ACHTERGROND

Waarom een gastrol in een film slaagt, of finaal mislukt

Met een cameo, een gastrolletje in een film of serie van een beroemdheid, is het van tweeën één: ze zijn of goed, of bar slecht. Floortje Smit ging op zoek naar het kantelpunt.

Donald Trump in Ghosts Can't Do It (1989).

Benedict Cumberbatch wilde niet. Hij bedankte vriendelijk voor een minirolletje in Absolutely Fabulous: The Movie. De komende vijfenhalf jaar was hij veel te druk, schrijft 'Ab Fab'-bedenker en hoofdrolspeelster Jennifer Saunders in het dagboek dat ze bijhield voor de Britse krant The Telegraph.

'Wat is dat toch met acteurs?', moppert Saunders vervolgens. 'We bieden ze ieniemini-petieterige rolletjes aan die bijna geen tijd kosten en dan komen ze met: 'O, nee, sorry, ik ben bezig met films.' Of: 'Sorry, ik ga de komende twee jaar met al mijn acteur-vriendjes over de wereld reizen.' Of eenvoudigweg: 'Ik ben dood.''

Waren er meer afzeggers dan? Absolutely Fabulous: The Movie barst van de cameo's: korte optredens van een beroemdheid in een film of televisieserie. Maar liefst zestig (min of meer) beroemdheden kwamen opdraven voor zo'n minirol in Absolutely Fabulous, werd trots bekendgemaakt in de pers: van modeontwerpster Stella McCartney tot model Suki Waterhouse, van televisiepresentator Graham Norton tot celebrityblogger Perez Hilton, van actrice Joan Collins tot Dame Edna. Dat Cumberbatch bedankte, was niet voor niets voor enkele Britse kranten 'nieuws'.

Het meer-is-meerprincipe

De cameo is behoorlijk aan het devalueren. Het is ooit begonnen als een olijke knipoog naar de oplettende kijker. Altijd leuk om te ontdekken dat de regisseur zelf door het beeld wandelt, of een wereldberoemde acteur, sporter of muzikant. Het werd gebruikt als ode aan het bronmateriaal, zoals striptekenaar Stan Lee (Spider-Man, Hulk, Iron Man) die opduikt in veel van zijn verfilmd werk. Of het was een grapje; een wereldberoemde ster die een idioot kleine rol speelt of praktisch onherkenbaar is. Neem bijvoorbeeld Tom Cruise, verstopt in een dikmaakpak in Tropic Thunder (2008).

Maar cameo's worden steeds langer; de grens tussen cameo en bijrol vervaagt. Veel komedies drijven tegenwoordig op het meer-is-meerprincipe. Regisseur Stanley Kramer castte ooit zo veel mogelijk komieken voor It's a Mad Mad Mad Mad World (1963), maar vooral sinds films als Zoolander (2001), Austin Powers 3: Goldmember (2002) en This is the End (2013) lijkt er wel een wedstrijd gaande onder regisseurs in wie de meeste beroemdheden in een film kan stoppen. De overdaad zelf moet de grap zijn.

Dat werkt hoe langer hoe minder. In Absolutely Fabulous zijn televisiepresentator Graham Norton en acteur Jon Hamm (Mad Men) net zo snel weer vergeten als ze in beeld waren: in zo'n maaiveld van sterren steekt eigenlijk niemand er meer bovenuit. Verder zijn er talloze cameo's die je niet opmerkt, omdat de beroemdheden in kwestie niet beroemd genoeg zijn.

Michael Cera in This is the End (2013).
Mimespeler Marcel Marceau in Silent Movie (1976)

'Stunt casting'

Helemaal jammer is dat de verrassing van de cameo er zo vaak al af is; het gastoptreden wordt aangekondigd in trailers en persberichten. The Hangover 2 molk op deze manier de kleine rol van bokser Mike Tyson uit. 'Stunt casting' heet dat: publiek trekken met een superster, die voor een minimale inspanning goed betaald wordt.

Waarom lenen sterren zich hiervoor? Omdat ze de makers sympathiek vinden en/of het project een stempel van goedkeuring willen geven - vooral belangrijk bij remakes. Omdat ze ermee verdienen. En waarschijnlijk omdat niemand die zeikerd wil zijn die niet meedoet aan een gebbetje.

Maar zo onschuldig is het niet. Dat Cumberbatch 'nee' zei tegen Ab Fab kan te maken hebben met een nare ervaring na Zoolander 2. Daarin speelde hij, om onduidelijke redenen, een androgyn supermodel. Een cartoonesk type werd het, met een dom giecheltje. De sympathieke acteur, zonder een smetje op zijn cv, werd opeens beschuldigd van 'trans-fobie' en zijn rol werd in een petitie 'de moderne equivalent van blackface' genoemd.

Beeld x

Spelen met imago

Een cameo wordt pijnlijk als het naar ijdelheid riekt (hallo Donald Trump, zie kader). Het kan de film in de weg zitten: als een vechtsportdocente in Die Another Day (2002) plotseling Madonna blijkt te zijn, leidt dat af. Ook kan een cameo de film dateren: de speech van Lance Armstrong in Dodgeball (2004) is na alle dopingonthullingen eerder pijnlijk dan motiverend. Na de vondst van kinderporno in zijn huis, kon de cameo van zanger Gary Glitter in Spiceworld er nog net voor de première uitgeknipt worden.

Wat werkt wel? Een geslaagde cameo speelt met het imago van de beroemdheid in kwestie. Er zit een doordacht plan achter, waardoor de celeb meer is dan beroemd behang. De televisieserie Extra's, bijvoorbeeld, dreef op acteurs als Kate Winslet, Ben Stiller en Samuel L. Jackson die de draak durfden te steken met zichzelf. Maar daarvoor moeten de sterren in kwestie wel echt wereldwijd bekend zijn.

Eigenlijk zou een beroemdheid bij elk cameo-verzoek een checklist moeten doorlopen: ben ik gruwelijk beroemd? Doe ik dit niet uit ijdelheid? Slaat deze rol ergens op? Ben ik onvervangbaar? Ben ik geen goedkoop lokkertje voor de bioscoopbezoeker? En twijfel ik omdat ik hiermee mijn zorgvuldig opgebouwde imago onderuit haal? Bij zes keer ja: altijd doen.

Het enige probleem is dan nog dat het beantwoorden van die vragen een hoge mate van zelfkennis, lef en bescheidenheid vereist.

Guns 'n' Roses in The Dead Pool (1988).
Benedict Cumberbatch in Zoolander 2 (2015).

Gelukte cameo's

1. Mimespeler Marcel Marceau in Silent Movie (1976)

Briljant om een mimespeler te casten als het enige sprekende personage in de film. In Silent Movie wordt Marceau telefonisch gevraagd voor een rol in een stomme film; zijn antwoord is 'non'.

2. Bill Murray in Zombieland (2009)

Murrays optreden als zombieberoemdheid was voor het publiek een complete verrassing en zijn komische timing geeft de film vleugels.

3. Michael Cera in This is the End (2013)

Michael Cera blijkt in deze film zo'n typische cokesnuivende, foute Hollywood bad boy. Hij zette zijn brave imago ermee op zijn kop. Het personage werkt ook als je Cera niet kent, omdat hij zo'n melkmuiltje heeft.

4. Stan Lee in Marvel-verfilmingen

De striptekenaar heeft er zichtbaar plezier in op te duiken in films die gebaseerd zijn op zijn werk. Zo speelde hij Playboy-baas Hugh Hefner in Iron Man (2008).

Bill Murray in Zombieland (2009).

Mislukte cameo's

1. Donald Trump in Ghosts Can't Do It (1989)

Zakenman en huidige presidentskandidaat Donald Trump kon je altijd bellen voor een bijrolletje. In Ghosts Can't Do It is hij zo slecht dat hij een Razzie won.

2. Guns 'n' Roses in The Dead Pool (1988)

Wat doet de band Guns 'n' Roses in hemelsnaam bij de begrafenis in Dirty Harry-film The Dead Pool? Ze kijken weliswaar gepast somber, maar die hoed van Slash trekt de kijker toch uit de sombere film.

3. Tom Petty in The Postman (1997)

Zanger Tom Petty overleeft de apocalyps en speelt een soort van zichzelf ('Wacht eens, was jij niet beroemd?') in een verwarrende cameo.

4. Benedict Cumberbatch in Zoolander2 (2015)

Cumberbatch speelde (om onverklaarbare redenen) een androgyn supermodel. Typisch een voorbeeld van een cameo die op papier misschien grappig leek, maar pijnlijk is op het witte doek.

Tom Petty in The Postman (1997).
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden