Vooral de informatietechnologie moet het ontgelden in onheilsroman vol maatschappijkritiek

Het duurt even voor duidelijk is welke personages we zullen volgen en wat ze met elkaar te maken hebben, nog langer duurt het voor duidelijk wordt in welke richting het verhaal zich ontrolt. Zijn die hindernissen overwonnen, dan openbaart zich een geschiedenis met een ernstige boodschap.

Slaap zacht, Johnny Idaho is de vierde roman van Auke Hulst (1975). Hulst debuteerde met een tragisch liefdesverhaal Jij, ik en alles daartussenin (2006). Een groter publiek wist hij te bereiken met het autobiografische Kinderen van het Ruige Land (2012), over vier verwaarloosde kinderen. Indrukwekkend weergegeven was de staat van totale verlatenheid waarin de vier verkeerden.

Beeld nvt

Parallel universum

In Slaap zacht, Johnny Idaho hangt een vergelijkbare sfeer; grimmig en desolaat als het decor in een computergame. Het verhaal dat zich afspeelt in een (toekomstig) parallel universum staat stampvol maatschappijkritiek. Vooral de informatietechnologie moet het ontgelden.

De Aziatische wetenschapsvrouw Hatsu is een van de drie personages. Voortdurend is zij bezig om techniek op een vanzelfsprekende wijze met het lichaam te verbinden. Ze draagt 'weblenzen', die haar direct toegang geven tot internet. Zij kan informatiestromen volgen, maar staat ook in contact met anderen, die precies kunnen zien wat zij uitspookt.

Alles wordt gezien, alles is openbaar. Van dataverbruik tot inloggeschiedenis, van woningbezit tot gevangenisstraf. En dan zijn er nog diverse controlerende organen. George Orwells Big Brother, waarnaar Hulst verwijst, heet hier 'het Oog'. 'Kunnen we hier praten? Is het schoon?', vraagt een van de personages als er delicate informatie moet worden uitgewisseld.

Gedachtenexercitie

Een ander prominent karakter is Willem Gerson. Een machtige zakenman met een onbekend syndroom dat ervoor zorgt dat zijn cellen afsterven. Zo komt hij bij Hatsu en haar collega terecht. De experimentele geleerde Keiji stelt voor al Gersons cellen te vervangen. Maar Gerson vraagt zich af: 'Hoe kun je jezelf nog zijn als je cel voor cel vervangen wordt? Verdwijnt je... ziel niet?' Waarop Hatsu mompelt dat 'de ziel een illusie is' en Keiji meent dat leven een 'dynamisch systeem' is.

Leven, dood, identiteit en privacy, bepaald niet kinderachtig. Het is duidelijk dat Hulst groot wilde uitpakken, een breed gebaar wilde maken. Dat is gelukt, al is daarmee niet gezegd dat het lezen van Slaap zacht, Johnny Idaho voortdurend een aangename ervaring is.

De grote lijn van het verhaal ontvouwt zich moeizaam. Op microniveau verdringen de gebeurtenissen elkaar. Daarnaast schept een parallelle wereld behalve verwarring ook afstand. Hulsts kille karakters overbruggen die afstand nauwelijks, met als effect dat een lezer vooral toeschouwer is van een gedachtenexercitie.

Apple Akbar

Als tegenhanger van Gerson en Hatsu is er een derde afgezant, Johnny Idaho. Deze jongeman is een sombere dromer, een eenling, een techneut. Hij leest in Melvilles Moby Dick, een dinosaurus van een roman, iets wat zijn persoonlijkheid, z'n ambities en dromen kleuring geeft. Een digitale identiteit heeft hij niet. Dat maakt hem ontraceerbaar, een eigenschap waarmee hij in aanloop naar de apotheose zijn voordeel zal doen.

Opvallend hoe gedetailleerd Hulst zich uitspreekt over actuele zaken. Over de dwingende schoonheidscultus, over de omgang met (hoogbejaarde) mensen die niet productief zijn, over de hiërarchie tussen machteloze en invloedrijke burgers, over de machtspositie van financiële instituten, over het opgeven van privacy - 'Apple Akbar!'- en over rampen die ons bedreigen. Er had zeker ook een essay ingezeten.

Hulst haakt aan bij de trend van de onheilsroman zoals eerder geschreven door Joost Vandecasteele, Daan Heerma van Voss en Christiaan Weijts. De aard van alle kritische noten is vergelijkbaar, evenals de uitkomst: een lofzang op de verbeelding.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden