Theaterrecensie Familie

Waargebeurd gezinsdrama omgetoverd tot ijzingwekkende voorstelling over hoop op verlossing ★★★★☆

Het gezin Demeester tijdens het laatste avondmaal. Beeld Michiel Devijver

1. De aanleiding

‘We hebben het behoorlijk verknald. Sorry’, dat was de enige tekst op het briefje dat het gezin Demeester uit het Noord-Franse stadje Coulogne eind september 2007 achterliet. Een dag na het schrijven werden ze door een buurman hangend aan een strop aangetroffen in de bijkeuken van hun huis. Wel hadden ze nog gevraagd om goed te zorgen voor de honden.

Deze collectieve zelfmoord haalde destijds in korte berichten de krant, maar er is nooit achterhaald wat het motief van dit gezin was – de ouders waren zestigers, de kinderen dertigers. De burgemeester van Coulogne kende deze familie al dertig jaar en had nooit vreemd of afwijkend gedrag opgemerkt. Toen de verslagenheid was weggeëbd, bleven alleen die paar woorden over: ‘We hebben het behoorlijk verknald. Sorry.’ Wat er met de honden is gebeurd, is niet bekend.

2. Het idee

Theatermaker Milo Rau, sinds twee jaar artistiek leider van NTGent, wilde voor zijn nieuwe voorstelling iets met het thema ‘familie’ doen, maar zocht nog naar een geschikt onderwerp. Rau is er de man niet naar om een bestaand toneelstuk uit de boekenkast te plukken, dus toen hij op het bericht over het zelfgekozen eind van het gezin Demeester stuitte, besloot hij dat zijn voorstelling daarover moest gaan.

De van oorsprong Zwitserse Rau is vooral bekend om zijn voorstellingen waarin hij waargebeurde verhalen in het theater reconstrueert. In die zin kan Familie worden gezien als het derde deel in zijn trilogie over Belgische misdaden. Eerder maakte hij Five Easy Pieces over Dutroux en daarna La Reprise over de moord op een homoseksuele moslimman in Luik.

Voor Familie castte hij een echt acteursgezin: NTGent-actrice An Miller en haar man Filip Peeters, samen met hun tienerdochters Leonce en Louisa. Peeters en Miller zijn in België welbekende acteurs, vooral vanwege de populaire tv-series en films waarin zij spelen.

3. De uitvoering

Alles is aanvankelijk alledaags aan deze voorstelling. Vader kookt het eten, moeder telefoneert nog wat, de dochters zitten op hun kamer en overhoren elkaar voor Engels. Tussen hen in kwispelen twee schattige hondjes. Vanuit de zaal is het alsof je naar een groot poppenhuis kijkt. 

Alles gebeurt op flinke afstand: als er wordt gegeten, zitten de spelers met hun rug naar ons toe, maar op een groot scherm wordt geprojecteerd wat zich binnenshuis afspeelt. Oude vakantiefilmpjes worden vertoond, af en toe richt een van de spelers zich tot de zaal en vertelt iets over het maakproces van Familie. We zien een filmpje waarin de acteurs op bezoek gaan naar het huis waar de familie woonde.

Het verhaal zelf wordt door oudste dochter Louisa van commentaar voorzien en versneden met fragmenten uit haar eigen dagboek. Daarin toont ze zich een gevoelig meisje dat zich zorgen maakt over de toekomst. ‘De wereld is kapot en wij maken het alsmaar erger. Als je toch moet sterven, waarom dan niet nu?’, citeert ze uit haar dagboek. Is dat echt of voor deze voorstelling bedacht? Het blijft ongewis. In somber licht en met droefgeestige muziek meandert dit viertal richting de dood die onherroepelijk is, want ze willen het zelf.

Niemand weet hoe die laatste avond in 2007 in dat doodgewone huis in Coulogne eruit heeft gezien. Rau doet dan ook geen enkele moeite psychologische of emotionele aanknopingspunten voor dit drama te vinden. Hij observeert, toont, laat zien hoe het laatste avondmaal verloopt. Soms in trage tred, dan weer met korte, heftige onderbrekingen, of met liefdevolle overpeinzingen en bekentenissen. Zo vertellen zowel Peeters als Miller over hun eigen carrière, de twijfels en de eenzaamheid. De meisjes noemen op waarvan ze houden: Harry Potter, de sjaals die oma voor ze breidde en de geur van oude boeken op zolder.

De voorstelling aanschouw je anderhalf uur lang gebiologeerd en met stijgende verbazing en verwondering. Op het moment dat de vier stroppen hangen en de kinderen van hun kamer worden gehaald, vindt er plots een gevecht plaats tussen de moeder en haar dochters. Een scène zo ijzingwekkend dat je er nauwelijks naar kunt kijken. Als op het grote scherm te zien is hoe de hondjes de tranen van de huilende meisjes likken, is dat bijna de genadeslag. Maar die moet dan nog komen.

Rau gaat ver en toont alles, tegelijk blijft het mysterie intact en de grens tussen fictie en werkelijkheid diffuus. Over Familie hangt een grauwsluier die langzaam en met een gevoel van schuld en hoop op verlossing over dit gezin wordt getrokken.

 Familie

Theater

★★★★☆

Door NTGent, tekst en regie Milo Rau.

4/1, NTGent.

Tournee in Nederland t/m 15/2.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden