'Voor mij als kind was de muziekkamer mijn speeltuin'

Hij noemt het een bonus dat zijn muziek mooi wordt gevonden. Want Jacob Collier investeert allereerst in zijn eigen verbeelding.

Jacob Collier.

Zo gauw hij het hotel binnenloopt in Cork, de Ierse havenstad waar hij die avond moet optreden, wordt hij herkend door een handjevol fans dat hem de hand wil schudden. Een duidelijk teken dat pop-jazzmuzikant Jacob Collier (22) een heuse beroemdheid is geworden. Maar die aandacht van fans is niets vergeleken bij de stortvloed aan loftuitingen van muziekgrootheden die Collier kreeg toen hij vijf jaar geleden als 17-jarige zijn muziekvideo's op YouTube slingerde. De vermaarde jazzgitarist Pat Metheny noemde zichzelf toen een fan. De legendarische singer-songwriter David Crosby vindt hem 'fucking unbelievable' en jazzpianogoden als Chick Corea en Herbie Hancock en gitaarvirtuoos Steve Vai lieten zich in soortgelijke bewoordingen uit over het jonge talent.

Dat allemaal om Colliers eigenzinnige interpretaties van jazz- en popklassiekers. Stevie Wonders Don't You Worry Bout A Thing groeit uit van een closeharmony-kleinood tot een latin jazzparty. Burt Bacharachs Close To You heeft zangpartijen die lepeltje-lepeltje tegen elkaar liggen, gestut door een funky hiphopbas en drums die heerlijk loom achter de tel blijven hangen. De inmiddels 22-jarige Collier bespeelde alle instrumenten (toetsen, bas, drums en percussie), zong alle vocale partijen en liet zijn persoonlijke creaties in de vorm van YouTubefilmpjes los op de wereld.

Bekijk en beluister de clips en verbaas je over zoveel muzikale inventiviteit. Maar met alle onverwachte wendingen en doorwrochte arrangementen ligt de muziek van Jacob Collier uit Londen nooit moeilijk in het gehoor. Overvloedig is een passender omschrijving. Collier maakt liedjes die uit hun voegen barsten van weelde en virtuositeit en schaamteloos hun muzikale schoonheid vieren.

De legendarische producer en liedjesschrijver Quincy Jones hoorde Collier en nam hem onder zijn hoede. De jazzrecensent van de Britse kwaliteitskrant The Guardian hoorde hem ook en riep Collier vorig jaar na een optreden in Londen uit tot jazzmessias.

Met zijn stekeltjeshaar, een jongensachtig slank gezicht en een verlegen glimlach ziet hij er eerder uit als een boybandlid dan de man die jazz naar een hoger plan zal brengen. En als hij zich uitlaat over al die complimenten klinkt hij dankbaar, maar stoïcijns.

'Ik vind het fantastisch als mensen mijn muziek mooi vinden. Maar goed beschouwd is dat niet meer dan een bonus. Ik heb altijd allereerst in mijn eigen verbeelding geïnvesteerd. Daarom klinkt mijn muziek zoals die klinkt. Blijkbaar slaat die aan en dat betekent vooral dat ik in mijn eentje nog meer de dingen kan doen die ik wil, zoals ik wil.'

Het beeld dringt zich op van Collier als de eigenzinnige professor die zich opsluit in een laboratorium waar het in potjes borrelt. De einzelgänger die, als de rook is opgetrokken, het fantastische resultaat van zijn gezwoeg aan de buitenwereld toont, die het met verwondering aanschouwt zonder het te doorgronden. Dat laboratorium is de muziekkamer in Colliers ouderlijk huis. En in plaats van reageerbuisjes en gasbranders had hij een verzameling instrumenten en opname-apparatuur tot zijn beschikking. Net als zijn YouTubefilmpjes, nam hij in die kamer zijn debuutalbum In My Room op dat deze zomer uitkwam en het talent van Collier als liedjesschrijver en multi-instrumentalist dik onderstreept.

Collier: 'In My Room was een voor de hand liggende titel. Ik wilde de luisteraars iets meegeven van de vreugde die ik in die kamer heb beleefd. Voor mij als kind was het mijn speeltuin. Na school ging ik meteen naar huis en betrad het paradijs om zelf iets in elkaar te flansen of een liedje op te nemen dat ik net had geleerd. Het album moest dan ook een kristallisatie worden van een bijzondere persoonlijke ervaring die doorklinkt in mijn volwassen leven.'

Zijn ouders zijn beiden musicus en op jonge leeftijd zong Jacob al koralen met zijn zussen. Een vroege herinnering: bij mams op schoot terwijl die Bach voor hem speelt. Moeder Susan Collier is violiste, muziek-docent en dirigent aan de Londense Royal Academy of Music.

Eenpersoonskoor

Ben Bloomberg, doctoraal student aan het MIT (Massachusetts Institute of Technology) in Cambridge, was gefascineerd geraakt door de onlinevideo's van Jacob Collier en mailde hem de vraag of zijn research naar hard- en software voor livemuziek iets voor hem kon betekenen. De samenwerking tussen de techneut en de musicus leverde een uniek staaltje technologie op dat het mogelijk maakt om livevideoloops te gebruiken waarop Collier zichzelf op allerlei instrumenten begeleidt. Het paradepaardje is de vocal harmonizer. Verbonden aan een keyboard vertaalt die ter plekke de stem van Collier in de noten die hij op zijn keyboard speelt. Wat je uiteindelijk hoort, is een koor bestaand uit één persoon.

'Ik heb mijn muzikale instinct van haar geërfd. Ze heeft me geïnspireerd en gaf mij de middelen om mijn weg te vinden zonder me te vertellen wat te doen. Het was altijd: de deur staat open, ga je gang. Werkte uitstekend. Als je je eigen fascinatie als leidraad neemt, doe je zoveel meer muzikale ontdekkingen waarmee je je verbonden voelt omdat je uit eigen beweging moeite ervoor hebt gedaan. Het is zo anders als je muziekles krijgt en je leraar zegt: 'Hier is een stuk. Ga ermee aan de slag.' Het heeft geen connectie met je eigen leven. Je leert hoe alles heet, niet hoe het voelt.'

Als hij als dreumes al iets van muziekonderwijs had genoten, was het als toevallige toehoorder. 'Al die keren dat ik ben binnengeslopen terwijl mijn moeder aan het lesgeven was... Je kunt zeggen dat ik op heel jonge leeftijd al veel heb geleerd zonder dat ik onderwijs heb gekregen.'

Op 8-jarige leeftijd volgde wel de formele vorming. Collier heeft zang gestudeerd, zong als 10-jarige onder meer in Benjamin Brittens opera The Turn of The Screw en op 18-jarige leeftijd studeerde hij twee jaar jazz-piano. Hij is bekend met het standaard muzikale vocabulaire dat bijvoorbeeld definieert wat een mineur akkoord is of een grote terts. Hij spreekt de taal maar maakt, zoals hij het zelf zegt, op een intuïtieve manier muziek.

In het dagelijks leven heeft hij altijd een fascinatie gehad voor het ordenen van de dingen om hem heen om zo tot structuren en patronen te komen. 'En muziek maken is voor mij een manier van structuur aanbrengen in geluid. Het fascineert me enorm omdat het zo'n sterke emotionele component heeft.' Collier ziet zichzelf dan ook als ambachtsman die zijn materiaal laat uitgroeien tot een muzikaal mozaïek waarin elk steentje zorgvuldig op zijn plek is gelegd.

Zijn vocale partijen alleen al. Bij Collier vervlechten ze zich tot een weelderig weefsel. In het uiterste geval zingt hij twaalf partijen zelf met een bereik van vier octaven. Hij draait er zijn hand niet voor om ook live als eenmansband zulke huzarenstukjes te leveren. Naast zijn live opgenomen loops die dienen als instant muzikale begeleiding heeft hij ook een speciaal voor hem gebouwde 'harmonizer' die van één Collier een heel koor maakt. Met speciale soft- en hardware wordt zijn stem gekoppeld aan een synthesizer die de toon van elke aangeslagen toets vertaalt in zijn zangstem. Tien vingers op het keyboard zijn tien zingende Jacobs.

En nu we het toch over Jacob Collier de eenmansband hebben, gaat nu na al die jaren solitair werken een sociaal muzikaal verband niet lonken? Zou Collier niet in een band willen spelen?

'Volgend jaar hoop ik een groep bij elkaar te hebben waarmee ik een dubbelalbum ga opnemen. De muziek daarop moet per nummer een wat rustiger, gelijkmatiger geluid krijgen dan In My Room.'

Want door de hoge dichtheid aan muzikaal avontuur geeft dat album ook een gevoel van overdaad. Collier zelf vergelijkt de plaat met een race door verschillende werelden. 'Zo veel indrukken schieten constant voorbij, soms zelfs in een en hetzelfde nummer.'

Da's een puntje. Want naast de vele complimenten die Collier ten deel vallen, schuurt er soms een dissonant op de achtergrond: maakt Collier, juist omdat hij zo begaafd is, zijn muziek soms niet overvol?

'Ik ken die kritiek al sinds mijn schooltijd. Maakte ik opstellen waarop ik als commentaar kreeg 'te veel ideeën'. Het is moeilijk als mensen hun kritiek zo verwoorden. Wordt er dan van je verwacht dat je minder ideeën hebt? Dat je minder doet? Dat is toch destructief advies?'

Hij heeft besloten dat het aantal ideeën niet zozeer minder moet, eerder gedoseerd. 'Ik wil ze nu over twee, drie, vier nummers spreiden en zo het geheel meer relaxt laten klinken. Waar In My Room je misschien overdondert, moet het nieuwe album een kalmer tempo hebben. Alsof je met elk nummer een andere kamer met een andere sfeer binnenwandelt en je je niet ophoudt in alleen die ene volle kamer.'

Jacob Collier speelt 5/11 in het Muziekgebouw Eindhoven in het kader van het jazzfestival So What's Next.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden