analysecryptotaal

Waarom duiken sociale media zo massaal op de cryptomunten?

null Beeld Jip van den Toorn
Beeld Jip van den Toorn

Niet alleen beleggers, maar ook beroemdheden zijn op cryptovaluta gedoken. De internetwereld achter het klatergoud heeft een heel eigen taal en eigen memes. Hoe is dit zo’n geliefd onderwerp geworden?

Dankzij het virtuele klatergoud dat cryptovaluta heet, kregen we vorige week weer een glimp te zien van de oude rapper Boef – de ongepolijste straatversie, zeg maar, die snel is gekrenkt en ingebeeld onrecht op straatwijze wil oplossen.

‘Klopt dit adres nog, bro?’, vroeg Nederlands populairste rapper op Instagram dreigend aan ene Rabi Safi (29), een Afghaans-Nederlandse belegger. Daarna openbaarde Boef publiekelijk het huisadres van Safi en voegde toe dat hij de belegger ‘morgen’ zal opzoeken.

Drie jaar lang had Boef zijn best gedaan om ‘kechgate’ – hij noemde vrouwen ooit ‘kechs’, hoeren – achter zich te laten. Hij gaf geld aan goede doelen en vond zichzelf opnieuw uit als financieel genie dat beleggingsadvies geeft over de duizenden digitale munteenheden, van Bitcoin tot Ethereum, die inmiddels in omloop zijn en die de ene dag een fortuin waard zijn en de andere dag niks.

Toch was er maar één welgeplaatst speldenprikje voor nodig om de ‘treitervlogger’ Boef van weleer weer op te roepen.

Aanleiding voor Boefs poging tot intimidatie: Safi had op Instagram beweerd dat de nieuwe cryptomunt XposeControl uit nog net iets meer gebakken lucht bestaat dan andere cryptomunten. De Instagrampost trok Boefs aandacht omdat de rapper mogelijk een financieel belang heeft in XposeControl. Mogelijk, omdat niet te achterhalen is wie er precies schuilgaat achter anonieme cryptovaluta. Wel bracht Boef meerdere keren de digitale munt onder de aandacht van zijn anderhalf miljoen volgers op Instagram.

Volgens Safi konden alleen Boef en enkele andere beleggers beter worden van XposeProtocol, omdat het alle kenmerken had van een ‘pump and dump’-list: pomp de waarde van een goedkoop ingekochte munt op, en verkoop op het moment dat iedereen er flink geld voor wil neertellen. Ook andere cryptovalutadeskundigen toonden zich sceptisch over de opzet van XposeProtocol en spraken van een ‘piramidespel’. Gevolg van Safi's Instagrampost: Boef raakte over de rooie en schoot in oorlogsmodus. Ook fans van Boef begonnen Safi te bedreigen. ‘We komen je pakken, pikkiebaas.’ Boef noch zijn management hebben gereageerd op vragen van de Volkskrant over Safi's aantijgingen.

Als cryptovaluta en Boef in één artikel opduiken, dan kun je met recht zeggen dat de digitale munt mainstream is gegaan. Het denkbeeldige betaalmiddel, dat bestaat uit een unieke reeks cijfers en getallen, en alleen gecreëerd kan worden met enorme, energieslurpende computernetwerken, is niet langer meer een hobby voor computernerds. Pionierend IT-volk dat met digitale munten nog een politiek ideaal had – omverwerping van het huidige monetair systeem en de machtige centrale banken – heeft inmiddels gezelschap gekregen van een brede laag aan mensen die in één klap stinkend rijk, dan wel nog rijker willen worden dan ze al zijn.

Zeker in het afgelopen jaar is cryptovaluta gemeengoed geworden. De drempel om te investeren in de extreem kwetsbare digitale munten werd verlaagd door de pandemie: voor de een werd het een tijdverdrijf om de slepende lockdown door te komen, weer een ander ontdekte het als een manier om baan- of inkomensverlies te compenseren. Daarnaast was het overal in het nieuws: van de krankzinnige crashes – twee weken geleden verloren cryptovaluta in recordtijd 1 biljoen (1000 miljard) dollar aan waarde – tot aan de onthutsende verhalen over mensen die het wachtwoord kwijt waren van hun digitale portefeuille met voor miljoenen euro’s aan digitale munten.

Een belangrijke drijvende kracht achter deze popularisering van cryptovaluta is een bont gezelschap van internationale en nationale beroemdheden die via hun socialemediakanalen dagelijks het crypto-evangelie prediken en bekeerlingen bij de vleet binnenhalen. Naast Boef zijn dat onder anderen rapper Snoop Dogg, schrijver Heleen van Royen, Tesla-baas Elon Musk, acteur Gwyneth Paltrow en nog een onuitputtelijk contingent aan semi-beroemde Instagrampersoonlijkheden. Door hun naam aan cryptovaluta te verbinden, krijgen de digitale munten ook automatisch een schijn van legitimiteit en stijgt de waarde. Hun boodschap is simpel: stap ook op de cryptovalutatrein en je wordt net zo rijk en financieel gehaaid als wij zijn. Een vraag die men elkaar in dit circuit dan ook geregeld stelt – half grappend, half serieus – is: ‘When Lambo?’ Oftewel: heb je al genoeg centen met cryptovaluta verdiend om een Lamborghini - startprijs twee ton - te kunnen aanschaffen?

Het idealistisch geloof in cryptovaluta, en de belofte van instantrijkdom, maken de cryptocultuur er ook een van licht ontvlambare emoties. Probeer de waarde ervan in twijfel te trekken en je hebt binnen mum van tijd schuimbekkende cryptozeloten achter je aan. Iemand die daarover kan meepraten is Volkskrant-columnist Sander Schimmelpenninck, die er op Twitter een sardonisch plezier in schept om cryptobeleggers uit de tent te lokken. ‘Niemand in dit land werkt nog, en iedereen zit amateurvermogensbeheerdertje te spelen op zolder, met totaal onverantwoorde piramidespellen’, twitterde Schimmelpenninck begin mei in reactie op Heleen van Royen, die een tweet wijdde aan de digitale munt Dogecoin. Het leverde hem rond de tachtig reacties op, merendeels instemmend, maar ook uitwaaierend naar ‘je weet niet waar je over lult’ tot ‘linkse idioot’.

‘Crypto is een gemeenschap van gelovigen geworden’, zegt belegger Rabi Safi de dag nadat hij Boefs toorn op Instagram wist op te wekken. ‘Sommige mensen zitten erin omdat ze tegen het huidige monetaire systeem zijn. Anderen hebben vooral materiële motieven.’

Safi, kind van Afghaanse vluchtelingen, is zelf al negen jaar belegger en heeft inmiddels een vermogen opgebouwd van driekwart miljoen. Hij heeft een brede portefeuille, met onder meer aandelen in autobedrijf Tesla. Slechts 2 procent van zijn aandelenpakket zit in cryptovaluta. Voor Safi is cryptovaluta vooral een symbolisch gebaar tegen het huidige monetair systeem, maar niet iets waar je roekeloos in moet beleggen. Cryptovaluta is een luchtkasteel, meent hij, het heeft geen intrinsieke waarde. Om deze reden heeft Safi ook zo de pest aan beroemdheden als Boef die hun gigantische platform gebruiken om beïnvloedbare volgers grillige digitale munten op te dringen.

‘Net als veel volgers van Boef heb ik ook een relatief bescheiden achtergrond’, zegt Safi. ‘Ik weet wat armoede is, ik heb ook schulden gehad, en ik was vroeger een grote fan van de rapper Eminem. Als hij had gezegd: investeer al je geld in cryptovaluta, dan had ik dat meteen gedaan. Je bent financieel heel kwetsbaar als je jong bent. Ik denk dat de volgers van Boef niet helemaal snappen wat cryptovaluta is. Die zien foto’s van Lamborghini’s, dure spullen, en denken: dat wil ik ook, en stoppen dan misschien al hun spaargeld erin. Ik wil ze daarvoor behoeden.’

Maar als het niet de beroemdheden zijn die met de belofte van snel geld horden mensen het cryptovalutageloof binnenloodsen, dan zijn het wel de memes (geestig bedoelde plaatjes) en het taaltje in dit wereldje.

Toen halverwege mei cryptovaluta een duikvlucht namen en in een paar oogwenken tientallen procenten aan waarde verloren, opende Van Royen met een opmerkelijk enthousiasme – ‘Dat ik dit nog mag meemaken!’ - een poll op Twitter. De keuze was er een tussen ‘Buy the dip’ en ‘Panic sell’. Meer dan driekwart van de 1440 stemmen ging naar buy the dip, cryptovaluta-taal voor: neem het risico en koop digitale munten op het moment dat hun waarde in elkaar dondert en verkoop als de koers weer door het dak gaat.

Die houding – wees een waaghals en riskeer een financiële ramp – heeft een typische beeld- en spreektaal gecreëerd. Rode draad daarin is de cryptowereld als een spannend en overzichtelijk spel voor macho’s (m/v) die het net zo goed om de knaken als om de adrenalinerush gaat. ‘Buy the dip’ is één begrip dat hieruit voortkomt. Maar de bekendste is HODL, oftewel hold on for dear life (‘houd je vast!’). De term dook enkele jaren geleden op in een bitcoinforum en is uitgegroeid tot een kreet die klinkt als cryptomunten weer eens onderuitgaan. HODL is dan een aansporing aan andere beleggers om niet in paniek te raken en hun aandelen binnenboord te houden. Een andere term waarmee beleggers in cryptovaluta blijk willen geven van hun stalen zenuwen is FUDfear (angst), uncertainty (onzekerheid), doubt (twijfel). Probeer je een cryptovaluta-gelover duidelijk te maken dat digitale munten een zeepbel zijn, dan zal hij/zij antwoorden dat je lijdt aan FUD.

‘Gamificatie’ wordt dit element van de cryptocultuur genoemd. Met gamificatie wordt zoveel bedoeld als het tot spel maken van iets. De grillige koers van cryptovaluta – te volgen via apps en sites – houdt je op het puntje van je stoel en wordt via sociale media aan de lopende band becommentarieerd door types die ‘HODL’ en ‘Buy the dip!’ roepen om het adrenalinepeil hoog te houden.

Het andere smeermiddel om volksstammen enthousiast te krijgen voor cryptovaluta – de memes – werden in de afgelopen weken met duizenden tegelijk over sociale media uitgestort, de een nog geestiger dan de ander. Teneur in de meeste memes was dat echte cryptogelovers zich niets gelegen laten aan de ontzagwekkende crash in de cryptomarkt van half mei. De precieze strekking van dit materiaal weergeven is lastig. Een meme uitleggen is net zoiets is als de humor uit een mop redeneren. Maar om toch een beetje een idee te geven volgen hier enkele voorbeelden:

Een favoriet personage in de cryptomeme is Jason Belfort, de meedogenloze belegger/oplichter uit de film The Wolf of Wall Street, die gespeeld wordt door Leonardo DiCaprio. In een scène in de film, als Belfort op een financiële ramp afstevent, strekt hij zijn armen zijdelings uit elkaar en brult: ‘I’m not fucking leaving!’ In meerdere memes nemen cryptovalutabeleggers dezelfde onverwoestbare pose aan om te laten zien dat ze zich manmoedig zullen vastklampen aan hun imploderende aandelenportefeuille.

Een andere meme is een bewerking van een foto waarin een geestelijke een jonge baby nogal hardhandigt doopt. Het hoofd van de geestelijke is vervangen door een grijnzende Elon Musk, de Tesla-baas die met zijn onvoorspelbare tweets de koers van cryptomunten alle kanten op kan laten schieten. Het hoofd van de baby is vervangen door een bleue cryptobeginneling. Boodschap: welkom in de stormachtige wereld van cryptovaluta, bereid je voor op de grootste emotionele pieken en dalen in je leven.

De memes smeden een gemeenschap van gelijkgestemden. Het geeft iets om te lachen na geleden verliezen, benadrukt het spannende spelelement van koersen die op en neer stuiteren als een rusteloze ADHD’er, en voedt het idee dat onmetelijke rijkdom in het verschiet ligt, als je maar in cryptovaluta blijft geloven.

Zaak is wel het hoofd koel te houden en niet in paniek te raken, al dondert de hele cryptoboel in elkaar. Een les die rapper Boef zelf misschien iets meer ter harte had kunnen nemen toen hij besloot belegger Rabi Safi te intimideren. Inmiddels overweegt Safi stappen te ondernemen tegen de rapper.

‘Hij heeft mijn adres op Instagram gedeeld en zijn fans op mij afgestuurd’, aldus Safi. ‘Dus er is grote kans dat ik aangifte tegen hem doe.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden