'Voor mij draait het leven om verliefd zijn'

Zondag begint de tv-serie Made in Europe, waarin schrijver Dimitri Verhulst laat zien hoeveel plezier je kunt beleven aan kunst. Waarvoor smelt hij zelf?

Dimitri Verhulst. Beeld Frank Ruiter

Europeaan of Belg?

'Ik voel me Belg, Europeaan én wereldburger. Maar ik voel mij vooral Dimitri Verhulst, schrijver. Loyaliteit aan een groep is mij vreemd. Met vlaggen en hymnen heb ik niets.

'Met de reisserie Made in Europe, waarvan zondag de eerste aflevering is te zien, wilde ik de Europese cultuur in de etalage zetten. Om te laten zien welke wegen we hebben afgelegd. Het programma is gebaseerd op het gelijknamige boek van Pieter Steinz, over de hoogtepunten uit de Europese cultuur.

'In de serie reis ik kriskras door ons werelddeel en praat met allerlei mensen: een lid van de Russische punkband Pussy Riot, de geliefde van de vermoorde Charlie Hebdo-cartoonist Charb, de Turkse schrijver Orhan Pamuk en de Zweedse actrice Sofia Helin, hoofdrolspeelster in de serie The Bridge.

'Elke aflevering behandelt een thema, zoals rebellie en religie. Kunst is heerlijk. Er is zo veel plezier aan te beleven. Dat zou ik graag overbrengen aan de jonge kijkers. Het is geen straf om James Joyce te lezen. Voor mij draait het leven om verliefd zijn, maakt niet uit of dat op een vrouw, een boek of een film is.

'Spreekt uit de serie trots op Europa? Dat was niet de bedoeling. Dat zou ik zelfs vies vinden. Ik hou niet van borstgeklop over de eigen cultuur. Eigenlijk komt dat neer op nationalisme, niet mijn favoriete ideologie.'

Kunst: bindmiddel of particulier genot?

'Tja, dat kunst verbindt is het uitgangspunt van Made in Europe. Neem het schilderij Guernica van Picasso. Als je daarvoor staat, beleef je een particulier genot: de compositie van dat doek. Maar het is ook bindend: het gaat over de gruwelen van oorlog en zo is het een troostrijk kunstwerk.

'Nog een mooi voorbeeld van hoe kunst onze cultuur heeft gevormd en ons dus nog steeds bindt: het toneelstuk Een poppenhuis van Henrik Ibsen uit 1879. Het stuk gaat over Nora, die gebukt gaat onder haar huwelijk met een autoritaire bankier. Uiteindelijk verlaat zij hem. Scheiden is geen zonde, vindt Ibsen. Het toneelstuk heeft veel invloed gehad op de vrouwenemancipatie.

'In Made in Europe vertelt een Noorse actrice, die Nora speelt, hoe vrouwen wereldwijd nog steeds steun putten uit het stuk. Er zijn landen waar vrouwen opspringen en roepen: 'Ik ben Nora!' Het stuk is nog altijd relevant, in Iran en China bijvoorbeeld. De vrouw van Mao Zedong was een groot fan van Ibsen. Noraïsme is daar een synoniem voor feminisme.'

CV Dimitri Verhulst

1972 geboren in Aalst
1991-93 studeert Germaanse filologie en kunstgeschiedenis, maar stopt voortijdig met beide studies
1999 debuutverhalenbundel De kamer hiernaast
2001 roman Niets, niemand en redelijk stil
2006 roman De helaasheid der dingen
2007 publieksprijs Gouden Uil voor De helaasheid der dingen
2009 Libris Literatuurprijs voor Godverdomse dagen op een godverdomse bol
2009 verfilming De helaasheid der dingen
2013 roman De laatkomer
2015 boekenweekgeschenk De zomer hou je ook niet tegen
2016 roman Spoo Dee Poo, gratis te downloaden in vier talen
2017 tv-serie Made in Europe

Thuis of tehuis?

'Ik heb het als jongen leuker gehad in het tehuis dan thuis. Er is een reden dat je in een kindertehuis wordt geplaatst. In een tehuis is er vrede. Er worden geen meubels stukgegooid, er zijn geen dronken vaders die moeders in elkaar bonken. Nadat mijn moeder mij op mijn 12de uit huis had gezet, woonde ik een paar jaar bij mijn vader, maar dat ging ook mis. De rechter heeft uiteindelijk beslist dat ik naar de jeugdinstelling moest.

Het tehuis is een geschenk geweest voor mij, als schrijver maar ook als mens. Je krijgt een inkijk in de maatschappij. En je zelfrelativering wordt groter. Je kunt wel denken dat je het ongelukkigste kind ter wereld bent, maar daar zie je al snel dat er andere kinderen met veel grotere problemen zijn. Ik heb er kansen gekregen die ik anders nooit had gehad. Ook dat kunnen we een Europese verworvenheid noemen. In veel landen belanden verstoten kinderen onder de brug. Of als je pech hebt in de prostitutie. Dan zeg ik wel: leve Europa.'

Beeld Frank Ruiter

Handelaar of smokkelaar?

Lacht hard. 'Jajaja, smokkelaar hè. Na mijn afgebroken studie kunstgeschiedenis werkte ik een tijdje voor een kunsthandelaar. Op een veiling in Zwitserland kocht ik kunstwerken. Omdat Zwitserland niet in de Europese Unie ligt moet je geweldig veel taks betalen om die werken het land uit te vervoeren. Mijn taak was het om dat te omzeilen. Toen ik met een werk van Jean Tinguely in een tas de grens overging, werd ik gepakt door de douane. Ik moest een nachtje de cel in. Maar het was niet mijn probleem, het was ook niet mijn geld. Ik vond het wel stoer. Had ik eindelijk iets te vertellen in de kroeg.'

Pippi Langkous of Jacques Brel?

'Ze worden beiden genoemd in onze eerste aflevering, over rebellen. Brel is de grotere rebel, vind ik. Angst voor ouderdom, burgerlijkheid en verveling spreken uit veel van zijn liedjes. Zijn teksten waren in de verkrampte jaren vijftig vaak controversieel. Het is geen rebellie zoals The Sex Pistols: veel rammelen en roepen. De chansons van Brel zijn razendknap gecomponeerd.

'Pippi staat bekend als het koppige en opstandige meisje dat precies doet wat ze zelf wil. In de serie laten we Zweedse vrouwen aan het woord die haar in hun jeugd als rolmodel zagen: eindelijk een meisje dat niet typisch meisjesachtig was. Maar ik vind Pippi eigenlijk niet zo'n rebel. Ze heeft alles waar anderen zich tegen afzetten. Ze is bevrijd van haar ouders, onderwijs en gezag. Ze wil juist integreren in het burgerlijke leven.'

Wel of geen angst voor terreur?

'Ik heb deze zomer tientallen keren gevlogen voor deze serie. Ik moet toegeven dat ik amper aan aanslagen heb gedacht. Ik heb meer angst in mijn auto op de ring van Rome. Daar vind ik de dood bijna tastbaar.

'We waren wel een paar keer dichtbij terrorisme deze zomer. Een paar uur na de aanslag op het vliegveld van Istanbul eind juni zijn we daar geland. Er werd nog opgeruimd. En we verlieten Istanbul een paar dagen voordat de coup werd gepleegd. Een andere ontmoeting met de recente Europese geschiedenis vond in Engeland plaats. We waren in Londen toen politicus Jo Cox werd vermoord. Daar zaten wij dan, een serie te maken over hoe Europa ons bindt. Overal om ons heen zagen wij het tegenovergestelde: de roep om de Brexit en geweld door polarisatie.

'Toch leef ik liever in vrijheid dan dat ik mij laat inperken door veiligheidsmaatregelen. Misschien kan ik wel veilig in een gevangeniscel zitten, maar dan steek ik liever de straat over met het risico dat ik word overreden. Echt veilig is het nooit, nergens. Je kunt overal een bom laten exploderen, een paar militairen met een wapen houden dat niet tegen. Op veel luchthavens heb je nu voor de incheckbalie een pre-incheck. Daar verschuif je het probleem alleen maar mee. Kijk naar wat op Zaventem is gebeurd: de bom ontplofte in de hal.'

God of spot?

'Aflevering 2 gaat over God en godslastering, onder meer over Charlie Hebdo en Life of Brian van Monty Python. Die film spot niet met God, maar met religie. Met veel plezier wil ik ook het instituut kerk belachelijk maken. Dat vind ik georganiseerde misdaad, met schimmige geldstromen en pedofiele oprispingen.

Tegelijkertijd is religie een inspiratiebron voor mij geweest. Ik heb mijn archaïsche taalgebruik grotendeels aan de Bijbel te danken en heb de eerste vijf bijbelboeken herverteld in Bloedboek, dat eind 2015 uitkwam.

'Ik heb nooit de behoefte gehad Mohammed te tekenen. En als iemand zegt dat ik Mohammed niet mag afbeelden, krijg ik daar ook niet opeens zin in. Ik vind dat een pubertrekje, eerlijk gezegd. Schoppen om het schoppen interesseert me niet. Ik ben bovendien agnost. Ik zou niet weten hoe ik zou moeten spotten met iets waarvan ik niet weet of het bestaat.'

Op tv of achter de tv?

'Ik heb geen tv. In 2017 kun je natuurlijk ook tv kijken zonder tv. Soms doe ik dat wel. De wielerwedstrijd Parijs-Roubaix is heerlijke televisie, maar naar kookprogramma's en leedvermaak hoef ik niet te kijken. Het zou belachelijk zijn te zeggen dat ik het een snertmedium vind, maar ik ben een jongen van de boeken.

'Liever máák ik televisie. Ik vond het niet hard werken, zo'n reisserie maken, het is alsof je op vakantie bent. Wat mijn aandeel precies is? Ja, dat vraag ik mij ook af. Mijn naam is eraan verbonden. En we zijn samen met de regisseur en de researchers tot een consensus gekomen wat we moesten belichten. Ik heb de teksten geschreven waarmee ik alles aan elkaar praat. En ik heb geprobeerd om het iets minder kleuterig te doen dan men op tv gewend is.'

Made in Europe, zondag, 20.15 uur, NPO 2.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden