Boekrecensie Wonderlamp

Vrolijke oneerbiedigheid en wilde verbeelding maken van Wonderlamp een aantrekkelijke roman ★★★★☆

De aanstekelijke achtste roman van Désanne van Brederode is een essay, sprookje en reisverhaal ineen. Wat alles verbindt: de wens om te geloven – ook tegen beter weten in.

Beeld Olivier Heiligers

Op vakantie in Betlehem zien Désanne en haar zoon een foto van Arafat aan de wand hangen, achter de receptie van het hotel. Alles is een beetje aftands aan deze ogenschijnlijk chique plek – het zwembad staat leeg, de lampen zijn kapot, en ondanks de garantie van een rookvrij hotel staan er overal smeulende asbakken – maar de foto is ingelijst achter streeploos glimmend glas. Arafat ziet eruit ‘alsof hij hier nog ieder moment kon binnenwaaien, incognito, zonder doek om zijn hoofd, gezellig, voor een kop koffie met de manager en het aanwezige personeel. Herinneringen ophalen aan voorbije tijden’, schrijft Désanne van Brederode in een karakteristieke haal van haar pen. Het is precies deze vrolijke oneerbiedigheid en wilde verbeelding die haar nieuwe roman Wonderlamp zo aantrekkelijk maakt.

Volgt een passage waarin de zoon Arafat ‘innerlijk’ even imiteert, waardoor hij eruitziet als zo’n opgewekte bejaarde op een bruiloft, die met zijn enthousiasme alle normaal gesproken zo cynische gasten voor even doet geloven dat echte, eeuwige liefde bestaat. ‘Arafat’, besluit ze, ‘kon ongelooflijk aanstekelijk geloven. In wat niet bestond. In wat nog verzonnen zou kunnen worden.’

De achtste roman van schrijver en filosoof Van Brederode is ook zo’n innerlijke imitatie van de foto van Arafat. Wonderlamp is geen blinkend strak paleis, het stuitert tussen roman, dagboek, sprookje, essay en reisverhaal, zonder een duidelijke rode draad, maar dit is wat alles verbindt: de wens om te geloven. Een verlangen, een hunkering zelfs, naar de mooiste versie van het leven, naar betekenis, schoonheid en vrede – tegen beter weten in.

Knuffelaar

Hoofdpersoon Désanne noemt zichzelf christen, maar gelooft ook in karma, astrologie, antroposofie en sprookjes. Je zou haar naïef kunnen noemen, maar dat is ze toch niet helemaal. In veel situaties is ze kritisch en op haar hoede, zeker in de buurt van mannen, sinds die keer dat ze werd aangerand bij het liften. Ze is ook veel te zelfbewust om naïef te zijn. Via andere personages krijgt dit vorm. ‘Slachtofferknuffelaar’, laat ze een personage haar eens typeren, omdat ze lid is van het Syrisch Comité en haar vriendenkring veel vluchtelingen kent. Een Israëlische beveiliger op het vliegveld denkt dat zij en haar zoon ‘aandoenlijk naïeve, gepreoccupeerde salonpacifisten’ zijn omdat ze graag op vakantie willen op de Westelijke Jordaanoever. Hun ‘verzetsdaden zullen zich ook na thuiskomst beperken tot het in de schappen terugleggen van dadels en avocado’s die uit Israël komen en het aanspreken van de filiaalmanager hierover, zonder succes’. En wanneer ze een tijdje flirterige chatberichten uitwisselt met een fotograaf, heeft ze het helemaal gehad wanneer hij begint te fantaseren over een gondel in Venetië, met haar in een fluwelen jurk. Niet alles mag in Désannes universum – de goede smaak wordt nooit uit het oog verloren.

In Wonderlamp moeten we de gelovigheid dan ook eerder zien als een politieke daad. De verteller is naïef tegen beter weten in, ze omarmt een soort bemiddelde, doorleefde goedgelovigheid. Geloven als verzet en als noodzaak. Net als Arafat.

Met de reis door de Westelijke Jordaanoever als overkoepelend verhaal weeft Van Brederode een zelfportret, een kleine geschiedenis van haar gelovigheid. Op de eerste avond ontmoeten zij en haar zoon de groothartige Aladdin, die hen uitnodigt voor thee in zijn winkeltje. Hij biedt zich aan als gids en chauffeur voor de rest van de week. Terwijl hij hun de belangrijke monumenten laat zien, slingert zij tussen gevoelens van diepe vriendschap en wantrouwen voor deze gezellige Palestijn. Is hij echt zo hartelijk, of ziet hij hen alleen als een wandelende portemonnee?

Désanne van Brederode: Wonderlamp

Hecht verknoopt

Tussen deze scènes door herinnert Désanne zich haar eigen verhouding tot verlangen, aangezet door de wonderlamp van Aladdin uit het sprookje, die je alles geeft wat je hartje begeert. Verlangen blijkt altijd hecht verknoopt met verlies. Het verlies van haar huwelijk, de sterfte van haar ouders, het moment waarop haar zoon volwassen wordt en op zichzelf gaat wonen. Ook onderzoekt ze het verlangen en het verlies van haar Syrische vrienden, die ze in Nederland ontmoet wanneer ze zich actief gaat inzetten voor de rechten van vluchtelingen.

Zo krijgt Wonderlamp diepte en aardsheid, ondanks de vele sprookjes waarmee de schrijver haar boek lardeert. Haar talent voor ‘geloven in wat nog verzonnen moet worden’ contrasteert bovendien met het autobiografische gehalte van het boek. Enkele jaren geleden viel Van Brederode’s huwelijk uit elkaar. In de roman die op die gebeurtenis volgde, Vallende vorst, onderzocht ze het perspectief van de bedrogene in een fictief verhaal. In Wonderlamp blijft de schrijver dicht bij zichzelf. In de ik-persoon Désanne valt pijnlijk veel te herkennen uit haar eigen leven, waaronder details over de echtscheiding. Maar nergens vervalt Van Brederode in wraakzuchtige oversharing, want de openheid is noodzakelijk. Juist door die eerlijkheid neemt ze de lezer mee: dit verhaal is écht gebeurd, alleen de sprookjes zijn verzonnen (of misschien ook die niet). En wanneer je de verteller eenmaal gelooft, kan de rest er ook nog wel bij. Bijvoorbeeld dat ze kletst met apostel Paulus tijdens het afwassen. De verteller in Wonderlamp klinkt gelouterd. Ze toont: geloven in wonderen en sprookjes is geen vlucht, maar een remedie tegen de bitterheid. Aanstekelijk.

Désanne van Brederode: Wonderlamp

Querido; 360 pagina’s; € 21,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden