Vrouwen drummen de Rwandese trauma’s weg

De actrice Odile Gakire Katese doorbreekt met trommelaarsters een taboe én een drumtraditie.

Een genocidetrauma wegdrummen, dat lijkt te mooi om mogelijk te zijn. Toch gelooft de Rwandese actrice en schrijfster Odile Gakire Katese vast dat het slachtoffers een heel eind op weg helpt.

Ze was dit weekend in Tilburg op het Festival Mundial en zag de vrouwen trommelen die zij nog maar een paar jaar geleden zo gek had gekregen een percussiegroep te beginnen. Tegen de loodzware herinnering aan de massamoord op de Tutsi in 1994, en voor de muziek natuurlijk. Gakire Katese zegt: ‘Ze vonden het geweldig. Hun eerste toernee in Europa. De wereld is voor hen opengegaan.’

Ze kreeg het idee vijf jaar geleden. ‘We wilden iets vrolijkers doen.’ Moe was ze van al die zware verwerkingsprojecten vanuit de universiteit, waar zij werkt. Trommelen wou ze met de vrouwen uit de omgeving van de stad Butare. Dat is heerlijk en lucht op.

In de Rwandese traditie was het alleen voorbehouden aan mannen. ‘Er werd aanvankelijk veel gegniffeld.’ Maar de vrouwen stroomden met tientallen toe uit de dorpen, vooral boerinnen, weduwen door de genocide. Bij de eerste optredens doorbraken ze het eeuwenoude taboe. Mannen gaven zich gewonnen. En nadat er een reis naar Senegal was gemaakt voor trommelles van meesterdrummers daar, meldde zich een nieuwe stoet vrouwen. Nu volgen 127 vrouwen drumles in het cultureel centrum van Butare, 15 van hen vormen het topensemble.

Ze hebben het drummen in Rwanda vernieuwd, zegt Odile Gakire Katese. ‘De mannen speelden steeds hetzelfde, zoals het hoort. Ze zitten op een rijtje. De vrouwen spelen elegant, ze zijn mooi en hebben zich fraai aangekleed, ze maken er een show van. En ze verwerken ritmepatronen uit andere landen: Senegal, Burundi, Oeganda. Ze bedenken nieuwe stukken, want ze zitten niet vast aan de traditie.’ Die is in Rwanda heel star, omdat vroeger voor koningen en dorpsoudsten werd getrommeld. ‘Maar nu zie je dat mannelijke trommelaars ook opeens creatiever worden, ha.’

In Ingoma Nshya, zoals de groep heet, spelen Tutsi’s en vrouwen uit de Hutu-meerderheid samen. Gakire Katese roert het verleden niet zelf aan, maar luistert wel als de vrouwen zelf met hun verhaal komen. Van de een was de hele familie uitgemoord, een ander had in de gevangenis gezeten wegens deelname aan het moorden.

‘Ik geloof in de macht van cultuur. Dat we, zo trommelend, weer leren met elkaar te leven. Ik was verrast hoeveel vreugde er nog in deze vrouwen zat zodra we gingen spelen. Het is verslavend. Als je eenmaal begint, wil je de volgde ochtend meteen weer. Ja, ik ook.’

Ze was zelf in 1994 in het buurland Congo. ‘Een groot geluk.’ Ze kwam in 1997 naar het land van haar ouders.

Ze krijgt internationaal erkenning. Op een cursus in de VS aan het Sundance Institute (van Robert Redford) trof ze een actrice met een ijssalon. Een gouden idee. Er komt een filiaal in Butare: de vrouwen gaan ijs maken en verkopen. ‘Van iets zoets en lekkers genieten, daar zijn wij Rwandezen wel aan toe.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden