INTERVIEW

Vrijen met een gorilla

Hoe ziet de wereld eruit als God een vrouw zou hebben en Jezus een zus? Met die vraag begon de Vlaming Jaco Van Dormael aan Le tout nouveau testament, 'een film over liefde die niemand mogelijk acht'.

null Beeld EPA
Beeld EPA

In de opvallendste scène van Le tout nouveau testament, de Belgische inzending voor de Oscars, knuffelt een door Catherine Deneuve gespeeld personage in bed met een gorilla. Kort daarvoor, zo suggereert cineast Jaco Van Dormael (58) in zijn vierde wonderlijke film, bedreef ze de liefde met het beest. In het ruim honderd films tellende oeuvre van de 72-jarige Franse actrice zal het moment niet minder opvallend zijn.

De casting van deze rol prikkelt de fantasie. 'Dag mevrouw Deneuve, wilt u in mijn nieuwe film vrijen met een gorilla?'

Van Dormael, droogjes: 'Ze las eerst het script.'

Hoe reageerde ze?

'Catherine is voor de duvel niet bang, ze heeft een groot gevoel voor humor en als ze een rol accepteert, gaat ze er honderd procent voor. Ze twijfelde geen moment. En ze speelt het fantastisch.'

Hoe kwam u bij haar terecht?

'Ik zag haar op de Franse televisie, waar ze zich opwierp als verdediger van het mariage pour tous, het homohuwelijk. Het was mei 2013, het homohuwelijk was net ingevoerd, er waren protestmarsen in Parijs. Op dat moment zei zij: 'Je seksuele voorkeur gaat niemand iets aan, iedereen moet doen wat-ie wil.' In Frankrijk betekende haar optreden echt iets - ze werd een symbool voor seksuele gelijkheid. Zij zou een uitstekende Martine zijn, dacht ik.'

In Le tout nouveau testament is Martine een van de zes gloednieuwe apostelen die samen met Ea, de rebellerende 10-jarige dochter van God, een nieuw testament dienen op te stellen waarin de liefde op de eerste plaats komt te staan. Ea, kwaad op haar misantropische vader die met sardonisch genoegen de mensheid zo diep mogelijk in de ellende drukt, maakt daarvoor de sterfdatum van iedere aardbewoner bekend. Ze hoopt dat de mens zich ontworstelt aan de maatschappelijke sleur en directer zijn dromen najaagt.

In mei van dit jaar was de regisseur in Cannes om over zijn nieuwste film te praten. 'In het Nieuwe Testament in de Bijbel worden hooguit vijf zinnen aan vrouwen besteed', zegt hij in een fluisterstille hoteltuin, buiten de hectiek van het festivalcentrum. 'Het gaat over mannen en hun oorlogen. Helemaal aan het eind vind je nog iets over de liefde. Dat vind ik wat laat. Mijn film begon met een vraag: hoe ziet wereld eruit als God een vrouw zou hebben en Jezus een zus? Wat doet een vrouw anders dan een man?'

Zodoende maakte Van Dormael van Le tout nouveau testament een film over liefde die zich niet in hokjes laat plaatsen - hartstochtelijk, bizar, komisch, grensoverschrijdend en bovenal goudeerlijk. 'Voor mensen die denken dat ze geen liefde meer zullen vinden, dat het liefdesspel voor hen is afgelopen, dat ze niet meer begeerlijk zijn. Liefde die niemand voor mogelijk acht.'

Filmen in Brussel

Jaco Van Dormael, geboren in Elsene, onder de rook van Brussel, speelde geruime tijd met het idee een film in zijn stad te draaien. 'Een interessant filmdecor', vindt de regisseur, 'omdat niemand er bewust voor kiest daar te wonen. Je woont er als je er bent geboren. Het is geen Parijs, Londen, Los Angeles of Rome, niemand verhuist uit eigen wil naar Brussel, behalve als het echt moet.

Uw film zit vol visuele zijpaadjes. Een apostel omschrijft een stem als het geluid van dertig mannen die walnoten kraken - vervolgens toont u 2 seconden dertig notenkrakende mannen op een rij. Hoe ontstaat zo'n scène?

'De schrijver met wie ik werkte, Thomas Gunzig, is heel goed in monologen. Bij hem worden zinnen geregeld literatuur - of poëzie. Als hij schrijft over zo'n krakende stem, vraag ik mij af: hoe ziet zo'n geluid eruit? Kijken naar de omschrijving van een geluid heeft per definitie iets geestigs. Dat is het simpele gevolg van samen een scenario schrijven: we proberen elkaar aan het lachen te krijgen. Lukt dat, dan gaan we door.'

Maar u laat ook iets zien over de werking van het brein.

'Ik duik liever in het innerlijk van een personage dan alleen de buitenkant in beeld te brengen. Het is de bedoeling dat je echt even in mijn personages gaat wonen. Ik hou ervan om tijdens het kijken vooral te zijn aangewezen op je ogen en oren. Dát is cinema. Het idee dat je een personage niet alleen kunt zien en horen, maar dat je zo dichtbij komt dat je het ook kunt aanraken en ruiken.

'Toen film ontstond, ontstond ook een twee-eenheid uit de realisten Auguste en Louis Lumière (hun La sortie de l'usine Lumière à Lyon, een filmpje uit 1895 van 46 seconden waarin werknemers de Lumièrefabriek verlaten, geldt als een van de eerste films ooit gemaakt, red.) en de dromer George Méliès (hij filmde in 1902 een reis naar de maan met Le voyage dans la lune, red.).

'De Lumière-broers zeiden: 'Dit is de realiteit, geloof ons.' Méliès zei: 'Dit is mijn verbeelding, geloof mij niet.' Daartussenin bevindt zich een gedachte die ik veel interessanter vind: film benadert zeer dicht de manier waarop wij denken, alleen al door van het ene onderwerp naar het andere te springen. Het is geen één-op-éénweergave van de realiteit maar ook geen totaal verzinsel, want het toont de manier waarop we tot onze gedachten komen. Op dat punt - I love it - is cinema even vrij als literatuur.'

De film volgt relatief snelop zijn geflopte, peperdure magnum opus Mr. Nobody (2009), waaraan de regisseur tien jaar werkte.

Ondertussen maakte hij met zijn echtgenote, danschoreograaf Michèle Anne De Mey, de vingerdanstheatervoorstelling Kiss & Cry, die in een bewerkte vorm terugkeert in Le tout nouveau testament.

('Een ode aan de verbeelding, maar ook aan vakmanschap', schreef de Volkskrant destijds over de voorstelling, in feite een live-animatiefilm die vorig jaar november de Stadsschouwburg Amsterdam aandeed. Op het podium werd op een miniatuurfilmset een liefdesverhaal gespeeld waarin handen de hoofdrol spelen. Ze dansen, duwen treintjes, bewegen poppetjes en beklimmen trapjes, terwijl alles wordt gefilmd en tegelijk op een groot doek is te zien.)

null Beeld x
Beeld x

U werkt tegenwoordig snel voor uw doen. Wat doet u anders?

'Mijn kinderen zijn opgegroeid. Ik kan weer met andere mensen werken, weer op de set staan. Maar het heeft er vooral mee te maken dat ik meer met vrienden en familie werk. Mijn dochter Juliette is camera-assistent, mijn andere dochter en mijn vader spelen kleine rollen (Alice en Armand, als journaliste en 'de 90-jarige', red.).

'Het is een verademing. We zijn een beetje als het circus. Als het dan niet lukt met een bepaalde scène is het sowieso een genoegen samen te zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden