Voskuil thuis levert subtiel toneelspel op

Een pak Douwe Egberts roodmerk met actiepunten, oliebollen, Mens erger je niet, een advocaatje en boontjes die moeten worden afgehaald....

Hein Janssen

De toneelbewerking van J.J. Voskuils Het Bureau is gebaseerd op de huiselijke dialogen uit het boek. We zien Maarten Koning dus niet op zijn werk maar in zijn huis, een beetje ingeklemd tussen vrouw en schoonmoeder.

Maarten en Nicolien is gemaakt door drie acteurs van het voormalige Werktheater: Shireen Strooker, Marja Kok en Helmert Woudenberg. Woudenberg speelt Maarten en lijkt daar in het geheel niet op, uiterlijk noch innerlijk. Hij is een rondborstige, bonkige man, die je eerder in een bollenschuur verwacht dan op een wetenschappelijk bureau.

Nog verder van het romanpersonage af staat Marja Kok, die uiterlijk wel iets weg heeft van de echte Nicolien maar in de voorstelling van begin tot eind op hoge, verontwaardigde toon haar man belaagt. Iedere ruzie tussen het echtpaar (over het werk, over de bandrecorder, over de roeimachine) is zo snauwerig dat je je afvraagt waarom deze mensen in godsnaam bij elkaar blijven. In de boeken zit die bitsheid ook, maar tussen de regels door zijn ook veel blijken van liefde te ontwaren.

Het eerste half uur wacht de theaterbezoeker derhalve de moeilijke taak het boek uit het hoofd te zetten. Bovendien waren op de premièreavond de schrijver zelf en zijn vrouw aanwezig, wat het er ook niet makkelijker op maakt. Los komen van de werkelijkheid én van de boekenwerkelijkheid en accepteren dat het toneel zijn eigen realiteit heeft, is bij deze productie een vereiste.

Als zelfstandige theatergebeurtenis verbindt Maarten en Nicolien het goede van het Werktheater (het aanzetten van de alledaagsheid) met de stijl van theatergroep Carver (het minutieus ontleden van de alledaagsheid). Dat levert naarmate de avond vordert schitterend toneel op, met drie formidabele acteurs die zowel komisch als aandoenlijk zijn.

Het is vooral Shireen Strooker die van de moeder van Nicolien een indrukwekkende creatie maakt. Ze speelt haar intens en ontroerend - van 'nog heel goed' tot behoorlijk in de war. Ze maakt er geen kromgetrokken dementerend vrouwtje van, maar geeft slechts subtiele aanzetten die verraden dat boven moeders heldere geest langzaam donkere wolken komen zweven. Als de moeder dood is en Maarten en Nicolien, eindelijk in elkaars armen, hun verdriet proberen te trotseren, komt dat genadeloos aan.

Een aantal dames van middelbare leeftijd liep tijdens de première rond met Het Bureau onder de armen. In de pauze zagen ze hun kans schoon: ze schoten de door hen zo geadoreerde schrijver aan en vroegen om een handtekening, die hij allercharmantst uitdeelde. Nicolien keek geamuseerd toe.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden