Waar komt de volkswoede om twee blauwe vinkjes in WhatsApp vandaan?

WhatsApp heeft nog maar net de commotie rond de overname door Facebook overleefd, of de berichtenapp met 600 miljoen gebruikers wereldwijd is alweer de kop van Jut. De reden: twee blauwe vinkjes, die verraden of een bericht is gelezen. Een deel van de bijna 9 miljoen Nederlandse gebruikers reageert woest. De aanpassing is een grote inbreuk op hun privacy, zeggen zij op Twitter en Facebook. Waar komt de volkswoede om twee blauwe vinkjes vandaan?

Door een nieuwe functie in WhatsApp kun je voortaan ook zien of je verstuurde bericht al gelezen is. De bekende vinkjes naast een bericht worden dan blauw. Beeld anp

Behalve het vertrouwde grijze vinkje, wanneer het bericht is verstuurd, en de twee grijze vinkjes wanneer het bericht goed is afgeleverd, worden de vinkjes nu ook blauw zodra het bericht is gelezen door de ontvanger. Ook is, door het bericht naar links te swipen, precies zichtbaar hoe laat het bericht is gelezen. Sinds de update van vannacht is het negeren van een berichtje er dus niet meer bij, vrezen de gebruikers. Pas bij een volgende update krijgen gebruikers de mogelijkheid om dit uit te zetten.

#WhatsApp en #blauwevinkjes zijn de hele dag al trending. 'Je loopt nu wel makkelijk een blauwtje in Whatsapp', zegt Dillan. Anouk vraagt: 'Hebben we nog controle over onze #privacy?' 'WhatsApp is nu ook bezig met functie waarbij je de camera van andere ongevraagd aan kan zetten. Een kleine stap na de blauwe vinkjes', tweet Marijn.

Volgens hoogleraar psychologie van de VU Paul van Lange zijn gebruikers zo boos omdat de vinkjes extra sociale druk opleggen. 'De verwachting dat je direct reageert op een bericht, terwijl we niet direct kunnen reageren, kan extra stress opleveren.' Ook de verzender kan zich zorgen maken omdat hij blijft zitten met de vraag waarom de ontvanger niet reageert , terwijl die het wel heeft gelezen. 'Men verplaatst zich in de sociale motieven van een ander. De vinkjes geven schijnduidelijkheid, er wordt wel extra informatie verschaft maar de verzender weet nog steeds niet onder welke omstandigheid de ontvanger het bericht heeft gelezen. Ruis op de lijn in persoonlijk verkeer werkt over het algemeen negatief in het vertrouwen.'

Innovaties bij de belangrijkste sociale netwerken lijken de afgelopen jaren een vaste cyclus te hebben, een nieuwe functionaliteit leidt tot onrust en onvrede bij de gebruikers. Die gebruikers kondigen met veel bombarie hun vertrek aan. Volgens Van Lange komen de boze reactie vooral vanuit een aantasting in het gevoel van autonomie van de gebruikers. 'Een gebrek aan keuzevrijheid is een bron van onvrede. De techniek, waar jij in zekere mate van afhankelijk bent om met je vrienden te communiceren, legt jou iets op. In dit geval dat de ander jou kan controleren en om sneller te reageren.'

Hyves-ramp

Dat dergelijke volkswoede doorgaans niet veel effect heeft op de populariteit van een dienst bewijst het verleden. In 2006, Hyves had toen een kleine 2 miljoen leden, werd het sociale netwerk 'bedreigd door 'de grootste ramp uit de historie van Hyves', zoals oprichter Raymond Spanjar het noemde. Betalende Hyvers konden als extra dienst precies zien wie hun profiel had bezocht. De 'grove privacyschending' leek even de ondergang van Hyves te worden, maar toen de verontwaardiging was getemperd bleken gebruikers noch investeerders daad bij het woord te voegen. Hyves groeide in de jaren erna nog tot een piek van 10 miljoen gebruikers.

Ook WhatsApp en Instagram zijn ondanks alle kritiek na de overnames door Facebook vooral sterker uit de strijd gekomen. WhatsApp groeide van 450 naar 600 miljoen gebruikers en Instagram kreeg er een slordige 120 miljoen gebruikers bij in het jaar na de bekritiseerde overname. En Facebook is ondanks de tientallen pricacyrellen, rechtszaken en boycots nog het grootste sociale netwerk ter wereld met 1,3 miljard gebruikers.

Ondertussen lijken diensten die proberen mee te liften op de volkswoede door een privacywaarderend alternatief aan te bieden niet van de grond te komen. WhatsApp-alternatief Telegram zakte na een week in de toplijsten van gedownloade apps weg in de vergetelheid. Ook rond Facebook-killer Ello is het alweer een tijdje stil. Het gaat uiteindelijk toch om waar je je vrienden zitten.

Van Lange: 'Sociale interactie staat hoog op de agenda en diensten als Facebook en WhatsApp leveren hierbij een enorme meerwaarde. We hebben ze dagelijks nodig om ons sociale leven te coördineren. Voor de overgrote meerderheid zijn deze diensten belangrijk genoeg om dergelijke ergernissen te overkomen'. Daarnaast zullen de gebruikers waarschijnlijk snel aan de nieuwe feature wennen. 'Mensen hebben een geweldig aanpassingsvermogen met betrekking tot nieuwe technische uitdagingen. Ook voor het omgaan met blauwe vinkjes, zullen zij snel genoeg een nieuwe norm vinden.'

Hoe onveilig is WhatsApp?

Internetwaakhond Electronic Frontier Foundation (EFF) nam 39 chatdiensten onder de loep op zeven maatstaven van privacybescherming. De populairste berichtendiensten zijn vaak ook de onveiligste. Onder meer WhatsApp, Google Hangouts, SnapChat en Facebook Chat scoren op vijf van de zeven vlakken een onvoldoende. Van de grote aanbieders scoren iMessage en FaceTime van Apple het beste. Slechts zes van de 39 onderzochte diensten scoren op alle vlakken een voldoende. Het gaat hierbij naast TextSecure, CryptoCat om ChatSecure, Signal, Silent (phone) en Silent (Text). Opvallend hierbij is dat het allemaal diensten zijn die veel privacy beloven. Ze maken hun beloften dus waar, maar moeten het in populariteit dus afleggen tegenover hun onveilige tegenhangers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden