Review

Vrees voor vergetelheid meesterlijk vormgegeven

André van Duin acteert in zijn eerste serieuze toneelrol in The Sunshine Boys alsof hij nooit anders heeft gedaan. Een verrassend frisse, spitse bewerking van Neil Simons toneelstuk uit 1972.

Kees Hulst (links) en André van Duin in The Sunshine Boys. Beeld Fotografie/©Leo van Velzen 2015

In de kleine, rommelige huiskamer hangt een zwart-witfoto waarop de komiek André van Duin wordt voorgesteld aan toen nog prinses Beatrix. De huiskamer is nu even niet die van Van Duin zelf, maar van Willie Boogaard, het personage dat hij speelt in The Sunshine Boys, een toneelstuk van Neil Simon uit 1972.

De foto illustreert op subtiele manier het Droste-effect in deze voorstelling: Van Duin als komisch artiest en Van Duin als serieus acteur spiegelen elkaar en vallen samen. Deze nieuwe versie van The Sunshine Boys weerspiegelt ook de Nederlandse entertainment- en tv-industrie van eind jaren zeventig, met knipogen naar Stuif es in van Ria Bremer, de HAK-reclames van Martine Bijl en een pikante sneer naar Seth Gaaikema.

Briljante bewerking

Dat alles komt voorbij in de tamelijk briljante bewerking die Jurrian van Dongen heeft gemaakt. Hij baseerde zich uiteraard op Neil Simons origineel, maar ook op de vertaling/bewerking van Annie M.G. Schmidt. De frisheid, spitsheid en de souplesse in Van Dongens bewerking zijn de grote verrassingen van deze nieuwe productie, die nu te zien is in het DeLaMar Theater in Amsterdam.

De andere verrassing is André van Duin zelf, want met alle gemak van de wereld zet hij de voorstelling naar zijn hand. Zijn Willie is de uitgerangeerde artiest die nog één keer wil vlammen, maar op het sublieme moment daarvoor niet meer de kracht heeft. Zonder noemenswaardige inspanning lukt het Van Duin The Sunshine Boys van begin af aan vaart, inleving, humor en af en toe een sprankje ernst te geven. Acteren als vanzelfsprekendheid, alsof hij zijn leven lang niets anders heeft gedaan.

Ooit vormde Willie Boogaard samen met Louis van Os een succesvol revue-duo. Hun 'Komt-een-man-bij-de-dokter'-sketch is legendarisch. Na 43 jaar komt er een plotseling en pijnlijk eind aan de samenwerking. Als The Sunshine Boys begint, hebben de mannen elkaar meer dan tien jaar niet gezien. Voor een eenmalig en goed betaald tv-optreden probeert Willies neef en impresario de twee weer bij elkaar te krijgen. Dat lukt ten slotte met horten en stoten. Althans, bijna, want oude ergernissen en muizenissen spelen behoorlijk op.

De kracht van de voorstelling is dat je hoe dan ook gespannen wacht op de hereniging van beide revue-ego's. Van Duin excelleert mooi afgewogen met stemmingswisselingen: van lethargie naar opwinding - mopperend, ruziemakend en ten slotte berustend. Naast hem is Kees Hulst als zijn kompaan de gentleman-artiest, stijlvol en gelaten. Erg goed is ook Ferdi Stofmeel die de rol van impresario speelt: charmant en doortastend. Met Olga Zuiderhoek als struise thuishulp en Anna Jongen als sexy, vooral bukkende verpleegster, zijn alle rollen uitstekend bezet. In de dokterssketch mag Van Duin met malle pruik en te grote bril even ouderwets uitpakken als de volkse raskomiek met het grote gebaar. Daar maakt hij overigens een even seksistisch als erg geestig nummertje van.

John Kraaijkamp ging André van Duin al voor.

André van Duin is niet de eerste komiek die in Nederland een hoofdrol in The Sunshine Boys speelt. In 1993 was het John Kraaijkamp die met het stuk furore maakte, met Eric van der Donk als tegenspeler. Kraaijkamp was echter al eerder ontdekt door het 'serieuze toneel': zo speelde hij bij het Ro Theater onder meer in Shakespeares King Lear.

De nieuwe DeLaMar-versie van The Sunshine Boys is de vierde in het Nederlandse theater. In 1975 speelden Joan Remmelts en Ton Lensink de oude revueartiesten in een bewerking van Annie M.G. Schmidt; na Kraaijkamp volgden nog Mini & Maxi, die het stuk in 2006 opvoerden.

De komiek die een serieuze rol speelt, het is altijd bijzonder. Omgekeerd kan ook: Pierre Bokma die naast Richard III en Danton net zo makkelijk barman Kootje in 't Schaep met de 5 Pooten speelt. Gijs Scholten van Aschat was in het verleden regelmatig te zien in briljante rollen in stukken van Oscar Wilde en vorig seizoen als een (helaas te cynische) komiek in De Entertainer. In Mark Rietman moet ergens diep van binnen een ongekend komisch personage schuilen, dat kan bijna niet anders.

Fraai decor

In een fraai aangekleed, realistisch decor heeft regisseur Gijs de Lange zijn acteurs strak in toom gehouden en de voorstelling zorgvuldig opgebouwd. Hij is niet bang geweest voor stiltes en een beetje doelloos heen en weer geloop - ook artiesten op leeftijd moeten de tijd soms doden.

Als toneelstuk is The Sunshine Boys tamelijk eenduidig; weliswaar vlot geschreven, maar nergens gaat het echt de diepte in. Maar ook aan de oppervlakte gaat het wel degelijk over de angst van artiesten om afgedankt te worden. Het Heintje Davids-huis (genoemd naar de artiest Heintje Davids, die voortdurend afscheid nam en toch weer terugkeerde) doemt niet voor niets op als gruwelijk spookbeeld. Op een lichtvoetige manier hebben Kees Hulst en André van Duin de vrees voor vergetelheid meesterlijk vormgegeven.

The Sunshine Boys van Neil Simon door DeLaMar Producties, regie: Gijs de Lange. 12/4, DeLaMar Theater Amsterdam; daar t/m 17/5.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden