Waarom Bassie & Adriaan een standbeeld verdienen in hun stad

Anno 2017 is Vlaardingen nog steeds geobsedeerd door kinderidolen

Vlaardingen heeft weinig om trots op te zijn. Behalve Bassie & Adriaan, kinderidolen en grote verbinders. Hoog tijd dat ze de eer krijgen die ze verdienen.

Het gouden duo Beeld Martyn F Overweel

Ik zat bij de kapper toen het gebeurde. Natuurlijk wist ik, 7 jaar, allang dat mijn jeugdheld uit dezelfde stad kwam als ik, uit Vlaardingen. Maar pas die dag zag ik hem voor het eerst. Al op het moment dat de deur open zwaaide, had hij alle ogen op zich gericht - zijn entree was er een alsof hij het circus betrad. In de spiegel zag ik hem naderen, en terwijl de kapper zich omkeerde om een praatje te maken bestudeerde ik zijn stem en stelde ik me voor hoe zijn hoofd eruit zou zien met clownsneus erop. Hij ging naast me zitten. Ik verstijfde.

Kon niet missen. Dit was Bassie. 'Hé jochie', zei hij.

Onvergetelijk.

Wie kind was in de jaren tachtig of negentig en een tv had, kon niet om de avonturen van Bassie (clown) en Adriaan (acrobaat) heen. Voor talloze kinderen waren de broers Bas en Aad van Toor (nu 81 en 74) idolen. Maar voor de fans uit Vlaardingen was het duo net iets specialer. Bassie & Adriaan kwamen niet alleen uit Vlaardingen, de stad diende als decor voor vele spannende scènes. Ze waren citymarketeers avant la lettre. Ze gaven glans aan een stad die zichzelf niet de moeite waard acht.

Bassie & Adriaan maakten ons trots. We schepten op dat ze uit onze stad kwamen. Ze gaven ons het gevoel dat Vlaardingen, waar alleen in de laboratoria van Unilever weleens wat spannends gebeurde, ertoe deed. Maar de relatie tussen de artiesten en de stad, waar zaterdag een tentoonstelling opent over hun leven en werk, is ook op z'n zachtst gezegd gecompliceerd.

Ware helden

Voor de Vlaardingers van mijn generatie waren, nee, zíjn Bassie & Adriaan helden. Ze betoverden onze dagelijkse leefomgeving. Ik kan me de vreugde nog herinneren toen ik ontdekte dat ons huis voorbijkwam in De verdwenen kroon. B2, de halfdove boef ('wat zeggie?!'), bleek zich gewoon schuil te houden op het Narcisplein.

Ik stelde me voor dat ik later tours zou organiseren die de fans langs alle Vlaardingse B&A-hotspots zouden voeren. Kijk daar, de Vrije Academie: daar stalen de boeven de kroon! En hier: het stadhuis, waar ze met de caravan langsrijden tijdens de openingstune. Straks doen we de Pelmolen aan, ja, beste mensen, het hoofdkwartier van de boeven in Bassie & Adriaan en de reis vol verrassingen!

Het duo verleende ons aanzien. Was je als Vlaardingse basisscholier op vakantie en ontmoette je een Nederlands leeftijdsgenootje, dan stond je meteen 1-0 voor als je zei dat je in dezelfde stad woonde als Bassie & Adriaan. Mijn Schiedamse vriendjes waren natuurlijk stikjaloers. Zij konden het leed slechts verzachten door in te brengen dat Feyenoordverdediger John de Wolf Schiedammer was. Dat het duo weliswaar in Vlaardingen woonde (Bas van Toor nog steeds; Aad woont sinds tien jaar in Zuid-Spanje), maar in Maassluis geboren is, hielden wij angstvallig stil.

Allememaggies

De broers Bas en Aad van Toor begonnen als acrobaten. Als The Crocksons traden ze op in circussen en nachtclubs. Ze werden beroemd met hun act waarin ze drie stoelen op elkaar stapelden en daar allebei een handstand op maakten. In 1978 kwam de eerste televisieserie uit, Bassie & Adriaan en de plaaggeest, waarna vele successen volgden - de serie liep tot 1996. Onlangs bracht Aad van Toor zijn 500 pagina's tellende autobiografie uit: Moe, ik kan een salto. Morgen verschijnt die van broer Bas, getiteld Allememaggies.

Bassie en Adriaan in hoogtijdagen Beeld anp

Vlaardingen geldt met 72 duizend inwoners als een middelgrote stad. Toch is het er zoeen die je op school niet hoeft te leren bij topografie - veel kaarten laten de eerste letters van Rotterdam boven Vlaardings grondgebied beginnen. Veel om trots op te zijn is er niet. Het historische centrum is mooi, maar geen dagtrip waard. Bij de gratie Gods herbergt Madurodam één miniatuur van een Vlaardings monument: de Visbank, die herinnert aan het verleden als haringvissersplaats. Had het gebouwtje in Leiden gestaan, dan had niemand ernaar omgekeken.

Als kind was ik maar wat blij als Vlaardingen op tv kwam. De herkenning. Eén keer was de haven het decor van de TROS-show Te land, ter zee en in de lucht, iets waar de Vlaardingers nog jaren op konden teren. Maar als we eens Teletekst haalden, had dat te maken met de petrochemische industrie waar weer eens wat was misgegaan. Of met een gewelddadig incident. Dat wij in 2000 de meeste mensen op de been kregen voor een stille tocht tegen zinloos geweld, zorgde voor een ongepast triomfantelijk gevoel.

Ja, Vlaardingen heeft wat BN'ers voortgebracht, maar die hebben de stad vrijwel allemaal de rug toegekeerd - ik noem een Kees van der Staaij, een Wouter Bos, een Tim Hofman. Je zult ons niet horen pochen dat wij de geboorteplaats zijn van succesauteur Geert Mak. Vlaardingen is de stad van nieuwslezers als Rik van de Westelaken en Astrid Kersseboom, van vergeten doelmannen als Frank Kooiman (Sparta) en Harald Wapenaar (FC Utrecht en Vitesse).

Duo als allesbinder

De enige sterren die de stad trouw zijn gebleven én wat voor de stad hebben gedaan, zijn Bassie & Adriaan, aan wie wij al ons zelfrespect ontlenen.

Nu, zo'n 23 jaar na mijn eerste ontmoeting met Bassie (ik ben 30) en tien jaar na mijn verhuizing naar Utrecht, durf ik de stelling te verdedigen dat het duo als allesbinder van onze generatie Vlaardingers fungeerde.

De stad heeft een grote Turkse minderheid. Pas sinds kort realiseer ik me hoezeer we langs elkaar heen leefden. De Turkse kinderen kwamen zelden op kinderfeestjes en organiseerden ze niet. Ze waren niet voor Feyenoord of Ajax, maar voor Besiktas en Trabzonspor. Maar Bassie & Adriaan keken we allemaal, wat je achtergrond ook was, welk schooladvies je ook zou krijgen.

Beeld Martyn F. Overweel

Anno 2017 is de stad nog steeds geobsedeerd door Bassie & Adriaan. Spreek een willekeurige Vlaardinger aan in een café, grote kans dat hij met een anekdote over de broers aankomt. Zo gaat in de stad het hardnekkige gerucht dat Bassie in het echt helemaal niet aardig is.

Bas van Toor merkt het op uitgaansavonden. Tot voor kort woonde hij in een wit huis aan de kade - iedere Vlaardinger weet waar. Schuin tegenover staat een patatzaakje ('smulboetiek') waar de Vlaardingers een broodje kroket halen als de kroegen sluiten. Vaak wordt Van Toor 's nachts gewekt, vertelde hij mij toen ik hem drie jaar geleden interviewde - dan schallen de oneliners uit de series ('Allememaggies!', 'Slagroomtaartjes!') over de kade. Een paar jaar eerder was er 's nachts een gat in zijn deur getrapt.

Socrates, Jezus van Nazareth, Franca Treur en de leden van Pussy Riot zijn of waren ook niet unaniem geliefd in hun stad van herkomst. Maar in het geval van Bas van Toor kan het niet te maken hebben met principiële kwesties. Van Van Toor wordt altijd verwacht dat hij de domme clown speelt, terwijl hij dat niet is. En door te zeggen dat Bassie eigenlijk niet deugt, laat je blijken hoe goed je hem wel niet kent - dé manier voor de Vlaardinger om status te verwerven.

Wie denkt dat de stad de helden eindelijk eert met de tentoonstelling die morgen opent, heeft het mis. De Van Toors namen zelf het initiatief. Alle bekende attributen uit de series worden getoond. Ook Robin is er, de handzame uniseks robot die steeds in staccato zinnen zeurde over zijn bijna lege batterijen. Ook de 'verdwenen' kroon is te zien.

Het is tijd dat de broers de erkenning krijgen die zij verdienen. Geef ze een standbeeld, een park, een straat. Dankzij het duo leeft Vlaardingen voort in het collectieve geheugen van Nederland. Al weten alleen de Vlaardingers dat.

De tentoonstelling Bassie & Adriaan - Voor alle fans. Van 8/7 t/m 3/9 in Familietheater Flamingo, Vlaardingen. Entree: €7,50.

Vijf hotspots uit de series.

1. Het Hollandiagebouw. Een voormalige melkfabriek aan de Oosthavenkade waar tot voor kort de Vrije Academie gevestigd was - tegenwoordig wordt het door een anti-kraakinstelling beheerd. Hier werd de kroon gestolen in De verdwenen kroon.

2. Het Hof. Het Vlaardingse stadspark is te zien tijdens de introfilmpjes, als het lied Hallo vriendjes en vriendinnetjes klinkt. Er zijn tal van scènes opgenomen.

3. Garage Van der Kooij. Op het Burgemeester De Bordesplein vind je de garage die een sleutelrol speelt in Bassie & Adriaan en de plaaggeest.

4. Verploegh Chasséplein 5. Deze markante wit-rode villa uit 1906 was het huis van de Baron in Het geheim van de schatkaart.

5. De Pelmolen. In dit pakhuis (nu appartementencomplex) aan de Westhavenkade verbleven de boeven in de serie De reis vol verrassingen.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.