Waarom er rivaliteit heerst tussen deze twee muziekkorpsen

Wie Limburg zegt, zegt fanfare. Of harmonie. Of allebei. Stephanie Hoogenberk en Lars van den Brink keken rond in Sittard, waar 'een gezonde rivaliteit' heerst tussen twee muziekkorpsen.

Muziekkorps de Phil (Philharmonie) uit Sittard. Beeld Lars van den Brink

In sittard zijn zes muziekkorpsen, legt Jan me uit. De 60-jarige speelt trombone en is lid van een van die korpsen: de St. Caecilia-fanfare in de wijk Broeksittard. Of ik het verschil weet tussen een harmonie en een fanfare, vraagt Jan. Een fanfare bestaat uit koperinstrumenten, een harmonie uit koper- en houtinstrumenten. Van de zes korpsen in Sittard zijn er twee kwaliteitsharmonieën: de Phil (officieel de Philharmonie), en de St. Joep (St. Joseph). De St. Joep speelde zelfs in Carré ter ere van 100 jaar Toon Hermans.

Jan: 'Eigenlijk had Carré eerst de Phil gebeld, maar die zaten in een vergadering om te kijken hoe ze invulling konden geven aan 100 jaar Toon Hermans. Die hebben dat telefoontje gemist. Dat zijn vervelende dingen, maar goed. Ze slaan elkaar niet meer op de kloten. Dat was vroeger. Nu is er een gezonde rivaliteit.'

Jan zou geen lid willen zijn van een van die twee. 'Die zijn kwalitatief écht sterk, wij in Broeksittard zijn meer een gezelligheidsfanfare.'

Hij zegt dat aandacht in de krant van harte welkom is. 'We kunnen onszelf nog bedruipen, maar het wordt steeds lastiger.'

Muziekkorps Philharmonie Sittard (de Phil). Beeld Lars van den Brink

Hooizolder

Samen met fotograaf Lars zit ik op een zondagmiddag in het gemeenschapshuis van Broeksittard voor een orkestuitvoering van St. Caecilia, een zittende uitvoering in plaats van een straatoptreden. Alle 32 leden zijn druk bezig met de voorbereidingen. Boven de bar hangt jezus aan een kruisje naast een bord van Gulpener. Het publiek bestaat uit familie en kennissen.

Jan is nerveus. 'Hoe ouder, hoe zenuwachtiger.' Naast hem staat fanfarelid Roger, een magere man in een heel ruim kostuum. Acht jaar geleden was hun fanfare bijna opgegeven, maar gelukkig is er weer nieuwe aanwas bij de jeugd. Hoe ze dat hebben gedaan?

'Folders uitdelen, hè', zegt Roger.

'En leuke uitstapjes maken met de jeugd', zegt Jan. 'Zoals slapengaan op een hooizolder.'

Om bij een fanfare of harmonie te mogen spelen is geen conservatoriumopleiding nodig, voor de dirigent wel. Kinderen beginnen met een jaar blokfluitles zodat ze noten leren lezen, daarna kiezen ze een instrument.

Er komt een lijvige vrouw aanlopen op hakjes.

Jan: 'Daar is onze mooie dirigente, met dat knoetje op de kop.'

Wijzend op een vrouw: 'En dat is haar man.'

Ik: 'Dat is een vrouw.'

'Jawel, maar dat is háár man. Wij zijn een heel open fanfare, hè Roger?'

Een oude, magere vrouw op de eerste rij wordt hartelijk door Jan begroet: 'Ha An, lekker bees!' In het Limburgs willen ze de letter t nog wel eens weglaten.

Muziekkorps St. Joep. Beeld Lars van den Brink

Op de muur achter het orkest is de dorpskerk geschilderd. De helft van de kerk is bedekt door een beamerscherm met de tekst VOORJAARSCONCERT. Dan begint de uitvoering. Er klinkt een geweldig nummer: Music to watch girls by. Jan zit op de achterste rij. Zijn ogen komen net boven de partituren uit. Helemaal achterin staat een 11-jarige jongen met een shaker. Pas als hij even stopt hoor je hoeveel effect het instrument heeft. Ik zeg tegen de fotograaf dat ik opknap van deze uitvoering. Voor hem een aanzet om openhartig te worden. 'Ik moet je wat vertellen', zegt-ie. 'Ik heb ook bij de fanfare gezeten.' Aan zijn blik te zien heeft hij er warme herinneringen aan.

In de pauze komt de 12-jarige Amber naar me toe. 'Bent u van het Magazine? Schrijf maar dat het een leuke fanfare is. Hier is tenminste humor.'

Jan is tevreden over de uitvoering. Hij drinkt nog een paar biertjes met de andere leden en zal daarna de wedstrijd Ajax-Feyenoord van vanmiddag terugkijken, die hij heeft opgenomen. Met zijn hoofd wijzend naar een groepje mannen aan de bar: 'Die piemelen zijn me de stand aan het verraaijen.' Niet veel later zal hij in zijn lichtblauwe Toyota naar huis rijden.

De St. Caecilia-fanfare uit de wijk Broeksittard. Beeld Lars van den Brink

Gezelligheidsharmonie

Het gonst inmiddels in de wandelgangen dat er een journalist van de Volkskrant in de stad is. Zelf rondbellen hoeft niet meer. Ik krijg telefoon van harmonie St. Joep. Het is Frank en hij doet de pr.

Ze zijn aan het repeteren voor het theaterconcert De goddelijke komedie in juni. Ik ben zowel bij de repetitie als bij het concert van harte welkom. De repetitie bijwonen moet lukken, het concert valt helaas na de deadline.

De dagen erna ontvang ik zes mails van Frank. Een ervan gaat over de belangrijkste punten rondom de St. Joep en De Phil. Punt 5: 'Gezonde rivaliteit.' Punt 6: 'Elkaar de maat nemen tijdens de jaarlijkse St. Rosa-processie door het aantal muzikanten te tellen. De St. Joep wint altijd met negentig tot honderd muzikanten.'

De volgende dag belt Frank opnieuw. Hij zat vanochtend aan het ontbijt en vroeg zich af wat eigenlijk de insteek van mijn artikel is.

Ik zeg dat ik de wereld van de harmonie wil beschrijven en dat ik gezelligheidsfanfare St. Caecilia uit Broeksittard ook interessant vind naast twee kwaliteitsharmonieën.

Pr-man Frank: 'Moet je horen, eigenlijk is de Phil ook een gezelligheidsharmonie. Wij zijn kwalitatief nét iets sterker, dat ga je ook horen bij de repetitie. We hebben namelijk een ongelofelijk goede, strenge dirigent die soms zelfs muzikanten uitkaffert. Ja, om te prikkelen, hè.'

Frank wil me niet te veel sturen, maar ik zou bij de Phil eens kunnen vragen waarom zij op de Sittardse Oktoberfeesten maar één mars spelen. De St. Joep doet er vijf. Wat ik ook aan ze kan vragen: waarom zingt jullie drumband na afloop van de oecumenische viering op Koningsdag? 'Dan zie je hun ogen glimmen en hun gezichten stralen. Ik wil je niet te veel sturen, maar als je dat vraagt heb je de crux.'

Socialer

Als ik bij de repetitie van de Phil aankom, een harmonie met 86 muzikanten, komt trompettist Karin (50) - met wie ik aan de telefoon heb gesproken - me begroeten. Ze heeft lang blond, golvend haar tot over haar schouders en donkerroze lippenstift die van haar mond een hartje maakt. Samen met haar man en hun vier kinderen vormen ze een sextet. Ze zegt: 'Kinderen die muziek maken zijn socialer en minder snel crimineel.' Heel soms stopt iemand van de jeugd na een paar jaar. Die zien ze dan vaker een paar weken later een jointje roken onder een afdak. 'Dan is het maar goed ook dat ze zijn gestopt.'

Hun repetitielokaal, gelegen in een steeg vlakbij de markt, heeft grote, rode gordijnen van velours en een donkerhouten vloer. De dirigent draagt rode lippenstift en een zwarte trui met een witte streep op iedere mouw.

Ik krijg bier in een voetglas, iets wat ik prettig vind gezien het feit dat ik op een vrijdagavond bij een harmonierepetitie zit. Maar even later blijkt alles heel prettig. Zodra de muziek begint onder leiding van dirigent Ingeborg (53), winnaar van de bronzen dirigeerstok, krijg ik er schik in. De muziek, de sfeer, het bier dat steeds wordt bijgeschonken.

Muziekkorps St. Joep. Beeld Lars van den Brink

Joegoslaaf

Er komt zachtjes een man binnen. Hij gaat met zijn rug tegen de bar staan.

'Een Joegoslaaf', legt de vicevoorzitter Jos (69) uit. 'Werkt bij Nedcar. Hij komt iedere vrijdag luisteren, zo mooi vindt-ie het.' De Joegoslaaf heeft zijn ogen dicht.

De vicevoorzitter: 'Dit vind je bijna nergens. Twee kwaliteitsharmonieën in één stad. Uniek.'

De ramen van het lokaal staan wagenwijd open. Zo ontdekte de Joegoslaaf deze muziek, toen hij op een zomeravond langsliep.

Een ander bestuurslid (73) komt naar me toe. Zijn hand tegen mijn oor: 'Wij zijn de enige muziekvereniging van Nederland en Belsj die op de 75ste verjaardag van Toon Hermans heeft gespeeld.'

De Joegoslaaf staat nog steeds met zijn ogen dicht als het orkest eindigt met een pasodoble, genaamd Puntereas, een lied uit Zuid-Spanje. Dirigent Ingeborg zegt dat we hier in het Zuiden al bijna in Spanje zitten en dat we ons alleen nog de Spaanse zon moeten voorstellen.

Dirigent Ingeborg en Karin van het sextet komen na de repetitie met een biertje bij me staan. Ik zeg dat ik me best kan voorstellen dat ik lid zou worden als ik hier woonde, maar dat ik niet graag door de straten zou marcheren. Ik denk aan wat een vriendin vertelde die tien jaar bij de harmonie zat als saxofonist, dat de jongens bij het voorbijgaan naar de meisjes riepen: 'BLOAZEN!!!'

Karin: 'Weet je dat de jeugd dat ook denkt? En dan zeg ik: jouw eigen ouders gaan je niet eens herkennen met dat kostuum en hoofddeksel. En dan zie je ze echt zo kijken van... o, dan willen we het wel proberen.'

Ze slaakt een zucht als ik naar Carré vraag. 'De St. Joep heeft daar een concert gegeven. Carré had eerst naar óns gebeld, naar het repetitielokaal, maar daar was niemand aanwezig. Toen zijn zij het gaan doen. Daar werd door de mensen uit Sittard best een beetje vreemd naar gekeken, want wij hebben een persoonlijke band met Toon Hermans. Wij speelden op zijn 75ste verjaardag. Dus iedereen had zoiets van... huh? Maar we gunnen ze het van harte, hoor. Er is een gezonde rivaliteit.'

Ingeborg: 'Wij speelden 24 rozen van Hermans in een uitverkochte stadsschouwburg, samen met zijn zoon. Dat past veel beter bij ons. Kijk het maar eens terug op Youtube.'

Als ik vraag of ze ook iets te duchten hebben van de fanfare in Broeksittard, zegt Karin: 'Dan ben je echt het niveau van een zolder met een kelder aan het vergelijken. Sorry, hoor.'

Ik lees een vraag van mijn notitieblokje op: 'Waarom zong jullie drumband tijdens Koningsdag? Ingeborg en Karin kijken elkaar vragend aan. Ingeborg haalt haar schouders op. 'Zoiets ontstaat; uit enthousiasme. Dat is niet gepland.'

'En waarom spelen jullie maar één mars tijdens de Oktoberfeesten? St. Joep doet er vijf.'

Muzikanten van St. Joep (Sint Joseph) uit Sittard. Beeld Lars van den Brink

Er staan nu twee vrouwen voor me met wie je geen ruzie wilt krijgen. 'Is dus totale onzin, maar goed', zegt Ingeborg. 'Wij doen er drie.'

De barman: 'Waarom zou je vijf verschillende marsen spelen als er om de zoveel meter nieuwe mensen staan?'

Karin doet nu ook een boekje open: 'De St. Joep speelde met de Rosa-processie een Moorse mars.' Ze kijkt me aan om te zien wat dat met me doet.

Ze vervolgt: 'Zoiets doe je niet tijdens een katholieke processie. Hadden ze ook nog de pauk en de gong op wieltjes gezet. Dat zijn geen instrumenten voor op straat. De mensen aan de kant vonden dat ook een beetje vreemd.'

Ingeborg: 'De St. Joep heeft het gewéldig gevonden dat wij dat telefoontje van Carré hebben gemist. Zij willen graag strijd met ons, maar wij lachen erom. Er is gewoon een gezonde rivaliteit.'

Karin zegt dat het achteraf goed is geweest dat de St. Joep dat concert in Carré heeft gegeven. 'Die lieten meteen alles uit de handen vallen. De kinderen moesten vrij nemen van school en later alles inhalen, dat hadden wij niet zomaar gedaan.'

Beide harmonieën hebben een verschillend dna volgens Ingeborg.

Slagwerker Bart komt naast ons staan. Ik vraag naar carnaval, naar de serenade die de voltallige St. Joep hier in het oefenlokaal van Phil kwam brengen. Gehoord van pr-man Frank, volgens wie het een zinderend spektakel was 'omdat het nogal wat emoties met zich meebracht'. Bart knikt. 'De hele ruimte stond vol. Hadden we opeens honderd man hier binnen. Jawel, toen had ik de tranen in mijn ogen, dat was echt sjiek.'

Ingeborg vertelt dat zij dat een dag eerder bij de St. Joep hadden gedaan met een klein groepje, gewoon spontaan, zoals ze zijn. 'Dus dat ze dat terug kwamen doen was wel heel leuk, ja.'

Bij mijn vertrek, rond 1 uur 's nachts, roept iemand boven de muziek en het geroezemoes uit: 'Bij de St. Joep dinsdagavond ga je veel zatter worden, veel gezelliger daar!'

Geschater.

Enorme opkomst

Frank, pr-man in hart en nieren, vangt me direct op bij binnenkomst als ik de tl-verlichte repetitieruimte in een oud schoolgebouw binnenkom. Ik ben bij de St. Joep. Hij draagt een felgroene trui over een geruite blouse en gevlochten leren schoenen. 'Er is een enorme opkomst', zegt hij. Daarna de vraag of ik koffie of fris wil. De barman schenkt een glas water in.

Saxofonist Thijs (29) vertelt over de bijzondere dag in Carré waar ze met het hele A-orkest, 85 man, naartoe gingen. 'Dat was zo ongelofelijk leuk om te mogen doen.' Ze hadden het niet willen missen. De directeur van Carré had hun voicemail ingesproken. Hun voorzitter belde direct terug. Binnen een dag was alles geregeld.

'En ja, toen hoorden ze bij de Phil al snel geruchten dat wij een concert gingen geven voor het Toon Hermans-jubileum. Dat hebben ze niet leuk gevonden. De vicevoorzitter van de Phil heeft het nog proberen terug te draaien door een brief naar Carré te schrijven, maar ja. Er is gelukkig een gezonde rivaliteit.'

Dirigent Björn (36), draagt een grijze blouse op een donkere spijkerbroek, ook in het bezit van een bronzen dirigeerstok, maant iedereen met zijn handen tot stilte, als een leraar die met de les begint.

Hij maakt staccato dirigeerbewegingen. Tegen een muzikant: 'Klinkt grof, mag nooit grof klinken.' Tegen een ander: 'Je klinkt als een Dyson.'

Muziekkorps St. Joep. Beeld Lars van den Brink

Iets later begint het op een muzikaal strafkampje te lijken. 'Hier op rechts zitten fouten, zorg dat je het maandag kent want ik ga uitdunnen.'

Pr-man Frank fluistert in mijn oor: 'Hij hóórt gewoon die fouten.' Van iemand met internationale erkenning mag je zoiets verwachten, vind ik.

Een mannelijke klarinettist steekt steeds zijn tong heel ver uit voordat hij gaat blazen; daar zegt niemand iets van.

Ik doe mijn ogen dicht om naar The Corsican litany te luisteren, maar pr-man Frank zit nu in mijn oor te grinniken. 'Op de achterste rij zit een 11-jarige trompettist. Je ziet hem nu niet, hij is heel klein.' Harder lachend: 'Hij heet Bink.'

In de pauze volgt een mededeling dat ze zijn gevraagd om voor de koning en de koningin te spelen tijdens het CHIO paardenconcours in Aken. De groep maakt een hinnikend geluid. Björn zegt het pas in overweging te nemen als er animo is van meer dan tachtig muzikanten.

Thijs zegt dat de St. Joep de enige vereniging van Sittard is die het geluk heeft alleen met muziek de benodigde inkomsten binnen te halen. Ze doen 52 optredens per jaar. 'Met een goed korps gaat dat vanzelf. Sommige verenigingen halen oudpapier op voor geld. De Phil bijvoorbeeld verkoopt potgrond.'

De moeder van saxofonist Thijs komt naar me toe: 'Leuk is dit hè. Ik zit er vanaf mijn 40ste bij, ik vond dat het bij de opvoeding van de kinderen hoorde.'

Na afloop wil dirigent Björn direct naar huis. Ik hou hem tegen en vraag naar de Moorse mars. Of zoiets niet ongebruikelijk is tijdens een katholieke processie?

Hij: 'Waarom? Het is 2017. De mensen vonden het geweldig.'

Ik: 'En jullie hadden de pauk en de gong op wieltjes gezet.'

Björn: 'Hoe krijg je ze anders naar buiten?'

Daarna de vraag of hij mag gaan.

Om de jeugd te behouden organiseren ze dingen als een filmnacht in het repetitielokaal. 'Ze kijken dan de hele nacht films', zegt Thijs. Iemand zegt: 'De jeugd heeft de toekomst.'

Muzikanten John (68), Nico (65), Ton (65) en Peter (63) zijn de enigen die nog een biertje met me willen drinken na afloop.

Ik bel Jan uit Broeksittard om te vragen hoe laat hun repetitie ook alweer begint. Hij is blij dat ik bel. De repetitie gaat niet door, de dirigent heeft een longontsteking.

Hij vraagt of ik de verschillen goed heb kunnen zien tussen de drie verenigingen. 'Ik geloof van wel', zeg ik. 'Jullie drukken de grootste stempel op gezelligheid.' Van Jan hoeft die hele concurrentie ook niet, daar is hij heel eerlijk in. 'Geef mij mijn dorpje en mijn fanfare, en laat mij maar lekker hobbelen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden