Waar Big Brother door alle lagen van de samenleving ging, is Utopia symbool van De Kloof en De Bubbel

Tv-recensie Haro Kraak

Utopia stopt tóch niet. Spelregels zijn er namelijk om overtreden te worden, zeker in het realitygenre.

Een utopie is nooit af. En een winstgevend programma geef je niet zomaar op. Een van de twee vorige zinnen is de verklaring van het feit dat Utopia, in tegenstelling tot eerdere berichten, toch niet stopt, zo bleek vrijdag. Inmiddels wordt het programma trots ‘de langstlopende dagelijkse realityserie ter wereld’ genoemd.

Utopia zou oorspronkelijk één jaar duren en maakt dik vier jaar later een doorstart op een ander stuk grond en met een nieuwe groep. Nog altijd kijken ruim een half miljoen mensen elke dag om half acht naar SBS 6, een aantal dat John de Mol niet wil kwijtraken. Hij bedenkt de spelregels en past ze regelmatig aan tijdens het spel.

Wie het spoor van de evolutie van het genre reality-tv volgt, komt via Utopia, Oh Oh Cherso, De Gouden Kooi, Expeditie Robinson en De Bus onvermijdelijk uit bij Big Brother. Zaterdag blikte Andere Tijden terug op het programma dat bedacht is door onder meer John de Mol en Paul Römer, 16 september 1999 van start ging en zoals beloofd 100 dagen duurde.

Hummie van der Tonnekreek, die tot dan toe in de roddeljournalistiek werkte en geen enkele tv-ervaring had, werd aangetrokken als hoofdredacteur. Om erachter te komen of het format ethisch verantwoord was én of het wel goede tv zou opleveren, startte ze een geheim experiment. Wat mensen werden bij elkaar gezet en gefilmd in een huisje op een vakantiepark. In het belendende huisje zat de tv-ploeg de beelden te bekijken.

De aantrekkingskracht van het ongegeneerd bespieden van anderen, hoe saai de bezigheden ook, was meteen duidelijk, herinnerde Paul Römer zich. Wie eenmaal het gluurhuisje in kwam, ging niet meer weg. Het was ook wel eng, zei Van der Tonnekreek. ‘Je zag meteen de invloed van de camera op mensen.’

De kandidaten moesten tal van tests, zowel psychologisch als fysiek, doorstaan. Gekkies en zwakkelingen werden geweigerd, toen nog wel. De Mol had Van der Tonnekreek op het hart gedrukt dat de deelnemers gezond het huis moesten verlaten. Liever wordt ze niet de oermoeder van de reality genoemd. ‘Ik sta niet aan de wieg van reallifetelevisie zoals die nu wordt gemaakt.’ Waarna ze een toespeling op Barbie maakte, de gevallen RTL-ster.

Toen het programma eenmaal begon, lag de ware aard van de mens al snel bloot. Bart en Sabine waren een stelletje geworden en dat beviel de anderen maar niets. Beiden werden genomineerd door de groep en de kijkers besloten dat Sabine zou vertrekken. Het naderende afscheid leidde tot de eerste realityvrijpartij, keurig onder de dekens, afgesloten met een postcoïtale sigaret. Het bleek de definitieve doorbraak bij het grote publiek, dat daarmee ook al de ware aard toonde.

Een dergelijk moment heeft Utopia nooit gehad. Dat is tamelijk stilletjes blijven voortbestaan. Waar Big Brother door alle lagen van de samenleving ging en de Nederlander verbond in een fascinatie, is Utopia juist een symbool van De Kloof en De Bubbel geworden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.