Vrolijke monografie van de bureaucratie

In de regel dient men zich verre te houden van managementgoeroes. Ook teksten van schrijvers die het woord 'managementgoeroe' bezigen zijn te vermijden, omdat die meestal pretenderen argwanend te staan tegenover het management (als suffix is goeroe altijd pejoratief) terwijl ze er toch aan mee willen doen. René ten Bos, aan de Radboud Universiteit houder van de leerstoel filosofie van de managementkunde, existeert tussen de managementgoeroes en hij citeert veelvuldig uit hun geschriften. Oppassen dus. Maar omdat hij ook Cicero, Kafka en Vian aan het woord laat, verdient hij het voordeel van de twijfel, wat hij met zijn geo-filosofische geschiedenis van het water in ons denken trouwens al ruimschoots had verdiend.

Inktschijter

Deze vrolijke monografie van de bureaucratie, getuigt van dezelfde lees-, denk- en vertellust als Water. Ten Bos schroomt niet om een heel boek van Boris Vian na te vertellen om dan monter te melden dat het verhaal er voor zijn argumentatie eigenlijk niet zo toe doet. Die argumentatie luidt dat we bureaucratie moeten zien als een noodzakelijk maar niet onveranderlijk gegeven in onze maatschappij, misschien zelfs in ons eigen denken. Ten Bos noemt zichzelf de hansworst van de bedrijfskunde. Dat een kwart van de pagina's van Bureaucratie is een inktvis bestaat uit noten en verwijzingen - veelal ook weer vol verwijzingen - bewijst wel dat Ten Bos zelf ook een enorme 'inktschijter' is. Waarom het in de titel een inktvis moet zijn wordt niet geheel duidelijk, want om die mooie term inktschijter draait het boek.

Kafka

Wat ontbreekt, is aandacht voor de bureaucratie als voorportaal van totalitarisme. Het Derde Rijk en diens pennenlikker bij uitstek Adolf Eichmann blijven ongenoemd. Ten Bos richt zich op de bureaucratie van alledag, de kantoormacht waar we tegenaan lopen zodra we bankzaken willen doen of een paspoort moeten verlengen. Hij komt tot een definitie van de bureaucratie waar Kafka zeker mee uit de voeten zou kunnen: 'Hij is de ondersteuner die voor ons altijd op zoek is naar nog meer ondersteuning (...) en je weet per definitie nooit of je er echt wat aan hebt of niet.'

Dat laatste geldt ook voor dit boekje zelf, tenminste als wij ons voor een keer verplaatsen in een managementgoeroe. Maar waarom zouden we dat doen? Als we de inkt die Ten Bos heeft gescheten gewoon tot ons nemen als gretige lezer, als we zijn inktspoor volgen langs de vele bronnen die hij met elkaar verbindt zoals alleen een echte goeroe alles met alles kan verbinden, valt er genoeg te genieten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden