Voorstudie Hermans ontdekt

Een uiterst zeldzaam en ongepubliceerd verhaal uit 1952 van Willem Frederik Hermans blijkt een voorstudie te zijn van zijn beroemdste roman De donkere kamer van Damocles (1958)....

In het voorjaar van 1952 schreef Hermans (1921-1995) het bewuste verhaal, Een overgevoelige natuur (43 pagina's tekst) in een dummy van Multatuli's Woutertje Pieterse die zijn toenmalige uitgever Van Oorschot hem had gegeven. Waarschijnlijk was het verhaal bestemd voor de bundel Paranoia (1953), maar daarin verscheen het niet.

Toen Hermans in 1973 van Haren naar Parijs verhuisde, verkocht hij een deel van zijn bibliotheek. Vermoedelijk dacht hij onder meer het boek van Multatuli van de hand te doen. Ook de nieuwe eigenaar (wiens naam het veilinghuis niet bekend wil maken) verkeerde in die veronderstelling. Totdat hij enige jaren later Woutertje Pieterse opensloeg, en daar het onbekende verhaal van de jonge Hermans aantrof. Meer dan dertig jaar later wil hij het verkopen.

Blijkens de samenvatting die Bubb Kuyper verstrekt, is in Een overgevoelige natuur het vertelperspectief niet dat van een anonieme verteller (zoals in 'De donkere kamer'), maar neemt hoofdpersoon Osewoudt in een terugblik zelf het woord.

Aan het begin van de Tweede Wereldoorlog runt hij de sigarenzaak van zijn vader die zich zes jaar eerder heeft verhangen. Op zekere dag krijgt Osewoudt bezoek van de jonge luitenant Jagtman, die sprekend op hem lijkt, en hem een fotorolletje geeft om te laten ontwikkelen. Het daaropvolgende spannende verhaal eindigt abrupt met de notitie: 'Rest vergeten'.

Willem Otterspeer, die een biografie voorbereidt over W.F. Hermans en inzage heeft in de nalatenschap, kent het verhaal niet: 'Het lijkt me een belangrijk document. Door zo'n voorstudie te vergelijken met de zes jaar later gepubliceerde roman kun je Hermans' ontwikkeling betrappen. Ik hoop dat het Letterkundig Museum dit manuscript verwerft, of in ieder geval dat de inhoud beschikbaar komt. Als het maar niet verdwijnt in een particuliere collectie.'

Of het Letterkundig Museum (beheerder van het Hermans-archief) op 26 mei toeslaat, moet directeur Anton Korteweg betwijfelen: 'Ik ga eerst kijken of zich hier toevallig niet óók een oer-manuscript bevindt. Er bestaan zeker meer oefenversies voor de grote roman, maar ik geef toe dat die van latere datum zijn.' Korteweg wist van het bestaan; jaren geleden bood de antiquaar Wout Vuyk hem het manuscript vergeefs aan.

'Hij vroeg te veel', zegt Korteweg. 'Ik veronderstel dat dezelfde Vuyk het nu laat veilen. Als ik dit zou kopen voor het gevraagde bedrag, ben ik de helft van mijn budget voor 2004 kwijt. Daarmee zou ik een gevaarlijk precedent scheppen, want hoe gaat zoiets, dan duikt volgende week het oer-manuscript op van Het stenen bruidsbed. En als ik eenmaal Hermans heb gekocht, kan ik Mulisch toch niet in de kou laten staan?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden