nieuwsfonds podiumkunsten

Voortbestaan tientallen muziek- en theatergezelschappen in gevaar door wegvallen subsidies

In de dans om de subsidiemiljoenen van het Fonds Podiumkunsten zijn maandag tientallen theater- en muziekgezelschappen afgevallen. De zware slag brengt hun voortbestaan in gevaar, omdat de coronacrisis hun voorlopig berooft van publieksinkomsten.

Beeld Maatschappij Discordia

Hoewel het Fonds het werk en de plannen van 149 gezelschappen positief beoordeelt, kan het maar aan 78 van hen subsidie verstrekken uit de beschikbare pot van 21 miljoen euro aan rijksgeld. Onder afvallers die de afgelopen vier jaar wel subsidie van het Fonds Podiumkunsten (FPK) ontvingen, zijn een aantal gevestigde namen uit de jazz, de pop en geïmproviseerde muziek. Daarnaast valt bijkans een generatie aan theatergezelschappen die in de jaren negentig tot bloei kwamen, buiten de boot. In beide gevallen hangt een einde van een tijdperk in de lucht.

De in 1967 opgerichte Instant Composers Pool, grondlegger van de Europese geïmproviseerde muziek, ligt eruit, evenals het Jazz Orchestra of the Concertgebouw, de Amsterdam Klezmer Band en de punktheaterband De Kift. Toneelgroepen Dood Paard en Maatschappij Discordia, die 25 jaar geleden naam maakten met hun ‘deconstructietheater’, zijn ook afgevallen. Hun verwanten van ’t Barre Land – die vier jaar geleden al waren afgevallen – krijgen geen herkansing.

Theatergezelschap De Kift.Beeld rv

Tegelijk heeft het Fonds wel 33 nieuwe aanvragers toegelaten, waardoor ook jongere en cultureel diverse gezelschappen ruimte krijgen, zoals bijvoorbeeld theatercollectief Rose Stories dat met de voorstelling Melk & Dadels naam heeft gemaakt als een gezelschap dat volgens het fonds ‘de kracht van verhalen wil inzetten voor een inclusievere samenleving’.

Melk & Dadels van ROSE Stories & Daria BukvićBeeld Kurt Van der Elst

De bekendmaking van de besluiten van het Fonds Podiumkunsten (FPK) is een belangrijk puzzelstuk in de vierjaarlijkse verdeling van kunstsubsidies. De Raad voor Cultuur adviseerde minister Ingrid van Engelshoven (D66) in juni over de inrichting van de Basisinfrastructuur (BIS), het netwerk van culturele voorzieningen die volgens de overheid onmisbaar zijn. Het FPK heeft als eerste doel de artistieke ontwikkeling van theatermakers en musici mogelijk te maken, zodat de podiumkunsten zich kunnen blijven vernieuwen.

Bij het verdelen van subsidies in de BIS kan de Tweede Kamer rechtstreeks ingrijpen, zoals het ook voor het zomerreces deed, toen het Scapino Ballet en popfestival Eurosonic Noorderslag in het advies van de Raad voor Cultuur over de rand vielen. Zo’n reparatie is bij de besluiten van het FPK moeilijker, want daar kan niet per gezelschap over worden gedebatteerd. De Kamer kan alleen het budget in zijn geheel verhogen, zoals dat vier jaar geleden na pijnlijke FPK-besluiten ook is gebeurd.

De vraag is of er in de ongewisse tijd van het coronavirus weer animo is voor zo’n inhaalslag. ‘Het is een politieke keuze en ik hoop dat die weloverwogen wordt gemaakt’, zegt directeur Henriëtte Post in een interview met de Volkskrant. Als uitvoerder van rijksbeleid is haar ruimte om politieke uitspraken te doen beperkt.

‘Het is een duivels dilemma. Wij zijn niet blind en zien hoe moeilijk de podia het hebben op dit moment. Ik denk dat er stemmen zullen zijn die zeggen: heel goed dat er nu maar zo weinig aanbod gehonoreerd kan worden, want er vallen misschien podia om of ze kunnen de komende anderhalf jaar nog helemaal niet voor een volle zaal programmeren. Dus dan is het niet erg als er minder aanbod is.

‘Tegelijkertijd is de aanname dat de coronacrisis nog anderhalf jaar duurt net zo onzeker als de aanname dat er over drie maanden een vaccin is. Als je nu besluit om de lijst te laten voor wat die is, dan weet je dat je over drie maanden met veel minder en veel minder veelkleurig aanbod zit dan je zou kunnen hebben.’

Het FPK maakte maandag ook bekend welke podiumkunstenfestivals de komende vier jaar op subsidie kunnen rekenen, maar bij de verdeling van die pot van ruim 6 miljoen euro rijksgeld wordt minder pijn geleden. Aangezien de Tweede Kamer popfestival Eurosonic Noorderslag naar de BIS heeft gehaald, is er voldoende ruimte om alle festivals te honoreren waarvan het FPK de kwaliteit positief waardeert.

Onder de nieuwkomers is Roadburn, een vierdaags festival voor harde rock in Tilburg. De toekenning zal een opsteker zijn voor popzaal 013, de motor achter Roadburn, omdat die eerder deze zomer genoodzaakt was een kwart van het personeel te ontslaan.

Bezoekers van het Roadburn-festival. Beeld Marcel van den Bergh

De verdeling van de meerjarige subsidies is altijd al een existentieel moment voor de kunsten, maar met de coronacrisis én de strijd tegen racisme dringen de wezensvragen voor de cultuursector zich deze zomer nog sterker op. De roep om verandering in de samenstelling van gezelschappen en culturele organisaties en in de programmering van musea en podia klinkt de afgelopen weken luid. In haar inleiding op de besluiten van het FPK schrijft directeur Henriëtte Post: ‘Het thema speelt natuurlijk al veel langer, maar er lijkt nu daadwerkelijk momentum voor een fundamentele ‘reset’, ook in onze sector. Er wordt terecht naar het Fonds gekeken en wij kijken naar onszelf.’

Het FPK heeft bijvoorbeeld de afgelopen periode al besloten dat in de commissies die de subsidieaanvragen inhoudelijk beoordelen altijd meer dan één lid met een andere culturele achtergrond zitting heeft, zegt Post. ‘Als je maar één biculturele adviseur inzet, zadel je iemand op met een verantwoordelijkheid die niet reëel is, want dan lijkt het of die ene adviseur verantwoordelijk is voor dit onderwerp. Dan creëer je een onevenwichtig gesprek. Nooit meer maar één, is ons motto. Om het gesprek evenwichtiger te maken. In de commissies zijn deze keer ook best pittige gesprekken gevoerd waarin adviseurs elkaar heel kritisch hebben bevraagd.’

In dit interview licht Henriëtte Post, directeur van het Fonds Podiumkunsten, de subsidiekeuzes toe. ‘Je weet dat een enorm verlies aan arbeidsplekken volgt.’

In juni maakte de Raad voor Cultuur zijn advies bekend over samenstelling van de Culturele Basisinfrastructuur, met daarin de grootste gezelschappen van het land. Daar was toen veel plek voor vernieuwing. De Tweede Kamer greep later in, en voegde ook het afgevallen Scapino Ballet en Eurosonic Noorderslag aan het pakket toe. De popmuziek drong toen door tot het hart van de kunstsubsidies. Maar waarom deed maar één band een aanvraag? 

En lees ook dit verhaal over Arnhem, dat een een rijk cultureel leven had, tot de coronacrisis. Hoe gaat de stad wederopstaan?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden