Kunstwerk van de weekThe Pendant

Vreemd nieuws: overheid moedigt moord op vrouwen aan

De installatie 'The pendant' van Mayis Rukel, te zien in de Best of Graduates-show bij Galerie Ron Mandos in AmsterdamBeeld Natascha Libbert

Wekelijks bespreken we een kunstwerk dat nú om aandacht vraagt. Deze week: The Pendant van Mayis Rukel. 

Tegen het einde van de film The Pendant van Mayis Rukel  zit een scène die me, nadat ik hem deze zomer zag op de afstudeertentoonstelling van de Gerrit Rietveld Academie, niet meer losliet. In een kamer met rode muren en rode gordijnen zit een oude man op een troon. Twee jonge mannen met olifantenmaskers op beginnen een worstelpartij voor de troon. Wat is hier aan de hand? En waarom komt die rode kamer zo bekend voor?

The Pendant is momenteel te zien in galerie Ron Mandos in Amsterdam. Daar opende deze week de tentoonstelling Best of Graduates 2020: een selectie van afstudeerprojecten van Nederlandse academies. Afstuderen tijdens een pandemie mag voor deze lichting dan een extra uitdaging zijn geweest, de kwaliteit is er dit jaar niet minder om. Tussen de vele sterke projecten viel Rukels film me opnieuw positief op. Deels komt dat door de zorgvuldige vormgeving: het decor, de kostuums, het camerawerk, alles klopt. Maar het ligt zeker ook aan de manier waarop de kunstenaar surrealistische beeldtaal gebruikt om gelaagd politiek commentaar te leveren. 

In een reeks droomachtige scènes plaatst Rukel (in 1992 geboren in Turkije) alledaagse momenten in een mysterieus licht. Een televisiepresentator in een glitterpak leest in het Turks de resultaten van een demografisch onderzoek voor. Verhoudingsgewijs zijn er meer vrouwen dan mannen, vertelt ze, daarom moedigt de overheid de moord op vrouwen aan. De dalende mannelijke populatie is te wijten aan bloeddorstige demonen die op mannen jagen; om dat te tackelen stelt de regering extra budget beschikbaar voor religieuze sekten. Ze vertelt het met een uitgestreken nieuwslezersgezicht, waardoor de absurditeit van de boodschap je bijna ontgaat.

Van vrouwenmoord en verdwijningen in Turkije verlegt Rukel de aandacht naar het immigratiebeleid van de EU. Zo leest een vrouw in overdreven correct Engels een propagandasprookje voor over slechte immigrantenvossen en goede, behulpzame mensen. Een gedeelte van de film speelt zich af bij een grenspost, waar de douanebeambte twee gezichten blijkt te hebben: een lieflijk en een gemeen grijnzend.

Het klinkt wat plat als ik het zo opschrijf, terwijl de film dat allerminst is. The Pendant is een aaneenschakeling van beelden die je niet te veel moet willen uitleggen maar vooral moet ervaren. Een beetje zoals de films van David Lynch.

Red room, uit David Lynch's Twin Peaks.Beeld Filmstil

Met die vergelijking zijn we weer bij de rode kamer aangekomen. Iconisch is natuurlijk de rode kamer in Lynch’ televisieserie Twin Peaks, een duister moordmysterie dat zich afspeelt in een Amerikaans stadje. In de serie doet de rode ruimte dienst als wachtkamer; een tussenruimte tussen de alledaagse werkelijkheid en een duistere onderwereld. Rode gordijnen markeren die scheiding. Grote kans dat Lynch dat idee heeft afgekeken van de surrealistische schilder René Magritte, ook een grootverbruiker van rode gordijnen. Kijk, zeggen de gordijnen in Memoires van een heilige (1960) bijvoorbeeld: dit is geen wolkenlucht, maar een afbeelding van een wolkenlucht. (Ja, hij is ook de schilder van de befaamde pijp.)

Lynch en Magritte gebruiken de gordijnen als grens tussen twee werelden: alledaags versus onderwereld, direct waarneembaar versus afgebeeld. Het doet denken aan de gordijnen in een bioscoop of theater. Daar vormen ze de grens tussen de werkelijkheid in de zaal en de fictie op het scherm of toneel.

In The Pendant zijn de werkelijkheden niet gescheiden. Bij de tweede keer kijken zag ik dat er niet alleen een rode kamer is: elke scène heeft een eigen kleur, en die kleuren corresponderen met de edelstenen in een zilveren hanger die aan het begin van de film door het beeld zwaait. De rode kamer is geen portaal tussen twee werkelijkheden, het is een van de vele ruimten waarin de politieke realiteit (van nieuwsberichten, immigratie, onderwijs) en een absurde fictieve werkelijkheid met elkaar versmelten. Hoe de puzzelstukjes precies in elkaar steken, mag je als kijker zelf bedenken. Net zoals je zelf mag bedenken waar die olifantenmaskers in hemelsnaam op slaan.

Kunstenaar: Mayis Rukel

Titel: The Pendant

Jaar: 2020

Duur: 20 minuten

Bijzondere props: Rukel ontwikkelde een eigen tarotspel voor de film dat bij de film wordt tentoongesteld.

Waar te zien: Best of Graduates 2020, Ron Mandos Amsterdam, t/m 20/11

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden