Vuiger en feller dankzij Bowie

Interview Donny McCaslin

De band van jazzsaxofonist Donny McCaslin vervulde een sleutelrol op David Bowie's laatste plaat Blackstar. Die samenwerking veranderde McCaslin radicaal. 'Gooi alle remmen los, zei Bowie steeds. Mijn spel is gemener, vuiger en feller geworden.'

Jazzsaxofonist Donny McCaslin: 'David heeft ons een nieuwe manier van samenspelen geleerd.' Beeld Roderick Aichinger

Het zal je als muzikant maar gebeuren. Word je gevraagd door een van de beroemdste popsterren om mee te doen op zijn nieuwe plaat, mag je er niet over praten. Het overkwam jazzsaxofonist Donny McCaslin (50). Hij mocht met zijn kwartet David Bowie begeleiden op wat uiteindelijk diens allerlaatste album zou worden, Blackstar. 'Dat kon ik nog wel voor me houden', zegt McCaslin. Maar er was nog iets wat de saxofonist werd toevertrouwd en wat onder geen voorwaarde naar buiten mocht komen. Bowie was toen de twee elkaar voor het eerst ontmoetten, voorjaar 2014, al ernstig ziek en zou zijn nieuwe plaat mogelijk niet eens kunnen voltooien.

McCaslin: 'Gelukkig konden we Blackstar voltooien en kon David zelfs nog meemaken hoe enthousiast de plaat werd ontvangen. Hij kreeg de beste kritieken sinds jaren; dat moet hem goed hebben gedaan.' McCaslin is even stil. Praten over Bowie valt hem zwaar. Het is negen maanden na diens overlijden. Een enorme schok, ook voor McCaslin, die op dat moment al enkele maanden niks meer van hem had vernomen en zelfs even de hoop koesterde dat hij zijn ziekte had overwonnen.

Sinds die tiende januari is er geen dag voorbijgegaan dat McCaslin niet aan Bowie heeft gedacht. 'Aan zijn enorme geestdrift, zijn humor, zijn eruditie, zijn muzikale inzicht en lef, zijn warmte. Ach, aan zoveel.'

McCaslin kijkt wat glazig voor zich uit. Hij heeft net in Brooklyn, waar het interview plaatsvindt, met zijn band een plaat gemaakt, Beyond Now, en zit midden in opnamen voor alweer een nieuw project. Tussen de bedrijven door maakt hij op de bankjes voor het Brooklyn Museum even tijd voor een gesprek met V. Een wat curieuze locatie, waarvoor hij zich meteen verontschuldigt. 'We zitten hier precies halverwege de studio en mijn huis, waar de kinderen slapen. Het is voor mij wennen, dit soort afspraken. Jarenlang werkte ik in de luwte en sprak ik hooguit een paar keer per jaar met een jazztijdschrift, maar sinds Blackstar is mijn hele leven veranderd.'

Of hij nu wil of niet, zijn hele leven draait de laatste jaren om Bowie. Eerst was er de kennismaking, in het voorjaar 2014. Toen volgden begin 2015 de plaatopnamen in de New Yorkse studio The Magic Shop. Daarna begon het grote zwijgen. 'We hadden alle opnamen afgerond, zeiden David en producer Tony Visconti gedag en hielden vervolgens zoals afgesproken onze mond.' Hoe het verder ging met de gezondheid van Bowie, wanneer Blackstar zou verschijnen en welke nummers er precies op zouden staan: McCaslin had geen idee. 'Maar ik wist wel dat ik betrokken was geweest bij iets bijzonders. Ik zei direct tegen de jongens dat we dit momentum moesten vasthouden.'

'Die jongens', dat zijn McCaslins bandleden: toetsenist Jason Lindner, bassist Tim Lefebvre en drummer Mark Guiliana. Het viertal trok begin dit jaar de studio in voor het album Beyond Now, dat onlangs verscheen. Een plaat die aan Bowie is opgedragen, maar volgens McCaslin ook volledig door hem is beïnvloed. Los van de twee Bowie-stukken, A Small Plot Of Land en Warszawa horen we hem volgens de bandleider ook terug in de andere nummers. 'David heeft ons een nieuwe manier van samenspelen geleerd. Waar we voorheen ieder een beetje ons moment afwachtten, is Beyond Now echt een bandplaat geworden. Elektrischer dan onze vorige platen, en meer uitgesproken ook.'

Dat was de les die ze in de studio aan Crosby Street in Manhattan leerden. 'Gooi alle remmen los', zei David steeds. Waar ik op mijn vorige platen alles toch een beetje netjes wilde houden, trek ik op Beyond Now totaal nieuwe registers open. Mijn spel is gemener, vuiger en feller geworden. Ook Jason en Mark gaan compromislozer te werk.'

Onverschrokken en onbesuisd, dat zijn de woorden die Bowie volgens McCaslin graag liet vallen als hij uitlegde hoe hij de band graag hoorde spelen. Dat was voor het eerst in het voorjaar van 2014. De band speelde in jazzclub 55 Bar in Greenwich Village. Bowie kwam kijken, samen met orkestleider Maria Schneider. 'David had haar verteld dat hij voor zijn nieuwe plaat met een jazzband wilde werken. Ik speelde sax in het orkest van Maria, en zij tipte hem.'

McCaslin wist dat Bowie die avond langskwam en was bloednerveus. Een paar dagen later kreeg hij een mailtje met de wens iets af te spreken. 'David zei niet veel meer dan dat hij van onze harde sound hield. Hij had mijn plaat Casting For Gravity goed bestudeerd en zei dat hij ons dingen hoorde doen die hij graag in zijn eigen nummers wilde terughoren. De vreemde ritmische uitweidingen van Mark, de weglopende bastonen van Tim en de soms ontploffende synths van Jason vond David allemaal geweldig.'

Blackstar, de laatste Bowie.

Voor de opnamen voor Blackstar verzamelden McCaslins band, Bowie en producer Visconti zich in de studio met demo's die Bowie eerder had gemaild. McCaslin: 'Daar stonden vaak saxpartijen op. Technisch was Bowie beperkt op sax, maar hij legde heel veel gevoel in zijn spel. Dat is ook iets dat ik naar Beyond Now heb meegenomen. Ik blijf meer in hetzelfde toonregister hangen en houd noten langer aan. Mijn spel is directer en misschien wel minder jazz geworden.'

Die term gebruikte Bowie overigens nooit. 'Hij wilde wel een jazzband, maar niet per se om jazz te spelen. Hij vond dat jazzmuzikanten makkelijker uit hun comfortzone te halen zijn. Blackstar moest vooral geen standaardrockplaat worden, daarom maakte hij hem ook niet met typische rockmuzikanten.'

McCaslin was vereerd te zijn uitverkoren, maar was ook nerveus: hoe goed kende hij het repertoire van Bowie? 'Totaal niet. De plaat Let's Dance was begin jaren tachtig een soort soundtrack voor mijn studententijd, maar ik was toen vooral bezig met harde jazzrock en fusion. Gelukkig maakte Bowie duidelijk dat hij me gevraagd had om wat ik zelf maakte, niet om mijn kennis van zijn werk. Die Bowie, zei hij letterlijk, was van vroeger. Het ging hem om nu.'

De nieuwste van Bowie

De drie nieuwe Bowie-nummers die deze week verschenen bij de originele cast-opname van de musical Lazarus werden volgens Donny McCaslin opgenomen aan het begin van de Blackstar-sessies. 'We namen twee keer zoveel liedjes op dan de zeven die op Blackstar staan. No Plan zou aanvankelijk ook op Blackstar komen, maar David wilde niet teveel dubbelen. Dat de drie liedjes waar de meeste zorg aan is besteed nu toch zijn uitgebracht, verbaast me niet. Ze lagen er klaar voor.'

Over het feit dat die Bowie toen al behoorlijk tobde met zijn gezondheid, wil McCaslin niet veel kwijt. Zijn stem slaat over als hij uitlegt hoe zwaar het hem valt over de meer persoonlijke kant van Bowie en hun samenwerking te praten. 'Ik koester alle herinneringen. Je mag best weten dat we veel hebben gepraat over muziek. Hij was dol op rapper Kendrick Lamar, die ik toen nog niet eens kende. We hebben veel gelachen, maar er waren ook pijnlijke momenten. Dan merkte je dat hij het moeilijk had.'

Hier stopt McCaslin even. 'Meer wil ik er niet over kwijt. Het zijn intieme momenten en die houd ik liever voor mezelf. Dat hebben we met de band ook zo afgesproken. We zetten onze gevoelens liever om in muziek.'

Beyond Now is daar het rechtstreekse bewijs van, vindt McCaslin. Dat Bowie's goeddeels instrumentale nummer Warszawa er een prominente rol op zou krijgen, stond snel vast. 'Vlak na Davids overlijden speelden we een week in jazzclub Village Vanguard. Nog door emoties overmand, vond Jason dat we een van Bowie's eigen stukken moesten spelen. Warszawa was zo'n nummer dat we na de Blackstar-opnamen vaak draaiden. Die lp Low met die onheilspellend aanzwellende synthesizers bevat het soort elektronische muziek waar we allemaal van houden. Toen Jason het zoemende intro van Warszawa voor het eerst inzette, raakte ik in vervoering zoals ik dat zelden heb meegemaakt. Ik kan me in dat nummer echt compleet in mezelf verliezen.'

Dat is ook te horen op de spectaculaire versie van Warszawa op Beyond Now. 'Het was alsof mijn gevoelens voor Bowie er in één lange solo uitkwamen.'

Los van Bowie is McCaslin nog lang niet, vermoedt hij. 'Ik ben deze zomer pas echt naar zijn oude werk gaan luisteren. Er ging een nieuwe wereld voor me open. Zo veelzijdig, verfijnd en vaak zo gedurfd. Ik denk weleens dat als hij eerder op mijn pad zou zijn gekomen, ik echt hele andere muziek zou zijn gaan maken.' Dat McCaslin met de Bowie van Blackstar heeft mogen samenwerken vervult hem met trots. 'Ik hoor mensen vaak zeggen dat het afscheid van hun idool met zo'n mooie zwanenzang wat makkelijker valt te verkroppen. Zelf bewonder ik hem pas sinds kort. Bowie verdween even abrupt in mijn leven als dat hij er in verscheen. Ik kan daar moeilijk mee omgaan. Maar het werken aan Beyond Now heeft geholpen bij het verwerken van alle emoties.'

Donny McCaslin: Beyond Now. Motéma/Suburban.

Donny McCaslin speelt op 6/11 in het Bimhuis in Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.