AchtergrondBeeldende kunst

Voorlinden geeft een piepkleine muis de ruimte van een complete museumzaal

De sprekende muis van kunstenaar Ryan Gander in zijn eigen zaal in museum Voorlinden in Wassenaar. Beeld Koen van Weel / ANP

De nieuwe tentoonstelling Momentum in Museum Voorlinden in Wassenaar telt slechts 32 kunstvoorwerpen in zeven grote zalen. Directeur Suzanne Swarts houdt niet van overvolle musea. Het jonge museum is een publiekstrekker: het telt vier keer meer bezoekers dan voor de opening begroot. 

Zelfs wie nooit zwemt, kan dat zeurende gevoel van twijfel voelen. Daar sta je dan, boven op die veel te hoge duikplank met onder je dat veel te koude water. Moet je een buiklanding riskeren of roemloos de aftocht blazen? In een videoanimatie, opgebouwd uit 44 schilderijtjes, legt Jacco Olivier dat moment van besluiteloosheid vast. Als hij de sprong lijkt te wagen, wordt de lucht donker. Het klaart op zodra hij toch weer rechtop staat.

Jacco Oliviers animatie Momentum is niet alleen een zelfportret van zijn worsteling als beeldend kunstenaar, maar ook de titel van de nieuwe tentoonstelling in Museum Voorlinden in Wassenaar. Momentum toont het kantelpunt waarnaar een kunstenaar zoekt, naar de seconde waarin dat ene bepalende inzicht binnenvalt, waardoor nieuwe ideeën ontstaan.

Het is in ruim drie jaar tijd de vijfde grote collectietentoonstelling die is opgebouwd uit de kunstverzameling van Joop van Caldenborgh (79), grondlegger van Voorlinden, samengesteld door directeur Suzanne Swarts (40) en Barbara Bos (34), hoofd tentoonstellingen. ‘Zo’n grote expositie samenstellen uit de eigen collectie is het leukste wat we hier kunnen doen: putten uit de verzameling van Joop’, zegt Swarts. ‘Het is als een snoepwinkel, maar wel eentje waar je binnen mag met een heel klein zakje om te vullen.’

Momentum telt slechts 32 kunstwerken in zeven grote zalen. In één daarvan – met hoge ramen die uitkijken op het landgoed – zit alleen maar een muizengaatje met los stucwerk ervoor. Een muisje met kraaloogjes kijkt rond en spreekt ons toe met een kinderstem. Het volledig computergestuurde beestje heeft het over technologie en het belang van verhalen vertellen. Je luistert welwillend en geamuseerd, zonder te beseffen dat kunstenaar Ryan Gander zijn 9-jarige dochter een bewerking laat voordragen van Charlie Chaplins toespraak uit The Great Dictator (1940).

Momentum van Jacco Olivier. Beeld Jacco Olivier

Eén gigantische zaal voor een piepklein muisje - Suzanne Swarts houdt niet van overvolle musea. Voorlinden is zo groot als een voetbalveld, bezoekers moeten het gevoel hebben dat ze alles in zich kunnen opnemen. ‘Je moet opgeladen naar huis kunnen gaan in plaats van moe en overvoerd. Meer ruimte, meer lucht, meer energie.’

Wat ook ‘des Voorlindens’ is in alle exposities uit de eigen collectie: het samenspel tussen gevestigde namen en jong talent. In Momentum delen Anish Kapoor, Michelangelo Pistoletto, Pyke Koch en Rineke Dijkstra de zalen met kunst die nog maar net uit het atelier is geplukt, de verf amper droog, het werk nog niet beoordeeld door de tijd.

Zo delen drie enorme monochrome composities van Imi Knoebel (1940) een zaal met een kinetische sculptuur van Nils Völker (1979). Hij laat computerventilatoren grote tassen opblazen en weer leeglopen. ‘Nils weet nog amper dat hij kunstenaar is’, zegt Swarts. ‘Hij lift mee op de oude garde en de oude garde wordt via hem weer jong.’

Rechts werken van Imi Knoebel en links een sculptuur van Nils Völker. Beeld Antoine van Kaam

Voorlinden is nu bijna 3,5 jaar open. Het museum is een publiekstrekker van jewelste - ofschoon de Museumkaart niet geldig is en de entree aardig aan de prijs is. ‘We moeten onze eigen broek ophouden, we krijgen geen subsidie’, legt Swarts uit. ‘We redden het, mede dankzij het restaurant en de winkel.’ Er staan een kleine 150 medewerkers op de loonlijst. Van Caldenborgh steekt geen extra geld in zijn museum, maar betaalt wel nog de nieuwe aanwinsten.

Bezoekersaantallen geeft Voorlinden (nog) niet, er valt eerst nog een juridisch conflict op te lossen over de parkeerplaats voor 270 auto’s die illegaal zou zijn aangelegd op het landgoed. Het museum trekt volgens Swarts vier keer zo veel bezoekers als de eigen, vertrouwelijke prognose in 2016. ‘En daar zijn we recentelijk ook weer 25 procent overheen gegaan.’

Het lijken vooral de bezoekers zelf te zijn die het museum promoten – Instagram en Facebook lopen vol met selfies van het zwembad van Leandro Erlich en de twee keer uitvergrote, hyperrealistische mensfiguren van Ron Mueck, twee van de vaste ‘highlights’ in het museum. Influencers zijn altijd welkom bij openingen – en zij geven #Voorlinden geen onbelangrijk extra zetje. Volgens Swarts is in het weekend 20 procent van de bezoekers jonger dan twaalf jaar. ‘Die vinden Voorlinden helemaal de bom. Het lijkt wel of zij hun ouders meenemen in plaats van omgekeerd.’

Directeur Suzanne Swarts bij een werk van Esther Tielemans.Beeld Koen van Weel / ANP

Na vijf collectie-opstellingen (en een reeks solotentoonstellingen) krijgen Swarts en curator Barbara Bos steeds meer greep op het maken van exposities. ‘Joop en ik zijn eerst heel druk geweest met het gebouw, met de opening in 2016 en het uitbreiden van de collectie. Exposities maken is weer een volgende stap. Het uitgangspunt van Barbara en mij is: hoe zouden we zelf door zo’n museum willen lopen, hoe zorg je dat de bezoekers hun pas vertragen?’

‘Less is more’, zo heette de expositie over minimalistische kunst die aan Momentum vooraf ging. Het lijkt het adagium voor het museum als geheel. Swarts beaamt het. ‘Het ene werk fluistert, het andere schreeuwt. Als er harmonie is in een zaal, als het gaat zingen, dan valt alles op zijn plaats.’

Momentum, t/m september 2020. Museum Voorlinden, Wassenaar. Ook te zien: de highlights (vaste collectie), Louise Bourgeois (t/m 5/5) en Anselm Kiefer (t/m 5/5).

Louise Bourgeois drinkt cola.Beeld Herlinde Koelbl / Agentur Focus / Hollandse Hoogte

Bourgeois en het blikje cola

Gemopper op sociale media over de affiches van Voorlinden voor de tentoonstelling van Louise Bourgeois (1911-2010). Critici vinden het smakeloos en plat omdat ze op de foto staat met een blikje Coca-Cola. Het verwijst echter naar de Sunday Salons die Louise Bourgeois op hoge leeftijd organiseerde. Voor de gasten was er Jack Daniels, zij hield het bij cola. Voorlinden organiseert Sunday Salons met Neelie Kroes, Wende Snijders en Robin de Puy (22/3, over moederschap) Hanneke Groenteman en Lidewij Edelkoort (19/4, over trauma en herinnering). 

KIJK VERDER: EEN WANDELING MET JOOP VAN CALDENBORGH 

Museum Voorlinden in Wassenaar van Joop van Caldenborgh heeft u vast al eens bezocht. Maar bezocht u al eens de tientallen beelden in zijn tuin? Landgoed Clingenbosch is op afspraak via het museum te bezoeken tussen mei en oktober. De Volkskrant maakte een wandeling met Van Caldenborgh. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden