tv-recensieYasmina Aboutaleb

Vrouwen in het verzet kregen niet de erkenning die ze verdienden

null Beeld

Ongeveer een derde van de mensen in het verzet was vrouw, zei historicus Marjan Schwegman tegen de NOS. Een derde! Maar een beetje credits krijgen, ho maar. Gelukkig komt daar de afgelopen jaren verandering in, constateerde ook Schwegman.

De NOS besteedde deze week, op de avond van de herdenking, volop aandacht aan verzetsvrouwen in de Tweede Wereldoorlog met een overzicht, kleine portretten en duiding. ‘De vrouwen zagen het zelf als mensen helpen’, verklaarde Schwegman de bescheiden opstelling van de vrouwen. ‘Maar mensen helpen is verzet.’

De rol van verzetsvrouwen werd later die avond uitgediept in twee boeiende documentaires over respectievelijk Jacoba van Tongeren en Etty Hillesum. Van de twee vrouwen is Hillesum de bekendste door haar oorlogsdagboeken die al tijdens de oorlog (anoniem) werden uitgegeven. Etty Hillesum – zoektocht naar een schrijfster in oorlogstijd volgt het onderzoek van biograaf Judith Koelemeijer naar nieuwe informatie.

Hillesum was vrijgevochten, had een diep verlangen om te schrijven en had meerdere minnaars, vertelt Koelemeijer geamuseerd – ze herkent zich wel een beetje in haar. En ze was spiritueel. De Joodse schrijfster hielp haar lotgenoten in praktische zin, maar ze wilde vooral helpen door het lot samen met haar volk te ondergaan. Onderduiken of vluchten voor deportatie wilde ze niet. Haar verzet vond in haar hoofd plaats. In de geest kun je altijd vrij zijn, vond ze.

De Joodse dagboekschrijfster Etty Hillesum wilde niet onderduiken of vluchten voor deportatie. Beeld
De Joodse dagboekschrijfster Etty Hillesum wilde niet onderduiken of vluchten voor deportatie.

Haar dagboek hield ze vol tot in Westerbork. Koelemeijer probeert informatie over Hillesums deportatie en moord in Auschwitz te achterhalen. In het koude en kille Auschwitz zien we de ontroerendste scène van de film. Koelemeijer kijkt vol ongeloof naar de barak waar Hillesum op haar dood heeft gewacht. ‘Ik vind het toch wel een heel raar idee, Etty hier in een gestreepte pyjama... ik kan de Etty van Amsterdam niet verbinden met hier... zonder haar, zonder krullen, zonder pen.’

Jacoba van Tongeren: generaal van verzet vertelt het verhaal van de veel minder bekende Jacoba van Tongeren. Zij leidde Groep 2000, die mensen aan onderduikadressen, persoonsbewijzen en voedselbonnen hielp. En, o ja, er zat ook een knokploeg bij. Mooiste detail is het vest met bonkaarten dat ze onder haar kleding verborg. ‘Dan kwam ze als zwangere vrouw de kamer binnen en verliet ze het kamertje weer bevallen’, vertelt domineesdochter Christine Aris.

Maar verzetscollega (van Vrij Nederland) Henk van Randwijk onderschatte haar capaciteiten: ‘Dit is een taak zwaarder dan een vrouw dragen kan.’ Volgens neef Paul van Tongeren claimden mannen alles te hebben gedaan. De anonieme codenaam van haar verzetsgroep hielp ook al niet mee.

Na de oorlog ontmoette Van Tongeren prins Bernhard. ‘Aan u zijn tien generaals verloren gegaan’, zei hij tegen haar. Dat betekende veel voor haar. Want hoewel Van Tongeren van Bernhard de erkenning kreeg die ze verdiende, kreeg ze die lange tijd niet van geschiedschrijvers. Gisteravond werd dat door de NOS een beetje goedgemaakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden