RecensieNino Haratischwili

Vooral het personage van de rijke oligarch in De kat en de generaal is fascinerend ★★★☆☆

Een duistere nacht in Tsjetsjenië bepaalt het lot van een Russische familie in Nino Haratischwili’s De kat en de generaal. Vooral het personage van de oppermachtige oligarch is fascinerend. 

Beeld Meridiaan

De vorige roman van de Duits-Georgische schrijver Nino Haratischwili, het zeer lijvige familie-epos Het achtste leven (voor Brilka), was een zogeheten stille seller, die in twee jaar tijd een oplage van liefst 60 duizend exemplaren haalde.

Voor het onlangs vertaalde De kat en de generaal liet Haratischwili zich naar eigen zeggen inspireren door het werk van de vermoorde Russische journalist Anna Politkovskaja, in het bijzonder door een gebeurtenis die zich afspeelde tijdens de Eerste ­Tsjetsjeense Oorlog (1994-1996).

In Haratischwili’s versie komt het verhaal hierop neer: vier Russische militairen, een paar dagen op verlof in een Tsjetsjeens bergdorp, mishandelen en verkrachten het 17-jarige meisje Noera, met als voorwendsel dat ze een ­gevaarlijke terrorist zou zijn. Een van de vier is een gevoelige intellectueel – onder druk van zijn hyper­ambitieuze moeder in het leger beland.

Tot afgrijzen van deze Aleksandr Orlov blijft hun misdrijf ­onbestraft. Als dat tot hem doordringt, neemt hij een rigoureus besluit. Voortaan hecht hij geen waarde meer aan ‘de moraal als beschavingsfenomeen’. Die ­beslissing verlost hem in één klap van zijn angsten. In ijltempo groeit hij uit tot een van de allerrijkste Russische oligarchen, types die handig gebruikmaken van de economische chaos in de jaren negentig. Orlovs bijnaam: de generaal. ‘Hij was de zon van zijn eigen melkwegstelsel, dat had zijn leven vergemakkelijkt. Af en toe was er iemand die zich brandde als hij te dicht bij hem kwam, maar dat was nu eenmaal de prijs die je moest betalen als je er zeker van wilde zijn dat de dingen werden afgehandeld. Je moest bereid zijn om een stap verder te gaan dan de anderen.’

De enige die de oppermachtige Orlov nog weet te raken is zijn knappe, slimme dochter Ada. Pas als zij in de puberteit op het spoor komt van wat haar vader in die Tsjetsjeense nacht heeft uitgespookt en een einde aan haar leven maakt, vat hij het plan op om eindelijk te voltooien waarmee hij twintig jaar eerder begon. Al moet hij er zelf voor zorgen, de vier oud-militairen zullen hun ­gerechte straf niet ontlopen.

Net als in Het achtste leven blijkt Haratischwili ook nu weer een uitgesproken voorkeur te hebben voor personages die proberen te ontsnappen aan andermans ­verwachtingen – doorgaans tevergeefs. Van hen is de generaal het fascinerendst, het beste uitgewerkt ook. Prachtig zet ze zijn verbittering en ­morele worstelingen neer. De Tsjetsjeense Noera is eveneens overtuigend. Dat ­uitgerekend dit vrijgevochten meisje zo gruwelijk aan haar einde komt grijpt je naar de keel. Minder goed uit de verf komt de Duits-Georgische actrice ­Sesili – ‘de kat’ uit de titel. Dat juist zij, als dubbelganger van Noera, het pad kruist van de generaal, wilde er bij mij maar niet in.

Natuurlijk, ook in haar vorige roman scheerde Haratischwili soms vervaarlijk langs de afgrond van te veel toevalligheden. Maar vergaf ik haar dat daar nog graag, in De kat en de generaal wekt het vooral vermoeidheid op. Stilistische luiigheden (‘Ze verscheen in een schitterende smaragdgroene jurk, waarin haar ­tengere figuur zo verrukkelijk uitkwam dat hij speciaal voor haar gemaakt leek’) helpen daarbij niet. Nog hinderlijker is dat ze haar hoofdpersonen omringt met een eindeloze stoet bijfiguren, die wél stuk voor stuk een ­uitputtende biografie meekrijgen. Zo maken we niet alleen kennis met de actrice, we komen ook alles te weten over haar moeder, haar zusje, haar oma – terwijl zij verder geen rol van betekenis ­spelen. Dit alles zorgt ervoor dat De kat en de generaal, hoewel met ruim 600 pagina’s beduidend minder omvangrijk dan zijn voorganger, beduidend moeizamer leest.

Nino Haratischwili: De kat en de generaal. Uit het Duits vertaald door Elly Schippers en Jantsje Post. Meridiaan; 673 pagina’s; € 34,90

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden