Voor Van der Elsken kuste dit stelletje graag nog even door

1. Aan de overzijde van de Corniche, de boulevard van Marseille, ontdekt Ed van der Elsken het kussende stelletje. Beeld Ed van der Elsken / Nederlands Fotomuseum, courtesy Annet Gelink Gallery

Wat maakte Ed van der Elsken tot beste straatfotograaf van Nederland? De Volkskrant reconstrueert in een 6-delige serie hoe hij zijn onderwerpen benaderde.

In ons onderzoek naar de choreografie van Ed van der Elskens straatfotografie zijn we aanbeland op de Corniche, de zeeboulevard van Marseille. Het kussende stelletje dat Van der Elsken (1925-1990) daar aantrof, prijkt prominent, over twee volle pagina's, in zijn eerste kleurenfotoboek Eye Love You. Bijna op ware grootte zijn de hoofden afgedrukt, een werveling van blond haar, gebronsde huid en nagels met discoglitterlak. Zonovergoten staan de twee daar, versmolten, niets te maken met wie dan ook. Zelfs niet met die fotograaf met het baardje die hen toch erg nabij komt.

Dat lijkt zo. Maar het blijkt anders te zitten, als we de opnamen zien die aan de totstandkoming van de beroemde foto zijn voorafgegaan. Die zijn teruggevonden in het 45 duizend dia's tellende archief van Van der Elsken, dat wordt bewaard, wegens schimmelvorming in zijn geheel schoongemaakt, gerestaureerd en gedigitaliseerd, bij het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam. Van der Elsken zag het stel zoenen toen hij aan de andere zijde liep van de zeeboulevard. Vanaf die plek maakte hij de eerste foto's (1, 2) met vermoedelijk wat Martijn van den Broek, hoofd collecties van het Fotomuseum, noemt 'een lange, tele-achtige lens'. Dat is af te leiden uit de dichterbij gehaalde achtergrond - strand en rotsen.

Zo werd hij Nederlands beste straatfotograaf


Wat maakte Ed van der Elsken tot beste straatfotograaf van Nederland? De Volkskrant reconstrueert in een 6-delige serie hoe hij zijn onderwerpen benaderde. Lees hier deel 1, deel 2 en deel 3 (+).

Bij de derde foto heeft Van der Elsken een paar fikse stappen naar voren gezet en zijn de twee uitgekust. Dat is hem overduidelijk te vroeg. Hij stapt op de twee af, die tot dan nog niks in de gaten hadden, en zal ze met zijn gebruikelijke flair hebben aangespoord hun liefkozingen nog even voort te zetten. Pas de problème! Nu pakt Van der Elsken een andere camera, met een 18- of 35mm-lens, een groothoek. Zo komt er meer omgeving in beeld (4) en bovendien is de achtergrond beduidend scherper. Zie de zon paarlen in het zeewater, de toeristen luieren en slenteren door het zand. Dat hij een ander toestel heeft gepakt, is ook terug te zien aan de randnummering van de dia's. Mooi detail: de fietsbel (5b), een uitsnede van foto 5a, weerspiegelt zijn geheven arm met de camera. Al die tijd zit de jongen op het brede zadel van een brommertje, het meisje leunt tegen het muurtje langs de Corniche.

Zoals wel vaker maakt de fotograaf een omtrekkende beweging (5) en weet vervolgens probleemloos door te dringen in de comfort zone van de minnaars (7). Met als resultaat die werveling van haarlokken, watergolven en brandend zand. Wat we hier niet kunnen zien op haar horloge, maar wel op foto 5a, is dat Van der Elsken het serietje schoot rond half 5 's middags - zie de lange schaduw van de wandelaar vooraan op het strand. Het tijdstip verklaart de gouden glans van de foto: de zon heeft zijn felheid al verloren, de zinderende namiddag dient zich aan.

2. Het tweetal heeft nog niets in de gaten. Van der Elsken is iets dichterbij gekomen. Voor de eerste foto's gebruikte hij een langere lens. Beeld Ed van der Elsken / Nederlands Fotomuseum, courtesy Annet Gelink Gallery

Grootste restauratieproject

Met de heruitgave van Ed van der Elskens eerste kleurenfotoboek Eye Love You (1977, Lecturis/ Bas Lubberhuizen, 39,95 euro) markeert het Nederlands Fotomuseum de restauratie van het dia-archief van de fotograaf - het grootste restauratieproject uit de Nederlandse fotogeschiedenis. Ook op theaterfestival De Parade besteedt het museum, in een eigen tent aandacht, aan de dia's van Van der Elsken. Iedereen kan bijdragen aan de restauratie van zijn archief. Wie 5 euro doneert, redt 1 dia. De restauratie van de 45 duizend dia's kost 2 ton.

3. Van der Elsken komt dichter bij de twee, die klaar zijn met zoenen. Beeld Ed van der Elsken / Nederlands Fotomuseum, courtesy Annet Gelink Gallery
4. Vermoedelijk heeft Van der Elsken de twee gevraagd het kussen te hervatten ten behoeve van zijn foto. Hij gebruikt nu een groothoeklens. Beeld Ed van der Elsken / Nederlands Fotomuseum, courtesy Annet Gelink Gallery
5b. Het chroom van de fietsbel weerspiegelt de geheven arm van Van der Elsken, die de camera omhooghoudt terwijl hij klikt. Beeld Ed van der Elsken / Nederlands Fotomuseum, courtesy Annet Gelink Gallery
5a. Van der Elksen benaderde het stel eerst onopgemerkt met een lange lens, maar vroeg ze daarna door te gaan met zoenen om ze van dichtbij te kunnen fotograferen vanuit een hoog standpunt, met een 18- of 35mm groothoeklens. Beeld Ed van der Elsken / Nederlands Fotomuseum, courtesy Annet Gelink Gallery
6. De foto die wordt opgenomen in het boek 'Eye Love You': de twee van zeer nabij. Beeld Ed van der Elsken / Nederlands Fotomuseum, courtesy Annet Gelink Gallery
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden