RecensieThe Deficit Myth

Waarom de hoogste staatsschuld aller tijden geen enkel probleem is ★★★★★

In een briljant boek betoogt econoom Stephanie Kelton waarom de hoogste staatsschuld aller tijden geen enkel probleem is. The Deficit Myth heeft alles in zich om een klassieker te worden.  

Beeld Martyn F. Overweel

11 biljoen dollar – dat zijn twaalf nullen – aan stimuleringsmaatregelen hebben overheden dit jaar al aangekondigd. Het Nederlandse begrotingstekort komt naar verwachting boven de 7 procent uit. Alles om de economie te behoeden voor nóg meer coronaschade. Volgens het Internationaal Monetair Fonds gaat 2020 een nieuw wereldwijd schuldenrecord opleveren. De piek van na de Tweede Wereldoorlog wordt verpulverd.

Baart u dat zorgen? Volgens de Amerikaanse hoogleraar economie Stephanie Kelton is dat nergens voor nodig. Vindt u dat idee zo bespottelijk dat u nu geërgerd deze recensie terzijde wilt schuiven? U bent niet alleen. Hoofdstuk na hoofdstuk bleef een stem in mijn hoofd zeggen: dit kan niet kloppen. Eerlijk is eerlijk: ik wílde het niet geloven. Omdat de consequenties te verstrekkend zijn. Juist dat maakt dat The Deficit Myth alles in zich heeft om een economische klassieker à la Milton Friedman of Thomas Piketty te worden.

Leve de geldpers

Stephanie Kelton is de voorvrouw van een nieuwe stroming die de gemoederen al een tijdje verhit. De Moderne Monetaire Theorie, kortweg MMT. Kelton is populair onder linkse Democraten – senator Bernie Sanders haalde haar in 2015 als adviseur naar Washington. Tegelijkertijd vraagt Wall Street haar om lezingen te geven. Daarin gaat zij steevast tekeer tegen onze ‘obsessie’ met overheidstekorten.

Als bij u of mij de wasmachine kapotgaat, moeten we eerst geld verdienen voor een nieuwe. Of een lening afsluiten. Maar een overheid is geen huishouden. Als uitgever van een eigen, soevereine munt – de dollar, de yen, het pond – kan zij simpelweg de geldpers aanzwengelen. Willen we de salarissen van zorgmedewerkers verhogen? Met een druk op de knop is dat extra geld er. De overheid zou daarvoor niet eens hoeven lenen. De uitgifte van schuldpapier is eerder een gunst aan pensioenfondsen en miljonairs, die op deze manier nog iets kunnen verdienen aan hun spaarcenten.

Niet in Europa

Dat druist in tegen vrijwel alles wat scholieren leren over overheidsfinanciën. Het is dan ook makkelijk een karikatuur te maken van MMT. Tegenstanders spreken smalend van de ‘Magic Money Tree’. Toch betoogt Kelton niet dat Vadertje Staat onbeperkt met geld kan smijten. Er zijn wel degelijk beperkingen. Die hebben alleen niets met de staatsschuld te maken. Het gaat om wat alle mensen, machines, bedrijven in een land kunnen voortbrengen aan goederen en diensten. Zitten deze productiemiddelen aan hun plafond en drukt de overheid tóch het gaspedaal dieper in, dan leidt dat tot inflatie. ‘Er zijn grenzen’, schrijft Kelton. ‘Maar die grenzen zitten niet in de capaciteit van onze overheid om geld uit te geven, of in het tekort, maar in inflatiedruk en de middelen in de echte economie.’

Bovendien zijn lang niet alle regeringen baas over eigen munt. Voor landen met schulden in vreemde valuta, zoals Turkije of Argentinië, gaan de recepten van MMT niet op. Hetzelfde geldt voor Nederland. Dat heeft zijn monetaire soevereiniteit overgedragen aan Europa. En het Verdrag van Maastricht verbiedt het financieren van begrotingsuitgaven via de geldpers. Op zijn laatst sinds de eurocrisis zijn de gevolgen daarvan bekend. Zwakkere landen als Griekenland en Italië moeten dansen naar het pijpen van hun geldverstrekkers.

Pure fantasie

De centrale boodschap over staatsschulden biedt al ruim voldoende stof voor een interessant boek. Maar The Deficit Myth staat vol met zulke provocerende inzichten en voorstellen. Bijvoorbeeld dat belastingen niet nodig zijn om te betalen voor scholen, straatverlichting en wegen. ‘Pure fantasie’, oordeelt Kelton. Ze zijn vooral handig om bij dreigende inflatie overtollig geld uit de economie te halen. Of om de bevolking te disciplineren: ‘De belasting is er om vraag te creëren naar de munt van de overheid. Voordat iemand de belasting kan betalen, moet iemand het werk doen om de munt te verdienen.’

En als de echte schaarste niet ligt in geld, maar in productiemiddelen: waarom die niet maximaal benutten? Waarom geen miljardeninvesteringen in infrastructuur, gratis onderwijs en een baangarantie voor iedereen die kan werken? Dat laatste zou volgens Kelton de economie automatisch stabiliseren. Gaat het goed, dan zoeken mensen beter betaald werk in het bedrijfsleven. Is het crisis, zoals nu, dan wordt de koopkracht gestut door een gegarandeerde baan in de publieke sector. Van onderwijsassistent tot plantsoenendienst.

Valt er helemaal niks aan te merken op Kelton? Amper. De laatste hoofdstukken zijn minder interessant voor de niet-Amerikaanse lezer. De manier waarop zij constant verwijst naar werk van collega’s in de ‘MMT-gemeenschap’ doet wat sektarisch aan. Het valt in het niet bij het briljante werk dat zij heeft afgeleverd, waarin zowel links (gratis publieke voorzieningen, weg werkloosheid) als rechts (meer geld voor defensie, belastingverlaging) argumenten kan vinden.

Daarvoor moet de lezer wél zijn nek durven uitsteken. Gaandeweg de ruim 300 pagina’s, terwijl ik steeds wanhopiger naar de zwakke plek in Keltons argumentatie zocht, bekroop me een extreem ongemakkelijke vraag. Een waar ik nog steeds niet uit ben. Moet ik nu mijn economische wereldbeeld overhoopgooien?

Dát is wat een goed boek doet.

Beeld John Murray Press

Stephanie Kelton: The Deficit Myth – Modern Monetary Theory and How to Build a Better Economy. John Murray Press; 325 pagina’s; € 21.

Lees ook dit interview met Stephanie Kelton over waarom overheidstekorten er niet toe doen
‘Wat is nou belangrijker. Het principe van onafhankelijke centrale banken? Of de planeet redden? Dat is toch absurd!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden