COLUMNSylvia Witteman

Voor mij viel Renate Rubinstein pas van haar voetstuk toen ze haar affaire met Carmiggelt onthulde

null Beeld

De titel van Renate Rubinsteins bloemlezing ergerde me: Bange mensen stellen geen vragen. Dat is namelijk (net als böse Menschen haben keine Lieder) niet waar. Ik kan zo een paar vragen van bange mensen bedenken: ‘Tandarts, wat gaat u met dat haakje doen?’ ‘Henk, wat moest jij met mijn zus in de sauna?’ ‘Wie heeft het dakraam open laten staan en waar is de poes?’

Ik sloeg het boek open en werd gerustgesteld. ‘Eigenlijk had dit boek de titel Lassie, Lassie moeten dragen.’ schrijft samenstelster Ronit Palache. ‘Dat mocht niet van de uitgeverij.’ (Mooi, nu weet de goegemeente eindelijk ook eens dat schrijvers niet hun eigen titels mogen verzinnen.) ‘Lassie, lassie’, riep Renate als klein kind wanneer ze belemmerd werd in haar doen en laten. Het was een verbastering van wat haar Duits-Joodse vader vaak zei: ‘Lass sie, lass sie!’ – laat haar, láát haar.

Toen ik een tiener was, las ik haar verhaal ‘Niet de woorden maar de stem’. Ik werd getroffen door haar gortdroge zelfspot. Ze beschrijft hoe ze, zelf 14 jaar oud, getroffen wordt door de dood van een ‘mooie, meeslepende’ medescholier. Ze schrijft: ‘Ik hing uit het raam en speelde met de gedachte me er driehoog uit te werpen. (…) Geleidelijk echter besloot ik in de loop van de weken die volgden dat ik er altijd nog een eind aan zou kunnen maken, nadat het leven mij gegeven had wat het eventueel nog te bieden zou hebben.’

Haar vader overleeft Auschwitz niet en haar moeder blijft ongelukkig achter. De altijd ingewikkelde band tussen moeders en dochters legt Rubinstein in één vlijmscherpe zinsnede bloot: ‘Een moeder is iets dat je misschien toch maar een jaar of 15 hebben kunt.’

Ze beschrijft de dood van haar moeder, die stervende is zonder het zelf te weten (‘Wij rouwden al toen zij zich nog aan de tuinman ergerde’) en hoe zij daar uiteindelijk opgebaard ligt: ‘de handen gevouwen, de lippen, geloof ik, dichtgeplakt, een roomse pop. Een ongewoon kwezelachtige non stond erbij en zei: ‘Jammer dat moedertje geen nachtpon met lange mouwen bij zich had.’’

Van iemand die zo schrijft wilde ik alles lezen. Over stoppen met roken. Over mooi zijn (‘de charmante aard van mooie vrouwen is gedeeltelijk oorzaak, gedeeltelijk gevolg van de winst die hij hun opleverde’). Over haar scheiding (‘wat heb je aan het kapotmaken van het meubilair als er niemand is die het ziet?’).

Over feminisme schrijft ze met prettig dédain. ‘Ik ben te geëmancipeerd om feministisch te zijn’, zegt ze, en ‘er zijn geen verschillen tussen mannelijk denken en vrouwelijk denken, er zijn op dat gebied alleen maar domme conventies, en iedereen die ooit de moeite waard is heeft zich er altijd aan onttrokken.’ Zeer waar!

Of deze: ‘Van het geëmancipeerd zijn van de vrouw zal ik pas overtuigd zijn op de dag waarop de slager, gevraagd om twee biefstukken, twee gelijke lapjes levert.’ Die mijlpaal is gelukkig ruimschoots bereikt: inmiddels zijn het de biefstukken zélf die in een kwaad daglicht staan. Ik ben benieuwd wat Renate daarvan gevonden zou hebben. Of van, bijvoorbeeld, identiteitspolitiek. Die had ze vast ook haarscherp weten te fileren.

Een vrouw om tegenop te kijken, vond ik haar altijd. Ook toen ze zich zo koppig bleef vergissen in de Weinreb-affaire. Shit happens, nietwaar? Voor mij viel ze pas van haar voetstuk toen ze postuum haar jarenlange verhouding met Simon Carmiggelt onthulde in Mijn beter ik. Ik meende uit dat boek op te maken dat ze hem ongelukkig had gemaakt. Dat kon ik niet verdragen. Nog steeds niet, eigenlijk, en ze is al dertig jaar dood.

Maar schrijven kon ze. Lassie, Lassie.

Lees ook

Als columnist bracht Renate Rubinstein een hele generatie vrouwelijke epigonen voort. Bij herlezing in haar 30ste sterfjaar blijkt: veel van haar werk kan zo wéér in de krant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden