Postuum

Voor veel en bombastisch moest je niet bij weinigschrijver Hans Sleutelaar (1935-2020) zijn

Dichter Hans Sleutelaar was de eerste om zijn eigen werk te relativeren. Desalniettemin zette hij met ‘de Bende van Vier’ de poëziewereld op zijn kop en was verantwoordelijk voor één van de hoogtepunten in de Nederlandse journalistiek. Donderdag overleed hij.

Theo Hans Sleutelaar.Beeld Nederlands Fotomuseum

Wat blijft er over van Hans Sleutelaar? Die vraag lag zomaar op tafel, in een café in Rotterdam, vijf jaar geleden, het was een vraag die hij zelf snaaks uitsprak, en hij was nog niet eens dood. Nu is de Rotterdamse dichter wel dood en staat zijn antwoord uit 2015 er nog pront bij.

Het is de eenregelige vers, bestaande uit vijf cursief gedrukte Duitse woorden, die de titel ‘Gedicht’ kreeg:

Wollt ihr die totale Poesie?

Hij was niet van de afdeling Koketterie In De Poëzie, en de meeste gedichten beschouwde hij als ‘ouwewijvenpraat’, maar deze regel was in 1965 zomaar tot hem gekomen, die hing in de lucht. Het mooie was, er zat dreiging in, iets brutaals. Duister ook, die verwijzing naar de uitspraak van Nazi-kopstuk Joseph Goebbels, ‘Wollt ihr den totalen Krieg?’

Werkwijze

Het was kort, doeltreffend en daardoor onuitwisbaar geworden in de Nederlandse poëziecanon. Voor veel en bombastisch moest je niet bij Hans Sleutelaar (1935-2020) zijn. Hij was een weinigschrijver, zijn verzameld werk bevatte 45 gedichten, negen gedichten had hij er toch maar uitgemieterd, omdat ze in zijn optiek niets voorstelden.

‘De weinige gedichten die ik heb geschreven’, schreef Sleutelaar over zijn werkwijze, ‘zijn zonder uitzondering bij ingeving ontstaan. Blijft de inspiratie weg, dan doe ik er het zwijgen toe.’

Met zijn dood is er een definitief einde gekomen aan ‘de Bende van Vier’, zoals de dichters en kunstenaars Hans Sleutelaar, C.B. Vaandrager (1935-1992), Armando (1929-2018) en Hans Verhagen (1939-2020) werden genoemd. Samen vormden ze de redactie van De Nieuwe Stijl, in de jaren zestig, hoeders van de nieuwe poëzie, ook wel Zestigers genoemd, voortgekomen uit een ander legendarisch tijdschrift, Gard Sivik. Geen gestrikte sonnettenbakkers of amechtig artistiek gedoe, maar to the point, zakelijk, mannen in pak, alsof ze nog bij Unilever werkten als copywriter. En vergeet vooral de jazz niet.

Zonder opsmuk

Behalve op die ene regel zei Sleutelaar ook trots geweest te zijn op zijn attitude, nauwgezet en onopgesmukt door het leven gaan, als vader van twee kinderen. Niet de kantjes ervanaf lopen, brood op de plank. Tien jaar werkte hij bij Haagse Post, alsmede voor talloze andere tijdschriften, uitgeverijen en zijn eigen onderneming. Ook was hij, samen met Armando, verantwoordelijk voor één van de hoogtepunten in de Nederlandse journalistiek, het boek De SS-ers (1967); monologen van acht Nederlandse SS-ers, ongezouten – in de geest van De Nieuwe Stijl – gepresenteerd.

In het boek Sleutelaar worden. Herinneringen van en aan een zwijgende dichter (1995) werd nog eens zijn rol benadrukt als aanjager van literair talent. Hij ontdekte de schrijver in de schilderende barbaar Jan Cremer, en stond hem in New York bij om het vervolg op Ik Jan Cremer te schrijven. Ook zorgde hij ervoor dat Johnny van Doorn aan de proza ging.

Na jaren van omzwervingen via Amsterdam, Normandië en Thailand, was hij weer in Rotterdam komen wonen. Zijn vrouw was inmiddels overleden. Zelf leed hij aan de ziekte van Parkinson. In 2015 werd hij door Poetry International in het zonnetje gezet, verscheen zijn verzameld werk, werd er een documentaire over hem gemaakt en kreeg hij in 2016 de Anna Blaman Prijs.

 De relativering van zijn eigen werkzaamheden werd er door al deze lof en aandacht echter niet minder om. ‘Het schrijven van gedichten heeft mij in de afgelopen dertig jaar materieel niet meer opgeleverd dan een prima fiets’, schreef hij. Waar hij vooral veel aan had gehad in het leven  was een advies van Armando: bekijk het eens van de luchtige kant. Van slap ouwehoeren op zijn tijd kikkert het bestaan op. Er is ernst genoeg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden