REPORTAGE

Waar de gangstarap werd geboren

Op excursie in Compton, de beruchte wijk in Los Angeles waar de filmhit Straight Outta Compton is opgenomen. 'Suge reed eerst over die ene vent, kijk zo, hop.'

Welkomstbord voor de wijk Compton, Los Angeles. Beeld getty

De matgrijze terreinwagen, een Ford Excursion, parkeert overdwars op de oprit van een lege parkeerplaats in Compton. 'Zeg jij maar waar we zijn', zegt de bestuurder tegen de inzittende. Die heeft geen idee. Er is niet veel te zien: wat scheve paaltjes, een vaalgeel betonnen muurtje, de achterzijde van hamburgertent Tam's Burgers - lokaal bekend om de van vet druipende chili cheese fries.

Gids Hodari Sababu, een in zorgvuldig gestylede sportkleding gestoken vijftiger met wit vissershoedje en massieve armen, wijst naar het asfalt. Daar, precies daar, reed Suge Knight op 29 januari 2015 met zijn rode Ford Raptor een man dood en een andere man invalide, al dan niet met opzet. Knight, een beer van een man met baard, is de oude platenbaas van wijlen Tupac en Dr. Dre. En hij zocht ruzie, die dag op de parkeerplaats. Of anderen zochten ruzie met hem. Knight was weggestuurd van de set van Straight Outta Compton, waar hij verhaal kwam halen omdat zijn personage in de biopic over rapgroep N.W.A te gewelddadig zou zijn. 'Suge reed eerst over die ene vent, kijk zo, hop.' Sababu's Ford scheurt achteruit. 'Daar was hij nog mee weggekomen, maar vervolgens deed hij dit.' De Ford schokt vooruit en scheurt nogmaals achteruit. 'Dáár kom je niet mee weg.'

DJ Yella, MC Ren, Eazy-E en Dr. Dre van N.W.A., gefotografeerd rond 1990 Beeld Corbis

Drie sterren

Nostalgie en de parallel met huidige politierepressie maken van de biopic een hit. Maar de vrouwonvriendelijke kant van gangstarap blijft helaas onderbelicht, schrijft Bor Beekman in zijn recensie van Straight Outta Compton.

'Fuck the westside'

Wekelijks voert Sababu toeristen langs de bewuste parkeerplaats en allerlei andere vermaarde locaties in wat bekendstaat als de geboorteplaats van de gangstarap. Compton, ook wel CPT, begon ooit als mager stadje voor wat pioniersfamilies in 1867 en werd later opgeslokt door Los Angeles.

En pas een beetje op: toeristen die hun affiniteit met de West Coast rap willen betuigen en tijdens een fotomoment hun vingers in w-vorm ophouden zoals in de videoclips, moeten weten dat Compton ook een oostzijde kent. Sababu maakt geregeld mee dat zijn verbouwereerde cliënten een welgemeend 'fuck the westside!' wordt toegebeten vanuit een passerende auto.

De stop bij Tam's burgers kent nog een bezienswaardigheid: het stenen bankje op het terras van de hamburgertent, waar de caissières hun bestellingen opnemen achter kogelvrij glas. Hier at Kendrick Lamar, momenteel 's werelds populairste rapper, als kind graag zijn fastfood. Hij zit aan het tafeltje in een promotiefilmpje voor Straight Outta Compton, thans de best bezochte speelfilm in de Verenigde Staten, Duitsland en Engeland, en vanaf deze week te zien in de Nederlandse bioscoop.

Hood Life Tour

Sababu bedacht zijn L.A. Hood Life Tour tegen het einde van zijn tienjarige verblijf in de gevangenis, waar hij vast zat voor drugshandel. Voor 75 dollar neemt hij je een middagje mee. Het voelt goed: rijden door de buurten die bekendheid verwierven dankzij gangstarap en films als Colors (1988) en Boyz n the Hood (1991), terwijl Sababu rap-klassiekers afspeelt en de omgeving van commentaar voorziet.

Het voelt ook wat vreemd, zeker als enige toerist. Kijk, bij die troosteloze woonblokken trof je in de jaren negentig zo honderdvijftig 'Bloods' in vol ornaat op straat; volledig in het rood geklede en bewapende bendeleden. 'De politie kwam hooguit met tien auto's tegelijk patrouilleren.' En dat stukje Figueroa Street, dat is dus dé 'ho-stroll' van Compton, daar kun je 's avonds prostituees oppikken. 'Ze beginnen vanaf 3 dollar, no shit.'

Sinds twee jaar runt de ex-gedetineerde gids ('ik ben voorwaardelijk vrij') een standje aan het einde van Hollywood Boulevard, tussen de vele aanbieders die dagelijks met open busjes vol toeristen langs de villa's en heggen van de rijken in Beverly Hills tuffen. De klandizie voor Compton houdt nog niet over, vooral de Aziaten blijven weg. 'Chinezen zijn bang voor zwarte mensen', meent Sababu. 'We zijn te groot voor ze, het is iets fysieks.' Australiërs en Europeanen die opgroeiden met hiphop, daar moet hij het van hebben. 'Voor hen is Compton zoiets als Nashville.'

Gids Hodari Sababu voor zijn Hood Life Tour-stand. Beeld getty

Kleinschalig

Hij zag ze bij rapconcerten: blanke mensen die in alles de codes van de straat volgen, van kleding tot taalgebruik, maar zich nooit in de achterbuurt wagen. 'Het is goed om te laten zien dat daar ook heel normale mensen wonen, ondanks alle problemen.' Hij doet ook tours met een culinaire toon; dan wordt er soulfood gegeten. En er is de tocht 'voor de meer avontuurlijke types'. Dat is bij nacht: de big bootie & ho's tour. Staat niet vermeld op de website van zijn bedrijfje. 'Beter van niet. Dat zijn de onofficiële tours. Laatst ben ik met wat Noren 's nachts op pad gegaan. Die hebben zich geweldig vermaakt. Ik zeg je: er is meer mogelijk dan enkel kijken.'

Sababu heeft goede hoop dat de film Straight Outta Compton straks voor meer aanwas zorgt. Dat de BBC en Travel Channel onlangs een item over hem hadden, scheelt ook. Al is te veel animo ook niet goed. Zijn oude celgenoot, die hij over zijn plan vertelde, kwam eerder vrij en zette jaren geleden al een speciale gangtour op. Toeristen konden op de foto gaan met heuse gangsters, tegen betaling. Dat liep goed, tot de gangsters almaar meer geld vroegen voor hun diensten. Eenmaal vrij koos Sababu voor een culturele insteek. 'Meer over de muziek. En ik wil het kleinschalig houden: geen open bus, geen ballonnen of stickers, low profile.' Dat betekent ook rekening houden met de buurt: de woning waar rapper Eazy-E opgroeide, is een hoogtepunt op de route, samen met de garage ernaast, waar de leden van rapgroep N.W.A aan de eerste nummers schaafden. De moeder van de aan aids overleden rapper is echter nooit verhuisd en zit niet te wachten op aandacht: telkens als ze Sababu ziet, steekt ze haar middelvinger op. 'Je moet dat respecteren, we stoppen niet meer pal voor haar huis.'

De rit voert ook langs minder bekende delen van South L.A., zoals Baldwin Hills, ook wel het zwarte Beverly Hills genoemd; schitterend gelegen op een heuvel met uitzicht over de metropool. 'Hier wonen de zwarte dokters en advocaten. En Sonny en Cher (Amerikaans rock 'n' roll-duo, red.) in de jaren zeventig, net als Mohammed Ali.'

Uithangbord voor hamburgertent Tam's in Compton. Beeld getty

Behalve het thans opgeknapte crackhuis waar vanuit hij ooit drugs verkocht, toont Sababu ook de woning waar hij samenwoonde met de moeder van Game, een bekende rapper uit Compton. Game scoorde tien jaar geleden onder de hoede van 50 Cent zijn eerste hits en maakte deel uit van diens groep G-Unit, tot de twee ruzie kregen.

Op de hoek waar Rodney King in 1992 werd afgeranseld door agenten, in stadsdeel South Central, wuift de gids met zijn getatoeëerde arm uit het raampje van zijn truck, op zoek naar zijn vaste mannetje voor een punt beanpie - zoete bonentaart die op straat wordt verkocht. Ook passerende vrouwen kunnen rekenen op Sababu's aandacht. 'Hood girls, die zijn toch het mooist. Zag je die kont? Mán!'

Marion "Suge" Knight in Compton met twee, zoals Sababu ze noemt, 'hood girls'. Beeld Gc images

Latino's

Sinds de piek van de crack-cocaïne epidemie in de jaren tachtig en negentig is er veel veranderd in South L.A. en Compton. De gangs zijn er nog wel, maar opereren minder zichtbaar. Er worden nieuwe scholen geopend en het aantal moorden daalde sterk. 'Destijds had ik dit nooit kunnen doen, met vreemden de buurt in. Jij dacht dat de gangsters hier gewoon op elke hoek stonden, hè? Zo werkt het niet. Trouwens: ze slapen tot het einde van de middag.'

Ook diep in de slechtste delen van de stad zijn de lanen nog wijd en voorzien van fraaie bomen, maar de huizen ogen valer, met nog meer tralies voor de ramen. Behalve auto-onderdelen wordt hier niks verkocht, niks legaals althans. Hier en daar hangen verdachte types en scharrelen wat dakloze junks rond, al tref je die in groteren getale op de boulevard van het welvarende Santa Monica. Een vers in de echt verbonden latino-echtpaar laat zich fotograferen op het gazon pal tegenover de drive-through begrafenisonderneming. Het complex werd ooit bedacht voor gangleden die uit vrees voor nog meer kogels hun auto niet uit durven, maar wel afscheid wensen te nemen van hun naasten. 'Was destijds een gat in de markt', weet Sababu.

Latino's vormen nu de grootste bevolkingsgroep in Compton, zwarte gezinnen trekken weg. Dat heeft consequenties voor de muziek: Comptons nieuwste rapsensatie is de Latijns-Amerikaanse Kiki Smooth. Hij wordt begeleid door Yella, oud-dj van N.W.A.

Wie iets wil meepikken van de oude sfeer, moet snel zijn. Het fameuze Compton Fashion Center, waar buurtbewoners nepjuwelen en namaakmerkkleding aanschaften, heeft de deuren gesloten. Op het parkeerterrein voor het gebouw verkochten rappers in het weekend hun mixtapes en cd's vanuit de achterbak, tussen op en neer hoppende auto's met veel chroom - menig videoclip werd hier gefilmd. Nu komt er een Walmart. 'Die zuigt het leven uit de buurt', moppert Sababu. 'Dan is Compton dus Compton niet meer.'

Het artikel gaat verder onder de foto

Jayceon Terrell Taylor, beter bekend als The Game. Beeld WireImage

The Game

In een tv-filmpje uit 2013 ter promotie van zijn Hood Life Tour door Compton liet stadsgids en ex-gedetineerde Hodari Sababu (59) zich ontglippen dat zijn stiefzoon, de bekende rapper Game, ooit een blauwe maandag stripte in de nachtclub van de moeder van Game. Dit werd de gids niet in dank afgenomen. Game, een macho-rapper die in video's graag zijn kogelwonden etaleert, noemde Sababu als reactie een 'homo' die steeds om geld zeurde toen hij net vrij was. En die man was nooit getrouwd met zijn moeder, dus hoe kon hij zijn stiefvader zijn? Sababu, berustend: 'Ik had dat nooit moeten zeggen. That shit blew up! Het zorgde voor wat onrust in de familie. Nu is alles weer bijgelegd.'

Rapgroep N.W.A.

NIGGAZ WITH ATTITUDES

De vervaarlijk klinkende beats en nihilistische teksten zetten West Coast hiphop definitief op de kaart.

Het was een bijzonder stel jongens dat elkaar eind jaren tachtig in het zuiden van Los Angeles trof. Andre Young, Eric Wright en O'Shea Jackson, die als Dr. Dre, Eazy-E en Ice Cube hiphopgeschiedenis zouden schrijven, hadden complementaire talenten. Young was handig in het produceren van beats, Wright had een groot charisma en bovendien al een eigen label, Jackson was goed met teksten. Samen met rapper MCRen en DJYella zouden de drie in 1987 als N.W.A voor het eerst van zich doen spreken. Niggaz Wit Attitudes noemde het vijftal uit Compton, een zwarte achterstandswijk in Los Angeles, zich. Ze brachten hun eerste werk uit op het label Ruthless van Eric Wright, die onder de naam Eazy-E aan zijn bestaan als straatdealer wilde ontsnappen.

Waar hiphop aan de Amerikaanse oostkust in die tweede helft van de jaren tachtig dankzij artiesten als LLCoolJ, Run-DMC, The Beastie Boys en Public Enemy groot was geworden, bleef het aan de westkust een beetje behelpen. Het duurde even, maar N.W.A zou West Coast-hiphop definitief op de kaart zetten. Na een compilatie verscheen in 1988 op het Priority-label hun echte debuutalbum Straight Outta Compton, dat genegeerd werd door MTV en radiostations vanwege het grove taalgebruik.

Dat gold niet voor het publiek. Vooral de voor plaatverkoop zo belangrijke doelgroep van blanke kids uit de Amerikaanse suburbs raakte verslingerd aan de vervaarlijk klinkende beats en nihilistische teksten. Public Enemy klonk hard en opzwepend, maar de beats van Dr. Dre voor N.W.A waren minstens zo heftig. En dan de teksten: Fuck Tha Police, zoals het tweede liedje heette dat was nog eens een statement.

Stilaan verspreidde de naam van N.W.A. zich over de Verenigde Staten en daarbuiten. Helemaal toen platenmaatschappij Priority een schrijven van de FBI ontving; of het nummer Fuck Tha Police niet van de plaat kon worden gehaald.

De geest was uit de fles. Optredens van N.W.A werden verboden of liepen uit op relletjes. Ook intern rommelde het tussen de vijf bandleden. Ice Cube hield het na de eerste tournee voor gezien. Dr.Dre werkte nog wel mee aan het tweede album Efil4zaggin (Niggaz 4 Life omgekeerd gespeld), maar was vertrokken toen het in de zomer van 1991 verscheen. Dat album was muzikaal afwisselender, maar schoot tekstueel volkomen uit de bocht door het grove, seksistische taalgebruik. In de VS schoot het naar de eerste plaats, maar N.W.A bestond daarna eigenlijk alleen nog maar op papier. Eazy-E kreeg aids en overleed daaraan in 1995. Dr. Dre zag tegen die tijd met zijn eigen debuutalbum The Chronic (1992) en het door hem geproduceerde Doggystyle van Snoop Dogg zijn. G-Funk de nieuwe hiphopstandaard worden. Ook Ice Cube manifesteerde zich als solo-artiest. Van een reünie, met Snoop Dogg op de plaats van Eazy-E, is het nooit gekomen.

Gijsbert Kamer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden