Recensie (circustheater) Epifónima!

Vrouwen in het circus hebben geen sterke man nodig om ze op te vangen, willen deze acrobates maar zeggen in hun krachtige show ★★★★☆

De samenwerking tussen de vrouwen in Epifónima! maakt indruk.

Epifónima! van Cirkus Cirkör. Beeld Maryam Barari

Vooruit, ergens in de lijst met alle credits tref je twee mannennamen aan, Joakim en Vilhelm, een geluids- en een lichttechnicus. Maar verder bestaat de hele crew rond de Zweedse voorstelling Epifónima! uit vrouwen. Van regisseur tot vrachtwagenchauffeur, van luchtacrobaat tot choreograaf en van componist tot rigger (de nauwelijks zichtbare, maar belangrijke hoogwerker die zorg draagt voor de veiligheid en het zekeren van acrobaten). Epifónima! – wat kreet of uitroep betekent – wil een feministisch statement maken: deze circusvrouwen laten zien hoe zachte krachten voor verandering teweeg kunnen brengen, ook in de circuswereld.

Die wereld lijkt misschien al behoorlijk progressief ingesteld, maar toch, zeggen ze, is de vrouwelijke acrobaat meestal nog het bevallige meisje dat als een veertje door de lucht wordt geslingerd. De flyers zijn bijna altijd fijngebouwde vrouwen, de dragers gespierde mannen. Daar mag weleens verandering in komen. Na extra krachttraining vervullen in Epifónima! ook de vrouwen de rol van ‘porteur’ in de zogeheten parterre-acrobatiek.

Bij het maakproces hanteerden de zeven acrobaten (uit Zweden, Griekenland, Denemarken, Canada, Frankrijk, Palestina en Engeland) geen hiërarchische structuur met een almachtige regisseur aan het hoofd. Ze werkten vanuit de collectieve pijlers samenwerking, communicatie, gelijkwaardigheid en zorg dragen voor elkaar.

Dat ging nog niet zonder slag of stoot. In eerste instantie kregen ze hun idee niet aan ‘de man’ gebracht. De voorstelling werd simpelweg niet geboekt. Pas toen het Zweedse topgezelschap Cirkus Cirkör de groep adopteerde, ging het balletje rollen. Woensdag opent Epifónima! het vijfdaagse Circusstad Festival in Rotterdam; de voorstelling is daar ook donderdag nog te zien.

Tilde Björfors, creatief directeur van Cirkör en professor in Contemporary Circus, ondersteunt deze jonge vrouwenbeweging in het moderne circustheater. Zij staat bekend om haar ‘Contemporary Circus Activism’, zo maakte ze eerder de kritische voorstelling Limits, over de omgang van Zweden met migranten. Een acrobate ging de lucht in aan een ballonnentros van oranje zwemvesten. Nu tekent Björfors voor de regie van Epifonima!, wat eigenlijk wil zeggen: ze heeft de touwtjes laten vieren.

De zeven acrobaten (tussen mid-twintig en begin dertig) presenteren zich als zeven strijders met bloed aan hun handen. Hun vingers zijn rood gekleurd, hun wangen dragen striemen, hun armen steken in stukjes harnas. Het toneel wordt gedomineerd door een grote ijzeren ribbenkast. Die zou kunnen verwijzen naar het Zweedse boek Guds olydiga revben (God’s disobedient rib, 2018) van de feministische schrijfster Gunilla Thorgren, waarmee de groep heeft samengewerkt. Tegen het eind van de performance halen de acrobaten zelf dit staketsel neer, omdat ze eigenhandig structuren willen veranderen. Vervolgens zingen ze collectief, voor op het podium, een prachtig lied van componist Rebekka Karijord, met als refrein: ‘Oh brother, Oh father, Oh friend, Oh lover, Stop and wait, Feel what’s new, Cause winds they change, Can we change too?’

Karijords sferische werk is een sterke troef van Epifónima!, de muziek ademt de bespiegelende gevoeligheid van de Noorse singer-songwriter Ane Brun, met wie Karijords veel heeft samengewerkt. Bij de acrobatisch acts valt op hoezeer samenwerking het devies is. Of dat nu bij de tissue-actis in paarsrode doeken is, bij het gevaarlijk rondcirkelen in de cyr wheels, bij het zwieren aan dubbele trapezes of bij het bouwen van een menselijke piramide. 

Gevaarlijk rondcirkelen in de ‘cyr wheels’: bij de acrobatisch acts valt op hoezeer samenwerking het devies is. Beeld Maryam Barari

Niet alle acts zijn even spectaculair. Ook de clowneske entr’acts waarin machogedrag wordt afgestraft zitten wat simplistisch in elkaar. Maar de krachtige manier waarop deze vrouwen grenzeloos op elkaar vertrouwen en op elkaars fysiek kunnen bouwen, maakt indruk. Misschien niet toevallig dat deze zachte, maar ook gespierde vrouwenvoorstelling is gemaakt in het land van Pippi Langkous, die er niet voor terugschrok haar paard de lucht in te tillen.

Epifónima! door Cirkus Cirkör. CircustheaterRegie: Tilde Björfors. Muziek: Rebekka Karijord. 9/1, Dansens Hus, Stockholm. Te zien: 1 en 2/5, Theater Rotterdam (opening Circusstad Festival, dat duurt (1 t/m 5/5).

Tips voor Circusstad Festival, van 1 t/m 5/5

PIT van TENT & Zinzi Oegema

1 t/m 5/5, festivalterrein

Ze deed met PIT al verschillende festivals aan. De kleine, sterke Zinzi Oegema (1989, Amsterdam) is Nederlands trots in het moderne circustheater. Twee jongens en een meisje lijken in een diepe put gevallen. Hoe komen ze daar uit? Toch weten ze met prachtige balanceeracts de toeschouwers bij de rand te verrassen. Telkens weer kantelt het perspectief en bevechten ze de vrijheid op de vierkante meter.

Pit van TENT & Zinzi Oegema. Beeld Jean Philipse

Circus I Love you 

1 t/m 5 mei in de tent Chapiteau

Een hartverwarmende familievoorstelling van een nomadische groep acrobatische muzikanten (of zijn het muzikale acrobaten?) uit Finland, Zweden, Denemarken Frankrijk en Spanje en Denemarken. Een feel good circusconcert om vrolijk van te worden.

Circus I Love You. Beeld Minja Kaukoniemi

Humans van Circa
3 en 4/5, Oude Luxor Theater

Deze festivalhit uit Australië rekt met enorme veerkracht de fysieke grenzen van acrobatiek op. Soms lijkt het dans, soms circus, meestal stijgt het er boven uit.

Humans van Circa. Beeld Pedro Greig
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.