Voor tenorsaxofonist Tobias Delius blijft het onwennig zichzelf terug te horen; 'Ik ben een langzame, misschien wat luie componist'

Hij houdt er niet van als ze zijn manier van spelen 'muziek vanuit je buik' noemen. Tenorsaxofonist Tobias Delius speelt romantisch, maar niet nostalgisch: 'Warmte hoeft niet te betekenen dat je geen bewuste keuzes maakt als je soleert.'..

Van onze medewerker

Frank van Herk

AMSTERDAM

'Op een gegeven moment besef je: ik woon hier al dertien jaar. Dan schrik je wel even.' Jazzmuzikanten zwerven heel wat af, de vaak dun gezaaide speelmogelijkheden achterna, maar tenorsaxofonist Tobias Delius is van kindsbeen af al een kosmopoliet.

Hij woonde in Oxford, waar hij in 1964 geboren is uit een Argentijnse vader en een Duitse moeder, in het Noord-Engelse Durham, in het Ruhrgebied, in Mexico, en sinds 1984 in Amsterdam. Hier is hij dank zij een opvallend fraai geluid en een bijzondere melodische fantasie een veelgevraagd medewerker. Pas pas vorig jaar maakte hij voor het eerst opnamen met zijn eigen kwartet, waarmee hij dezer dagen ook door het land toert.

'Dertien jaar, dat is natuurlijk niet voor niets. In Amsterdam staan de muzikanten open voor invloeden van buitenaf. Zo hoort het. Ik heb het geluk dat ik overal snel de juiste mensen ontmoet. In Mexico was dat de componist en pianist Francisco Tellez, die me deed besluiten muzikant te worden. Hij was heel eigenwijs op zoek naar een individuele stijl, waarin de vitale kakofonie die in Mexico heerst door moest klinken. De meeste musici daar zijn geneigd tot gladstrijken, naar Amerikaans voorbeeld, maar het mooie van het leven daar is dat het zo'n ontzettend gezellig lawaai is.'

In Amsterdam kwam Delius via bassist Arnold Dooyeweerd in improviserende kringen terecht, die hem na een kortstondige studie aan het conservatorium helemaal opslokten. Daarbij speelt hij vaak met de andere expatriates die zo'n verfrissende inbreng hebben in de Nederlandse jazz: zijn kwartet bestaat uit de Amerikaanse cellist Tristan Honsinger en de Canadese bassist Joe Williamson, naast de oer-Hollandse slagwerker Han Bennink. En als de onrust gaat kriebelen is Londen 'om de hoek', en kan hij daar even wat andere gezichten zien.

Daar valt het hem op dat Britse musici geregeld intensief samenwerken met Duitsers, iets wat in Nederland nog veel te weinig gebeurt. 'Dat is toch nog steeds het ressentiment van ''geef mijn fiets terug''.

'Wat ik trouwens ook heel kwalijk en zorgwekkend vind, is dat er de laatste tijd zoveel buitenlandse jazzmusici door de vreemdelingenpolitie het land worden uitgezet. Dat is rot voor die mensen, slecht voor de muziek, en bovendien onredelijk. We hebben te weinig inkomen, vinden ze, maar ons werk is nu eenmaal marginaal.'

Delius bekreunt zich geen moment om zaken als nationaliteit. 'Het is ook geen bewust besluit geweest om me hier te vestigen. Ik voel me hier thuis vanwege de muziek, en daar ben ik nog lang niet op uitgekeken.'

Die open instelling uit zich in een eigen, afwijkend geluid. In tegenstelling tot de harde, scherpe, nauwelijks door inflecties verbogen toon waarmee John Coltrane, ook via zijn discipel Michael Brecker, talloze tenoristen heeft gevormd, klinkt Delius vol en warm, door de invloed van vooroorlogse heldentenoren als Don Byas en Chu Berry.

'Toon is veel meer dan het geluid zelf, het al dan niet aanwezig zijn van boventoonlagen. Het is vooral ook de frasering, het variatie aanbrengen in de manier waarop je noten begint en eindigt. Hard aanblazen, of juist niet. Dat soort nuances beheerste die generatie veel beter, er is sindsdien te weinig aandacht aan besteed.

'Maar ik heb er een hekel aan als mensen mijn manier van spelen ''muziek vanuit de buik'' noemen. Alsof er een tegenstelling is met muziek uit je hersens. Het is romantische muziek, maar geen nostalgie. Warmte hoeft niet te betekenen dat je geen bewuste keuzes maakt als je soleert. Dat valse pathos van die oude tenoren spreekt me ook niet zo aan. Ik hou meer van wat speelsheid en afstand. Rollins is een veel completere saxofonist. Ze verwijten hem vaak intellectualisme, maar ik vind: hij denkt na, en gelukkig maar.

'Ik ben dit kwartet niet begonnen om nu eindelijk mijn ei kwijt te kunnen als solist. Ik heb nooit het gevoel dat Tristan, Joe of ik een solo spelen. Het is veel mooier om samen, contrapuntisch, te improviseren. En dat kan ook heel goed: je hebt drie melodische stemmen, en alerte medespelers. Het concept is van mij, maar ik domineer niet.

'Veel composities, van mij en Tristan, zijn ook vanaf het begin meerstemmig gedacht. Mijn stukken, zoals Socks, Lamps en Kintopp komen geregeld terug, inderdaad, ook in andere bezettingen. Dat komt enerzijds doordat ik een langzame, misschien ook luie componist ben.

'Het draait voor mij altijd om de melodie, en daar ben ik niet snel tevreden over. Maar het is ook zo dat die stukken zich bewezen hebben als aanleidingen voor improvisatie. En omdat ze geen vaste schema's of volgorde hebben, en we ze samen uitwerken, zijn ze voortdurend in ontwikkeling. Er bestaan geen definitieve versies van, en daar streven we ook niet naar. Altijd in beweging, misschien heeft dat te maken met de manier waarop ik leef, ja'.

'Die eerste opnamen onder m'n eigen naam hebben zo lang op zich laten wachten omdat ik niet houd van de artificiële situatie in de studio. Muziek maken voor microfoons. En ik blijf het onwennig vinden om mezelf terug te horen, je hoopt toch altijd dat je al wat verder bent, je bent je zo bewust van gemiste kansen.

'Ik moest nu ook overgehaald worden om het proces af te ronden. Keuzes maken, wat er wel en niet op de cd moet. Zeker weten dat het goed genoeg is. Daarbij heb ik veel steun gehad van de andere drie. Vooral van Han, die de grootste fan is van deze groep. Zelf heb ik mijn plaatje niet meer gehoord, maar Han heeft het al dertig keer beluisterd, hij kan hele stukken improvisatie nazingen.'

Tobias Delius 4tet: The Heron. ICP 033.

Het kwartet speelt 12 januari in Eindhoven, 22 januari in Groningen en 31 januari in Dordrecht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden