote filosoof uitpluist wat we nu eigenlijk zeggen als we 'ik hou van jou' zeggen - wat trouwens heel anders klinkt dan 'je t'aime'.

Franse liefde wordt met romantiek geassocieerd, met zoenpartijen in de regen onder 19de-eeuwse lantaarnpalen, omhelzingen op een overvol perron - op dergelijke associaties zijn die slotjes aan de Pont des Arts geïnspireerd. Dat is, ook in de kunsten, een nogal eenzijdig beeld. Juist omdat er zoveel bij wordt gepraat, wil Franse liefde nogal eens ingewikkeld zijn. Voor alle gevoelens wordt de juiste nuance gezocht, voor elk moment de treffendste associatie - denk aan de films van Éric Rohmer of François Truffaut.

Beeld uit Amour van de Oostenrijker Michael Haneke, over liefde tot aan de uiterste consequentie

Buitenlandse inbreng

Die taligheid wil nog wel eens de ware bedoelingen verhullen. Misschien is het daarom dat Franse liefde zo goed gedijt in de handen van buitenlanders, die zich de subtiliteiten van de Franse taal en cultuur hebben toegeëigend en er de directheid van de niet-Fransman aan toevoegen. De Belg Jacques Brel maakte ongekende krachten los in het Franse chanson, zijn landgenoten Arno Hintjens en vooral Stromae doen hetzelfde met Franstalige popmuziek. De Armeniër Charles Aznavour is zo iemand, zelfs de vroege Johnny Hallyday hoort in dat rijtje thuis. De Polen Krzysztof Kieslowski en Roman Polanski en de Zwitser Claude Goretta maakten prachtige Franse speelfilms.

Bij recente Franse liefdesfilms denk ik aan La vie d'Adèle van de Tunesische regisseur Abdellatif Kechiche, die een lesbische liefde heel dicht op de huid zit. Aan Amour van de Oostenrijker Michael Haneke, over liefde tot aan de uiterste consequentie. Een beetje aan Midnight in Paris van de Amerikaan Woody Allen, omdat hij zo door en door Frans wil zijn. En vooral aan De Rouilles et d'Os, weliswaar geregisseerd door een Fransman - de voortreffelijke Jacques Audiard - maar leunend op de oerkracht van Matthias Schoenaerts. Niet toevallig allemaal films met veel buitenlandse inbreng. Net als de slotjes aan de Pont des Arts.

De Rouilles et d'Os, geregisseerd door een Fransman - de voortreffelijke Jacques Audiard - maar leunend op de oerkracht van Matthias Schoenaerts.

De 10 ultieme Franse liefdesfilms

1 L'Atalante (Jean Vigo, 1934)
In het Europa van de jaren dertig bleek de enige lange film in het ­oeuvre van de vroeggestorven Jean Vigo (29) bij nader inzien een optimistisch lichtpuntje: ondanks jaloezie, spijt en depressie overwint de liefde tussen binnenvaartschipper Jean en zijn vrouw Juliette.

2 Casque d'or (Jacques Becker, 1952)
Dankt zijn titel aan het hoogblonde kapsel van actrice Simone Signoret, aan wie de besnorde vrijbuiter Serge Reggiani zo liefdevol koffie uit een kommetje serveert. Tegen de achtergrond van een misdaadmilieu tijdens de Belle Époque, dus de vrijages komen met donderwolken.

3 Jules et Jim (François Truffaut, 1962)
Volgens Paul Verhoeven het chef-d'oeuvre van Truffaut, waarin in verrukkelijk hoog tempo de driehoeks­liefdesgeschiedenis tussen Jules, Jim en Catherine uit de doeken wordt gedaan. Zelden oogde een pleidooi voor onconventionele liefde zo losjes en spontaan.

4 Le mépris (Jean-Luc Godard, 1963)
Brigitte Bardot krijgt het aan de stok met haar man Michel Piccoli, die als scenarist voor een Odysseeverfilming van Fritz Lang scènes commercieel behapbaarder moet maken. Zeer nouvelle vague: een liefdesrelatie op losse schroeven door gebrek aan artistieke ruggengraat.

5 La piscine (Jacques Deray, 1969)
De authentieke aantrekkingskracht tussen Alain Delon en Romy Schneider, voormalige geliefden, bleek in deze zwoele thriller nog lang niet uitgewerkt. De regie is erop gericht de sterren zo melancholisch en tragisch mogelijk te laten schitteren: de gekwelde blik van Delon en de smekende ogen van Schneider.

6 Cet obscur objet du désir (Luis Buñuel, 1977)
Zwanenzang van Buñuel, die weigerde uit te leggen waarom het object van begeerte door twee actrices werd gespeeld (Carole Bouquet en Angela Molina). Het zou zomaar kunnen dat de regisseur iets zegt over de onmogelijkheid de ander in een liefdesrelatie volledig te kennen.

7 Betty Blue (Jean-Jacques Beineix, 1986)
Fotorealistisch: hoofdrolspelers Jean-Hugues Anglade en Béatrice Dalle, als schrijver Zorg en de geestelijk labiele Betty, waren ook in het echt verliefd. Dat leidde tot een van de echtste seksscènes in de film­geschiedenis. En tot een drama dat nog altijd ontroert en overtuigt.

8 Les Amants du Pont-Neuf (Leos Carax, 1991)
Denis Lavant en Juliette Binoche zijn verliefde zwervers in nachtelijk ­Parijs in Carax' megaproductie waarvoor hij de monumentale brug liet nabouwen. Maar de film overleeft toch vooral omdat het een ­lyrisch, ongecontroleerd én realistisch liefdesdrama is.

9 Le fabuleux destin d'Amélie Poulain (Jean-Pierre Jeunet, 2001)
Jeunet inspireerde een generatie bloemenmeisjes (en -jongens) met zijn visueel uiterst inventieve eer­betoon aan de liefde, Frankrijk en verlegenheid. Audrey Tatou maakte een onuitwisbare indruk met haar verbaasde ogen en niet kapot te krijgen optimisme.

10 La vie d'Adèle (Abdellatif Kechiche, 2013)
Die huilbui van Adèle Exarchopoulos met een kin vol snot en al die andere woest-mooie scènes waarin de liefde voorzichtig wordt opgebouwd én weer afgebroken - wauw. En, o ja, het gaat over twee vrouwen, maar in de context van de film ligt daar aangenaam weinig nadruk op.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden