De week in boeken Autobiografisch?

Vragen of de schrijver samenvalt met het personage werd lang onbetamelijk geacht. Nu niet meer

Dimitri Verhulst Beeld Pauline Niks

Deze week verscheen De pruimenpluk, de nieuwe roman van de Vlaamse schrijver Dimitri Verhulst, over de liefde van de misantropische drinker Mattis voor de weduwe Elma. De pr was prima geregeld: Verhulst werd geïnterviewd in de krant, op de radio en op televisie. Alle gesprekken verliepen anders, maar allemaal kwamen ze uiteindelijk uit bij De Vraag. Jellie Brouwer van Kunststof (Radio 1) verpakte De Vraag zo: ‘Hij lijkt toch wel een béétje op je, deze Mattis?’ Stef Selfslagh van De Vlaamse krant De Morgen koos voor ‘Ik begin te denken dat Mattis en Dimitri Verhulst één en dezelfde persoon zijn.’ Margriet van der Linden, in tv-talkshow M: ‘Is dit het moment, Dimitri, om te vragen of iets van Mattis ook in Dimitri Verhulst zit en vice versa?’

Het snelst kwam Bart Schols to the point, die in het VRT-programma De afspraak zelfs de beleefd-inleidende beschietingen achterwege liet. Verhulst reageerde verrast: ‘Je bent er al meteen met die autobiografische vraag! Het komt uit mij, dit verhaal, ik heb dat uit mij geperst, het is autobiografisch zoals mijn drollen autobiografisch zijn.’ Daar nam Schols geen genoegen mee. Hoeveel procent van het boek dan precies autobiografisch was, wilde hij weten. Verhulst: ‘Eigenlijk vind ik dat geen relevante vraag.’ Een paar minuten later, toen Schols vroeg of Verhulst een gebeurtenis uit het boek zelf had meegemaakt: ‘Daar ben je weer. Dit wordt ziekelijk.’

Het was de enige keer dat Verhulst zijn irritatie liet merken. In de andere interviews bleef hij vriendelijk en geduldig uitleggen dat ‘autobiografisch’ een ingewikkeld begrip is. Dat élke vertelling min of meer autobiografisch is. Dat het autobiografische misschien niet altijd in het verhaal zelf zit, maar dan toch in de toon. En dat het eigenlijk zeer raar was dat, wanneer hij zei dat Mattis níet Dimitri Verhulst is, niemand hem geloofde.

Nog niet eens zo lang geleden gold de vraag naar het autobiografische gehalte van een roman als onbetamelijk. Kunstenaars werden geloofd als ze zeiden dat dichters de waarheid liegen (Bertus Aafjes), dat kunst een leugen is die ons de waarheid doet begrijpen (Picasso), dat waarheid een hersenschim is (Jan Greshoff). Maar de moderne consument neemt daar geen genoegen meer mee, in deze door emoties en echtheid en #stilvan geobsedeerde tijd. De roman, altaar van de verbeelding, wordt gereduceerd tot springplank vanwaar een stagedivende schrijver zijn diepste zelf het publiek insmijt. Over hoe dat komt en wiens schuld het is, valt veel te zeggen; of het tij ooit keert, weet niemand. Maar het zou schelen als journalisten ­proberen De Vraag niet meer te stellen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden