Oog voor detail Feministisch getint

Waarom de kleur paars als strijdkleur voor het feminisme dient

Portret van Frederika Wilhelmina Broese van Groenou, 1896 Beeld Groninger Museum

Je ziet het pas goed van dichtbij. Wieteke van Zeil over opmerkelijke en veelbetekenende bijzaken in de beeldende kunst. Deze week: de kleur paars.

Wie denkt dat kleren irrelevant zijn heeft een beetje gelijk natuurlijk, want een mens kan zich prima door het leven slaan met grote onverschilligheid ten opzichte van z’n garderobe. Maar dat het tegenovergestelde ook geldt maakt onder meer de kleur paars duidelijk. Vorm, materiaal en kleur vertellen allemaal wel iets over je en zo zijn we toch een beetje wat we dragen. Neem dus paars. De roman The Color Purple - advies: elk decennium nog een keertje lezen - uit 1982 van Alice Walker laat in twee scènes zien hoeveel gewicht de kleur heeft. De eerste, wanneer de verwaarloosde en misbruikte hoofdpersoon Celie voor het eerst in haar leven zelf een jurk mag kiezen en de tweede als een manier om God pissig te krijgen. Celie kiest uiteraard een paarse jurk, ook handig voor titelverklarende scholieren bij een mondeling examen, en zegt erbij dat de vrouw die ze bewondert, Shug, die zou hebben gekozen. ‘Zij is een koningin, zij zou paars hebben gekozen.’ Paars als de kleur van onafhankelijkheid en vrijheid, als koninklijke kleur. Later zegt deze Shug tegen Celie dat God net zo goed behaagd wil worden door ons als dat Hij wil dat wij Hem behagen: ‘I think it pisses God off if you walk by the color purple in a field somewhere and don’t notice it.’ Paars als de kleur van een waardevol juweel, dat het verdient gezien te worden door wie opmerkzaam genoeg is.

Detail uit ‘Portret van Frederika Wilhelmina Broese van Groenou’, 1896.

Alice Walker koos het niet voor niets. Die onafhankelijke, feministische lading van de kleur paars was toen al bijna een eeuw oud. Kijk maar naar deze vrouw, Mien. In haar houding en blik een verraderlijke combinatie van teer en onverschillig, als een perfecte Insta-foto, en volgens de laatste mode gekleed. Met grote pofmouwen, een superstrakke taille, hoge hals, in een paarsbruine satijnen jurk met paarse taille en kraag. Paars was de kleur in de Victoriaanse tijd, eind 19de eeuw, en verspreidde zich vanuit Engeland, sinds de verfstof makkelijker te maken was door de uitvinding van mauveïne in 1856. In dezelfde tijd ontstond de vrouwenbeweging, en die eigende zich paars toe als strijdkleur, samen met wit en groen. Het stond ook toen voor vrijheid en waardigheid van de vrouw, ‘de perfecte combinatie van de kalme stabiliteit van blauw en de felle energie van rood’.

Misschien heeft u een beeld van die eerste feministen, of juist helemaal niet, ik had dat wel. In het Groninger Museum kon ik dat beeld bijstellen. In één zaal in de tentoonstelling Strijd! 100 jaar vrouwenkiesrecht kun je de meeste van hen nu aankijken. Mooie, stevige vrouwen die alles wat nu voor velen van ons vanzelfsprekend is, hebben mogelijk gemaakt. Studeren, meebeslissen, een vak uitoefenen, stemmen, regeren. En wat opvalt: ze zijn allemaal modieus. Mode was een wapen in de strijd van de ‘suffragisten’.

Mien van Wulfften Palthe - Broese van Groenou (Mien Palthe-Broese) is hier nog jong en in alle eerlijkheid; hoewel het paars toen al een strijdkleur was, was ze op dit moment nog niet actief betrokken bij de politieke zaak. Ze zou het heel ver schoppen als activiste voor kiesrecht en vrede. In het online lexicon van Nederlandse vrouwen lees ik dat ze werd aangemoedigd door een vader die haar en haar zus stimuleerde te studeren, toen er nog nauwelijks vrouwen studeerden. Wat ze als geen ander laat zien is dat deze vrouwen hun strijdvaardigheid toonden door juist vrouwelijk gekleed te gaan. Een discussie die nu na anderhalve eeuw nog steeds leeft; moet de onafhankelijke vrouw zich voegen naar een op de mannelijke blik gemodelleerd vrouwbeeld, of er juist mee breken? De suffragisten, en de radicalere ‘suffragettes’, kozen een modus die veel hedendaagse feministen ook kiezen: hun vrouwelijkheid ontdoen van onderdanigheid en uitdragen als hún eigendom. Kleren maken de vrouw.

Volg Wieteke van Zeil op ­Instagram: @artpophistory

Floris Arntzenius, ‘Portret van Frederika Wilhelmina Broese van Groenou’, 1896

Olieverf op doek116 x 80 cm

Privécollectie

Te zien in de tentoonstelling Strijd! 100 jaar vrouwenkiesrecht in het Groninger Museum t/m 15 september.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden