Vrouwelijke rappers: bestaan ze nog?

Hiphop is weer een boy game geworden

Kwam het doordat hiphopgrootheid Lauryn Hill van het podium verdween? Is het toeren te zwaar? Zijn de stylisten te duur? Hoe kan het toch dat hiphop weer een boy game is geworden?

Beeld Studio V

Midden op het wereldwijde feest dat hiphop heet staat er een reus van een olifant in de kamer die iedereen vooralsnog negeert: de afwezigheid van vrouwelijke mc's. Op een enkeling na dan. Hoe heeft het zo ver kunnen komen? Want ze waren er wel. Ze waren, ooit, vanzelfsprekend.

Hiphop in 2015

2015 was een legendarisch hiphopjaar. Hoe dat kwam? Door bijvoorbeeld niet meer te zeuren over geld en hoeren. Bekijk hier de interactieve special over hiphopjaar 2015.

Er kan een berg tijd voorbijgaan voor je doorhebt dat dingen die je normaal vond, helemaal niet meer vanzelfsprekend zijn. Het begon te dagen toen ik naar een aflevering van de televisieserie Girls keek. Einde seizoen drie, de creatief-neurotische hoofdpersoon Hannah (Lena Dunham) betrapt haar vriendin Marnie, altijd moreel de meerdere, op seks met de ex van hun gezamenlijke vriendin Shoshanna. 'You', zegt Hannah - [stilte] - 'will never judge me again.' En dan begint het. De aftiteling zet in met een van de lekkerste hiphopnummers die ik ken, en hoe harder je 'm draait hoe beter-ie binnenkomt: None of Your Business van Salt 'n Pepa. Het nummer is vrolijk, sassy, en vooral krachtig. Maar ook 1993. Zijn er nog vrouwen die zo rappen?

Een tweede, definitief moment dat het doordrong kwam halverwege dit jaar. Met mijn dochter op schoot kijk ik op YouTube de show in de rust van de Amerikaanse Superbowl. Popzangeres Katy Perry trad kittig op - precies wat een 5-jarige wil zien. Maar bij minuut 7:13 veranderde de sfeer in de kamer. Het licht op het podium doofde, er zette een deuntje in dat ik tussen al het lawaai van de wereld zou herkennen: de sitar uit het begin van Get Ur Freak On. Rapper Missy Elliott, in een soort brandweermannenpak, had niet meer dan de Indiase tabla-beat en haar stem nodig om de 73 duizend mensen in het stadion compleet los te laten gaan. Holla! De 5-jarige vroeg verwonderd: 'Is dat een meisje?'

Ja, dat is een meisje. Shit, dat ik dat moet zeggen. En ik realiseerde me als een schok dat ze er niet meer zijn, de vrouwelijke mc's. Waar zijn ze, de feestende, stoere, dikke, dunne, wilde, zoete, geestige, wijze, betrokken of juist schijt-aan-alles-hebbende stemmen die deel uitmaakten van hiphop? Als rápper, hè. En voordat ik zometeen heus wel over Nicki Minaj en misschien zelfs Iggy Azalea begin, eerst even een rijtje van wat er was: Monie Love, Queen Latifah, Lady of Rage, MC Lyte, Salt 'n Pepa, Foxy Brown, Lil' Kim, Neneh Cherry, Missy Elliott, Lauryn Hill, om er een paar uit het spectrum te plukken.

Zou er een reden zijn dat er na hen nauwelijks nog vrouwelijk talent opstond? Is de hiphop zo veranderd dat vrouwen zich niet meer uitgedaagd voelen mee te doen? Nicki Minaj rapt menig man onder de tafel, maar met vrouwen valt er niet veel te battelen voor haar.

Ergens rond 2002, -3, -4, na het plotselinge verdwijnen van het fenomeen Lauryn Hill, nadat Missy haar grootste succes had gehad en Lil' Kim het rustiger aan ging doen, ontstond er een woestijn op het gebied van vrouwelijke rap. Gods enige geschenk in de magere jaren tussen pakweg 2002 en 2012 kwam wat mij betreft uit Sri Lanka: M.I.A., via Londen. Ik weet dat ik er een paar gemist heb, maar ergens onderweg verloor hiphop het vrouwelijk perspectief. En werd het definitief een boy game.

Onlangs zag ik een documentaire die in 2010 is gemaakt door BET (Black Entertainment Television) waarin een gooi wordt gedaan naar een antwoord, door de bekende hiphopdames van toen. De een wijst naar de muziekindustrie, die slechts interesse in het 'model Lil'Kim' zou hebben (lees: goed rappen met zo min mogelijk kleren aan), de ander zegt dat vrouwen productioneel te duur zijn vanwege de kosten voor haar- en nagelstylisten die mee op tour moeten (wie had daaraan gedacht) en Salt 'n Pepa zeggen eerlijk dat het voor een vrouw emotioneel zwaar is om lang op tournee te zijn.

Tips

Mc Melodee

Alsof een warme, vrije zomerdag een stem heeft gekregen. MC Melodee vloeit soulvolle hiphop in het Engels - al zou haar verteltalent ook in het Nederlands een aanwinst zijn. Als radiostations een blinde vlek hebben, heet die MC Melodee.

Rapsody

Rapsody uit North-Carolina is een verhalenverteller in de beste spoken word-traditie. Ze maakte twee platen, een tiental clips en werkte met o.a. Kendrick Lamar.

Young M.A

Young M.A knalt vunzig, hard en energiek uit je boxen; voor wie ervan houdt de perfecte omkering van de beheerste werkelijkheid van alledag.

Rosa Ana

Warm, krachtig, betrokken, scherp: Rosa Ana rapt over leven in balans, over uitgehuwelijkt worden op je 17de, over vrienden die de jihad omhelsden, en verdient daarmee veel meer aandacht dan ze tot nu toe kreeg.

Het ligt al lang niet meer in handen van 'de industrie' om rappers zichtbaar te maken, zegt hiphopkenner, -organisator en schrijver Saul van Stapele (41): 'Rappers krijgen nu publiek via social media en YouTube, en worden daarna misschien opgepikt. Dus aan de industrie kan het niet liggen.' Misschien hebben vrouwen meer moeite met die eerste fase: een fan-basis opbouwen die je genoeg in de kijker van publiek en labels speelt. Jammer is het wel. In de documentaire betreurt muzikant Questlove het abrupte einde van Lauryn Hills carrière na het succes van The Miseducation Of Lauryn Hill (1998), en de gevolgen daarvan voor de muziekwereld: 'De persoonlijke pauze van één artiest werd de decennium lange droogte van een hele industrie'.

TopNotch-baas Kees de Koning (44) heeft in twintig jaar tijd twee vrouwelijke rappers gecontracteerd. 'Dat is minder dan 5 procent van het totaal aantal rappers dat ik onder contract heb. Ja, dat is weinig en dat zou beter moeten.' Op zijn label staat I am Aisha en bracht Nina in 2007 haar ep De Lastigste uit, de bekendste Nederlandstalige hiphopplaat van een vrouw. De Koning gelooft dat de scene wel open staat: 'De rappers van nu zijn zo veelzijdig en sophisticated. Ik weet zeker dat vrouwen er zo tussen passen.' Maar hij ziet ze niet. Aan zijn eigen intenties laat hij het niet liggen: 'Voor de eerste drie vrouwen die langskomen en goed kunnen rappen, staan de deuren open.' Wat ook niet helpt, zegt hij: wie nu 20 is, was 2 toen Lauryn Hill wereldberoemd was. 'Jonge vrouwen hebben in hun leven geen goede voorbeelden gezien, dus gaan ze maar zingen.'

Wie goed kijkt, zag dit jaar al wel een voorzichtige kentering: Missy Elliott is terug met een knoepert van een nummer met Pharrell Williams ('WTF'), met authentiek spacy videoclip. Nicki Minaj staat op de top van haar kunnen en levert daarbij geen strobreed in van haar oorspronkelijke, niet-verontschuldigende houding in om de popindustrie te behagen. Op verschillende Amerikaanse websites verschijnen alweer lijstjes met beste female rappers. Met die lijstjes vertakt zich ook het beeld van de vrouw in de hiphop weer.

En zelfs in Nederland gloort er hoop. Vijf minuten na het gesprek met Kees de Koning plaatste hij een tweet: 'Zijn er eigenlijk nog vrouwelijke rappers (of heet dat rapsters?) in Nederland actief?' Binnen een paar minuten kwamen er reacties op. Vrouwen werden naar voren geschoven: MC Melodee en het collectief Dam Dutchess waar, naast Melodee, acht vrouwen deel van uitmaken (wel Engelstalig). Des ('1 meter 59 maar ik laat ze rennen'), en Gin Dutch.

Expert Brian Elstak (35), verbonden aan het hiphoplabel Noah's Ark, noemt desgevraagd Shane E, Latifah en Rosa Ana; alle drie rappen Nederlands. Op YouTube hoor je ze, nu nog op de radio. Het zijn stemmen die je mist, niet omdat er hiphop vóór vrouwen moet zijn, maar omdat hiphop gaat over verhalen vertellen, en dat doet iedereen. Zoals Saul van Stapele zegt: 'Lauryn Hill maakte geen vrouwenrap, ze is een vrouw die rapt en dus zie je de wereld door haar ogen.'

En dat wilden toch echt 19 miljoen mensen die haar plaat kochten, horen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.