Vrouwenvoetbalboeken zijn duidelijk: vrouwen zijn er klaar voor, mannen nog niet

De vrouwenvoetbalboeken die zijn verschenen rond het EK hebben een opvallende rode draad.

Voetbaltoernooi in Haarlem, mei 2016. Foto uit 'Meidenvoetbal in 14 verhalen'. Beeld Natalia Toret

Twee weken voor de start van het Europees kampioenschap voetbal in Nederland (nog te zien tot en met 6 augustus) stond er voor de internationals een fotodag op het programma. Ten behoeve van pers en sponsors poseerden de vrouwen voor fotografen, in voetbalshirts.

De NOS was erbij. Eerste vraag van de verslaggever aan spits Vivianne Miedema: 'Liever zo'n fotoshoot dan een met een jurkje en make-up?'

Daar sta je dan als een van de grootste talenten uit de geschiedenis van het Nederlandse vrouwenvoetbal. Miedema is een meedogenloze en veel scorende spits die haar loopbaan startte bij Heerenveen, daarna voor Bayern München uitkwam en sinds deze zomer bij Arsenal onder contract staat. Ze is net 21. In het Nederlands elftal loopt ze bijna één op één.

Of ze niet liever in een jurkje en make-up poseert. Miedema hoopte dat de fotoshoot snel voorbij was, zei ze, uiterst vriendelijk. Dit hoort erbij.

Veel niet-vrouwen hebben de neiging om voetballende vrouwen eerst als vrouw te monsteren, en daarna pas als voetballer. In haar biografie Nooit meer buitenspel van Daphne Koster, aanvoerder van landskampioen Ajax en 139-voudig international, leidt Iris Koppe hoofdstuk 7 in met een citaat uit een tekst van Johan Derksen - de man die in het tv-programma Voetbal Inside jarenlang grijnzend talloze porties onversneden seksisme opdiende.

Iris Koppe - Daphne Koster - Nooit meer buitenspel. Voetbal Inside; 172 pagina's; euro 19,99.

'Typisch mannelijk'

Het citaat: 'Kom jongens, naar het damesvoetbal, lekker tieten kijken.' Dat was in 1972. Het stuk stond in Voetbal International. De tweede zin van Derksen: 'Jullie zullen het damesvoetbal toch echt moeten accepteren.' Welke van de twee zinnen cynisch bedoeld was, is onduidelijk.

Het EK in Nederland heeft een stroom boeken op gang gebracht. Jeugdboeken meegerekend zijn het er acht. Meer nog dan over de uitstraling van het toernooi zegt dat iets over een behoefte. Er moet iets worden verteld en duidelijk worden gemaakt. Dat is, bondig samengevat, dat vrouwenvoetbal eens serieus genomen moet worden, als snelst groeiende sport van het land en zelfs van de wereld.

Er is nog een lange weg te gaan; niet zo lang meer als pakweg twintig jaar geleden, toen voetbal nog als 'typisch mannelijk' werd gezien. Maar het gevoel dat er nog heel wat moet worden overwonnen, heerst in alle geledingen van het vrouwenvoetbal. De slag is nog niet gewonnen, ook al voetballen er meer dan 150 duizend meisjes en vrouwen.

Het ideologische motief wordt onder meer onder woorden gebracht in Meidenvoetbal in 14 verhalen van de wetenschappers Martine Prange en - de enige mannelijke auteur in dit overzicht - Martijn Oosterbaan. Het is uitgegeven door de Johan Cruyff Foundation.

'Met dit boek hopen we te laten zien dat ook meiden een stevig potje kunnen trappen en dat ook zij hierin dromen mogen najagen', schrijven ze. Wie denkt dat dit algemeen bekend is, en volkomen geaccepteerd, vergist zich kennelijk. De missie is nog lang niet voltooid.

In Meidenvoetbal waaiert het beeld breed uit, van de voetballende dochters van de oud-internationals Jaap Stam en Dries Boussatta via kleurrijke straatvoetballende meisjes (schitterende foto's) tot een interview met trainer Mary Kok-Willemsen, strijder voor seksegelijkheid.

Martine Prange, Martijn Oosterbaan en Annemarie Postma - Meidenvoetbal in 14 verhalen. Johan Cruyff Foundation / Klement; 102 pagina's; euro 14,99.

Freelancejournalist Annemarie Postma nam de tekst voor haar rekening. Haar naam staat wel gewoon op de cover van De Oranje leeuwinnen, een boek waarin ze de huidige generatie internationals portretteert en, zo is de toezegging, de clichés fileert die er over vrouwenvoetbal bestaan.

Dat doet ze soms expliciet: 'De tijden dat vrouwenvoetbal wordt geassocieerd met bonkige lijven en bloempotkapsels zijn voorbij. Wie nu naar een wedstrijd kijkt, ziet atletische jonge vrouwen in perfect passende tenues met de haren in een sierlijke paardenstaart gebonden.'

Annemarie Postma - De Oranje leeuwinnen. Ambo | Anthos; 228 pagina's; 17,99 euro.

Afdankertjes

Daar moest strijd voor worden geleverd. Veel mannen zullen het zich niet realiseren, maar decennialang droegen vrouwen op voetbalvelden mannenkleding, afdankertjes vaak ook nog eens. Als ze tot bondscoach is benoemd, in 2004, legt Vera Pauw meteen contact met Nike. Ze wil af van wat ze de hobbezakken noemt; niet om de man langs de kant te behagen, maar om de internationals de uitstraling van topsporters te geven.

Het luistert allemaal nauw, zo blijkt, die getailleerde shirts en kortere broekjes. Postma ging langs bij Leonne Stentler, een oud-speler van ADO en Ajax die speciaal voor vrouwen een eigen kledinglijn ontwikkelde.

Verontwaardigd toont ze het oude broekje van Ajax: 'Recht, smal en nog doorschijnend ook, je ziet de lijnen van het binnenbroekje er dwars doorheen. De band sneed in de heup en er kwam altijd een vetrandje bovenuit, zelfs als je afgetraind was.'

Een van de huidige internationals, Merel van Dongen, gaat los op het besluit van haar club Ajax om het team weer te kleden in mannenshirts. Ze vindt het achterlijk en amateuristisch. 'Mannen hebben een driehoekig figuur en vrouwen hebben een perenfiguur. Probeer maar eens een driehoek in een peer te stoppen. Dat gaat gewoon niet.'

In de boeken wordt veel geklaagd, niet alleen over shirts en broekjes. Dat komt omdat daar alle reden voor is. De vrouwen zijn er klaar voor, de mannen nog niet. Het glazen plafond is vuistdik. De biografie van Daphne Koster wordt zo samengevat: 'In Nooit meer buitenspel laat Koster zien hoe moeilijk het is voor een vrouw om in een door mannen gedomineerde voetbalwereld de top te halen.'

Als één vrouw een biografie verdiende, is zij het. Koster was al op haar 18de aanvoerder van het Nederlands elftal en is zevenvoudig landskampioen. Ze is niet in de selectie voor het EK opgenomen, naar eigen zeggen omdat ze niet in het team paste en vanwege haar 'sterke persoonlijkheid'.

Voorzichtig openhartig

Ze is kritisch. Voor de aanstelling van Bert van Oostveen als toernooidirecteur van het EK heeft ze geen goed woord over. Ze spot met de slogan 'Voor vrouwen, door vrouwen' van de KNVB.

'Te vaak wordt een blanke man van middelbare leeftijd uit het eigen netwerk gevraagd voor een functie, in plaats van een vrouw met de juiste ervaring en verstand van zaken.' In de epiloog vergelijkt ze het vrouwenvoetbal met een pubermeisje dat zich op sociale vlakken aanpast omdat ze denkt dat ze anders niet geaccepteerd zal worden.

Koster is openhartig en bedachtzaam tegelijk. Waar bijvoorbeeld in Gijp, Kieft en Geen genade (over Andy van der Meyde) alle vuile was bijna maniakaal buiten wordt gehangen, houdt Koster zich in. De naam van de medespeler wier broek ze ooit voltekende met 'schaamhaar, pukkels en obscene tekens', wordt niet genoemd.

Veel gekker wordt het trouwens niet. Koster, over trips in het buitenland: 'Nooit gingen we uit, nooit gingen we achter de mannen aan en nooit namen we stiekem alcohol of drugs.' Qua braafheid bevindt het vrouwenvoetbal zich in die zin nog ergens in de jaren vijftig, zegt ze in een boek waarin ze noodgedwongen voortdurend ten strijde trekt.

Het andere uiterste is Meidenvoetbal, een boek waarin Vivianne Miedema voetbal voor meiden op een aanstekelijke, frisse manier verkoopt. Ze geeft tips, bijvoorbeeld aan kinderen die van hun ouders geen lid van een club mogen worden, en verzorgt een rondleiding door alle facetten van het voetbal.

Er is geen boodschap, er zijn geen klachten. Hier is voetbal alleen maar leuk, zoals het hoort; leuk voor iedereen.

Vivianne Miedema en Joke Reijnders - Meidenvoetbal. Karakter; 128 pagina's; euro 14,99.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden