Recensie Voorstelling De Waarheid

Voorstelling De waarheid zit knap elkaar, helaas is de auteur vergeten zijn personages een ziel mee te geven (drie sterren)

Huub Stapel excelleert in briljant komediespel, met een knappe tekstbehandeling.

Het decor van De waarheid daalt neer uit de nok van het theater. Foto Annemieke van der Togt Beeld Annemieke van der Togt

Theater

De Waarheid van Florian Zeller
MORE Theater
Regie Gijs de Lange, vertaling Laurens Spoor.
Gezien 6.2 in DeLaMar Theater Amsterdam. Tournee.

Wederzijds huwelijksbedrog – het onderwerp is al zo oud als de weg naar Rome. Onze eigen Pieter Langendijk schreef er in 1714 al een toneelstuk in verzen over. Titel: Het Wederzijds Huwelijksbedrog. Van Shakespeare via Molière, Feydeau, Jonh Lantings Theater van de Lach tot Alain Ayckbourn hebben veel toneelschrijvers zich verkneukeld bij het bedenken van allerlei vormen van schuinsmarcheerderij. Met als voorlopig hoogtepunt Harold Pinters Betrayal (Bedrog) uit 1978. Dat stuk was vernieuwend en brutaal, want geschreven vanuit een perspectief waarin het bedrog met terugwerkende kracht werd ontleed, vanuit het nu naar het verleden. Bovendien was het in wezen een tragedie, met alleen maar verliezers, en niet een komedie, waar dit onderwerp zich voornamelijk voor leent.

De jonge Franse toneelauteur Florian Zeller schreef in 2011 met zijn La verité een nieuwe variant op het thema. Het werd vooral in Engeland een groot succes, want de Engelse lusten er wel pap van, van lachen om de leugen. Woensdag was de Nederlandse première van De waarheid, een productie van MORE Theater, in regie van Gijs de Lange. Het bleek een ontrouwkomedie in de puurste vorm: de ene man van een getrouwd stel gaat vreemd met de vrouw van een ander getrouwd stel, en bovendien zijn beide echtparen ook nog eens bevriend. De mannen Michel (Huub Stapel) en Paul (Ruurt de Maesschalck) zijn harstvrienden die elkaar al twintig jaar kennen, elke week samen tennissen en geen geheimen voor elkaar hebben.

In de eerste scène zien we Michel en zijn minnares Alice (Johanna ter Steege) net klaar zijn in hun anonieme hotelbed. Zij wil nog wat nagenieten, hij heeft haast want hij moet vergaderen en is zijn sok kwijt. Dat begin is sterk, omdat de dialogen snel en gevat zijn en de twee acteurs meteen frontaal van wal steken. In een aantal korte scènes worden vandaar uit de andere relaties blootgelegd. Spin in het web wordt langzaamaan Michel, die in confrontaties met zijn vrouw Laurence (Nanette Edens) en zijn vriend Paul steeds meer bekneld raakt in zijn eigen leugens. Met zijn mannelijk superioriteitsdenken presteert hij het zelfs de rollen om te draaien: niet hij is de dader, maar het slachtoffer van list en bedrog.

Het Nederlandse publiek kent Zeller vooral van De vader, een toneelstuk over de ernst van dementie, dat Johanna ter Steege en Hans Croiset twee jaar geleden met groot succes speelden. Daarin experimenteerde hij met tijdsprongen en herwonnen herinneringen, waardoor het een gelaagd drama werd. Die brille ontbreekt helaas in De waarheid.

In de gesprekken over vriendschap en huwelijk doet Zellers toneelwerk denken aan dat van Yasmina Reza (Art, God of Carnage), een collega-schrijver aan wie hij zeker schatplichtig is. De waarheid zit qua plotopbouw ingenieus in elkaar en je ziet Zeller zich als het ware verkneukelen achter zijn schrijftafel – lekker sleutelen aan de dialogen, kleine wendingen in het plot aanbrengen, het publiek net even op het verkeerde been zetten. Maar helaas is hij vergeten zijn personages ook een ziel mee te geven. Ze zijn allemaal welbespraakt en gevat en ze cirkelen in diverse constellaties zelfverzekerd om elkaar heen, maar in wezen zijn het lege personages, die geen enkel gevoel van mededogen of sympathie oproepen.

Dit gezegd hebbend staat de voorstelling alleszins garant voor een avondje uit op niveau. De regie van Gijs de Lange is helder en snel, het decor met meubilair dat vanuit de nok van het theater neerdaalt origineel. Maar alle eer komt toe aan de acteurs die zich wonderbaarlijk thuis voelen in al deze snedigheid. Met Huub Stapel als de keizer van de avond. Het is niet minder dan subliem hoe deze acteur, die eerder dit seizoen nog een getormenteerde King Lear speelde, nu excelleert in briljant komediespel. Hij zit nagenoeg in alle scènes, rijgt de ene leugen aan de andere in een fysieke, steeds amechtiger speelstijl. Knap is ook zijn tekstbehandeling – hij smokkelt woordjes binnen, herhaalt kleine zinnetjes, hapert en geeft dan weer voluit gas. De Michel die hij speelt is een eikel van een vent (‘ik heb niet zoveel met schuldgevoelens’), maar tegen het eind hoop je zelfs dat hij zich uit de nesten heeft gewerkt, in plaats van erin.

De producent van De waarheid is MORE Theater, de nieuwe naam van wat voorheen KemnaSenf Theater heette, dat ooit is begonnen als samenwerking tussen Senf Theaterpartners en Job Gosschalk van Kemna Casting. Vorig jaar bracht MORE Theater ook All Stars, de musical, de Alex Klaasen-revue Showponies en Rundfunk uit. Binnenkort volgt de première van het toneelstuk Art van Yasmina Reza. Senf Theaterpartners zelf is intussen een belangrijke producent van toneelvoorstellingen. Naast De vader werd ook het rechtbankdrama Terror een groot succes.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.